I SA/Kr 900/19

WyrokWSA w Krakowie2020-03-12

Skład orzekający: Waldemar Michaldo, Jarosław Wiśniewski, Stanisław Grzeszek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy podatkowe są związane danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków przy wymiarze podatku rolnego i od nieruchomości, czy też dopuszczalne jest kwestionowanie tych danych w postępowaniu podatkowym na podstawie innych dowodów?
Ratio decidendi
Organy podatkowe są związane danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków przy wymiarze podatku rolnego i od nieruchomości, zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Dane te stanowią urzędowe źródło informacji faktycznych. Kwestionowanie tych danych w postępowaniu podatkowym jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy sprzeczność z danymi ewidencyjnymi jest jednoznaczna i niebudząca wątpliwości, a sama ewidencja odbiega od stanu rzeczywistego. W przypadku braku uruchomienia stosownego trybu korekty ewidencji, organy podatkowe mają obowiązek wyliczenia podatku na podstawie danych ewidencyjnych.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2019 r. Skarżący kwestionował prawidłowość ustalenia podstawy opodatkowania, zarzucając organom naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej poprzez odrzucenie dowodów przeciwnych i niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego, a także błędną interpretację przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Główny zarzut dotyczył przyjęcia przez organy wadliwych danych z ewidencji gruntów i budynków, w szczególności w zakresie powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2019 r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2019 r. skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z dnia [...] maja 2019r., nr [...]utrzymało w mocy decyzję Wójta [...] G. z dnia [...] stycznia 2019r., nr [...] w sprawie wymiaru J. W. łącznego zobowiązania pieniężnego na 2019r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] stycznia 2019r. Wójt G. wydał decyzję nr [...] w sprawie wymiaru ww. łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2019. W rozstrzygnięciu tym ustalił J. W. wymiar zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego w łącznej wysokości 192,00 zł. Organ przyjął, jako podstawę opodatkowania podatkiem rolnym, grunty gospodarstwa o powierzchni przeliczeniowej 1,0185, ha a dla podatku od nieruchomości 82 m2 powierzchni użytkowej budynku[...] Od powyższej decyzji podatnik złożył odwołanie. Postawił zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 21 pkt. 1 u.p.g.k., błędną jego interpretację, polegającą na przyjęciu, że przepis ten wyklucza przyjęcie innych dowodów, w konsekwencji, organ I instancji odrzucił dowody przeciwne, wnioskowane przez stronę. Ponadto naruszenie przepisów postępowania, a to art. 122, art. 187 § 1 i art. 188 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2018r. poz. 800 ze zm., dalej: "o.p."), poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz rezygnację z wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym także, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i odrzucenie wniosków dowodowych podatnika. Dodatkowo art. 180 § 1 i art. 181 o.p., poprzez niedopuszczenie innych dowodów oraz art. 194 § 1 i § 3 w zw. z art. 188 o.p., polegające na niewłaściwym zastosowaniu, poprzez niedopuszczenie dowodów przeciwnych, na co normy te pozwalają. W uzasadnieniu podatnik podniósł, że wielokrotnie wskazywał organowi I instancji, iż dane ewidencji gruntów są wadliwe i niezgodne ze stanem rzeczywistym. Regulacje art. 194 § 3 o.p. dopuszczają możliwość przeprowadzenia dowodu przeciw dokumentom urzędowym. W świetle powyższego, podatnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako naruszającej prawo, zwolnienie z kosztów sądowych, ze względu na stan zdrowia i niskie dochody oraz zasądzenie na rzecz odwołującego kosztów sądowych, według norm przepisanych. Ustosunkowując się do odwołania Wójt G. w piśmie z dnia [..] marca 2019r. podtrzymał stanowisko o dokonaniu wymiaru zobowiązania na podstawie danych, wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Powołał się także na związanie tymi danymi, wynikające z art. 21 u.p.g.k. Podniósł również, że decyzja, ustalająca wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego, wydawana jest corocznie, a stan faktyczny w sprawie za rok 2019 nie uległ zmianie. W ocenie organu odwołanie jest bezzasadne. Na etapie odwoławczym podatnik zgłosił pisemnie dwa wnioski. W pierwszym wniósł o przeprowadzenie jawnego posiedzenia składu orzekającego z jego uczestnictwem. Załączył do niego także szereg dokumentów, potwierdzających datę wybudowania domu, informację o gruntach z roku 1998 i 2000 oraz sentencję wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] marca 2008r. Zakwestionował również stanowisko organu o złożeniu odwołania po terminie. Natomiast w drugim podaniu wniósł o ustanowienie z urzędu pełnomocnika procesowego oraz całkowite zwolnienie z kosztów sądowych. Opisał swoją sytuację życiową, wysokość dochodów i kosztów utrzymania oraz poinformował, że toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne. Ten ostatni fakt udokumentował kopią zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, SKO w N. wydało decyzję z dnia [...] maja 2019r., o której mowa na wstępie. W pierwszej kolejności organ odniósł się do kwestii terminowości wniesienia odwołania przez podatnika. Mając na uwadze, że adnotacje w dzienniku korespondencji organu I instancji nie dokumentowały sposobu złożenia odwołania, braku wyjaśnień, mimo wezwania do ich złożeni i zarazem faktu zagięcia podania i załączników, co wskazywało, iż znajdowały się w kopercie – koperta, w których organ przesłał akta sprawy nie wymagała ich składania – SKO w N., kierując się zasadą zaufania do organów podatkowych rozstrzygnął, że odwołanie wniesione zostało w ustawowo zakreślonym terminie. Następnie w uzasadnieniu, organ odwoławczy powołał się m.in. na treść art. art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 7 zd. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j.: Dz. U. z 2018r. poz. 1445 ze zm., dalej: "u.p.o.l."), art. 1, art. 2, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6a ust. 6, art. 6c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (t.j.: Dz. U. z 2017r. poz. 1892 ze zm., dalej: "u.p.r."); art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 725, dalej: "u.p.g.k."). Rozpatrując zarzuty odwołania stwierdzono, że organ I instancji nie uchybił regulacjom art. 122, art. 187 § 1 i art. 188 o.p. Wójt Gminy G. pozyskał bowiem prawidłowy wypis z ewidencji gruntów, według stanu na dzień 4 stycznia 2019r. W świetle art. 21 u.p.g.k. jest to podstawowy dowód przy wymiarze podatków gruntowych. Zarazem brak było podstaw do przyjęcia naruszenia art. 188 o.p. W materiałach sprawy dotyczących wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2019, brak było jakichkolwiek wniosków dowodowych strony. Sformułowanie zawarte w uzasadnieniu odwołania: "Ponadto na co wielokrotnie skarżący wskazywał organowi I instancji [...]" świadczyć może, iż faktycznie w postępowaniach za lata ubiegłe, podatnik składał wnioski dowodowe. Stronie umyka jednak, iż wymiar zobowiązania w podatku rolnym i podatku od nieruchomości, dokonywany jest rokrocznie i każde takie postępowanie jest odrębne. Kolegium zobowiązane było jednak rozpatrzyć materiały, które strona złączyła do odwołania. Przede wszystkim były to: decyzje Starostwa Powiatowego w G. z dnia 31 maja 2005r. oraz Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2005r. oraz uchylający tę ostatnią decyzję wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2008r., sygn. akt III SA/Kr 1181/05. Organ II instancji stwierdził, że chociaż wyrok uchylił decyzję organu II instancji, odmawiającą przeprowadzenia zmian w operacie wnioskowanym przez podatnika, to orzeczenie to, samodzielnie zmian takich nie konstytuowało. Sądy administracyjne nie są uprawnione do wydawania rozstrzygnięć merytorycznych za organy administracji publicznej. Pozostałe dokumenty, w tym: wypis z rejestru gruntów, według stanu z 2000r., zaświadczenie Starosty Gorlickiego z dnia 15 stycznia 2008r., znak: GN.7430G/12/13/2008, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach w sprawie zmian w rejestrze gruntów, wypis z rejestru gruntów, według stanu na dzień 29 maja 1998r. i wreszcie wypis z kartoteki budynków, sporządzony w dniu 28 lutego 2019r. - za wyjątkiem tego ostatniego, nie miały wpływu na wymiar zobowiązania z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości za 2019r. Wypis z kartoteki budynków, potwierdzał zaś obowiązek podatkowy w związku z faktem istnienia budynku mieszkalnego. Zgodnie z art. 6 ust. 2 u.p.o.l. okolicznością, od której uzależniony jest obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub ich części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem 1 stycznia roku następującego po roku, w którym budowa została zakończona albo w którym rozpoczęto użytkowanie budowli albo budynku lub ich części przed ich ostatecznym wykończeniem. Jeżeli budynek powstał w 1955r., co potwierdza aktualny wypis z kartoteki budynków i odrębne oświadczenie podatnika z dnia 2 maja 2019r., to Wójt Gminy G. obowiązany był dokonać wymiaru podatku od tego obiektu. Materiały te dokumentują bowiem stan faktyczny wcześniejszy. Dokonując więc oceny materiałów dowodowych na postawie powoływanego także przez stronę art. 180 § 1 o.p., zdaniem organu odwoławczego, bezsprzecznie oprzeć należało się na danych aktualnych, wynikających z zapisów ewidencji gruntów, według stanu ze stycznia 2019r. Zawsze bowiem, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, na którą podatnik także się powoływał w treści odwołania (art. 122 o.p.), opierać trzeba się na danych najbardziej aktualnych. Przedłożone przez odwołującego materiały, również te dodatkowe, załączone do wystąpienia z dnia 2 maja 2019r., odzwierciedlały i dokumentowały bowiem uprzedni stan przedmiotowych gruntów. Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 194 o.p. Zgodzić należało się z podatnikiem, że § 3 tej normy, dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu przeciw treści dokumentów urzędowych. Zauważono, że podatnik w postępowaniu podatkowym z tytułu podatków gruntowych na rok 2019 nie złożył takiego dowodu. Dowodem, który obalił zapisy rejestrów publicznych jest orzeczenie sądu. Wyjaśniono już jednak, że powołany przez stronę wyrok z 2008r., uchyla jedynie decyzję negatywną, a nie dokonuje zmian w zapisach ewidencji gruntów. Możliwość przeprowadzenia przeciwdowodu, nie uprawniało jednak Kolegium, jak również organu I instancji, które w niniejszej sprawie działają, jako organy podatkowe do rozpatrzenia wskazanych przez stronę rozbieżności, wynikających z przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego. W postępowaniu podatkowym, organy uprawnione są jedynie do badania, czy tego rodzaju dane i informacje, pochodzą od właściwych dla tego rodzaju spraw organów lub podmiotów oraz czy sporządzone zostały zgodnie z przepisami. Brak jest natomiast podstaw do rozstrzygania merytorycznego o zagadnieniach z zakresu geodezji, kartografii, klasyfikacji gleboznawczej itp. Organ II instancji zwrócił też uwagę, że podatnik podniósł (odręczna część odwołania), że zmiany geodezyjne, przeprowadzone zostały bez jego zgody i udziału. Jeżeli nawet tak było, to SKO, jak również Wójt Gminy G. nie są uprawnieni do konwalidowania tamtego postępowania i to dodatkowo w trakcie postępowania dotyczącego wymiaru podatków. Jeżeli strona nie zgadza się z zapisami ewidencji gruntów, to ich sprostowanie nastąpić może przed właściwym do tego organem, w toku odrębnego postępowania, którego w żaden sposób nie można łączyć z postępowaniem podatkowym. Rozpatrując natomiast zarzut nieprawidłowej powierzchni budynku mieszkalnego, co może mieć znaczenie na wymiar podatku od nieruchomości, zauważono, że powierzchnia 82 m2 wynika z informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, gruntach i lasach. Zapisy z kartoteki budynków ujawniają powierzchnię zabudowy, gdy podstawą opodatkowania jest powierzchnia użytkowa. Pojęcia te nie są tożsame. W ocenie SKO, brak było podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji. Rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. Z kolei koszty postępowania przed organami podatkowymi, zgodnie z art. 264 o.p., co do zasady, ponosi Skarb Państwa, województwo, powiat lub gmina. Organ nie dostrzegł w niniejszej sprawie żadnych kosztów, do ponoszenia których, zobowiązany był podatnik. Nie było więc podstaw do rozstrzygania o zwolnieniu (umorzeniu) kosztów postępowania podatkowego. Postępowanie w niniejszej sprawie regulują przepisy Ordynacji podatkowej. Ustawa ta upoważnia organy podatkowe do wystąpienia o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub radcy prawnego) w ściśle opisanych przypadkach. Nie ma wśród nich sytuacji, gdy zawodowy pełnomocnik zostaje ustanowiony na wniosek strony. Natomiast odnośnie żądania podatnika o przeprowadzenie jawnego posiedzenia składu orzekającego, z uczestnictwem odwołującego i jego pełnomocnika, to stoi to w sprzeczności z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych. Norma ta stwierdza, że orzeczenia kolegium zapadają na posiedzeniu niejawnym. Podsumowując, SKO w N. stwierdziło, że opodatkowane grunty, stanowią gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.r. Ustalenia odnośnie powierzchni gruntów ornych klasy [...] i [...], pastwisk trwałych [...] klasy i gruntów rolnych zabudowanych, oparte zostały na danych ewidencji gruntów. Zastosowaną stawkę podatku rolnego za 1 ha przeliczeniowy gruntów w wysokości 135,90 zł ustalono w oparciu o komunikat Prezesa Głównego z dnia 18 października 2018r. (M.P. z 2018r. poz. 1004). Opodatkowane nieruchomości rolne zaliczone są do III okręgu podatkowego. Opodatkowana podatkiem od nieruchomości powierzchnia gruntów także została ustalona na podstawie zapisów ewidencji, natomiast powierzchnia użytkowa budynku mieszkalnego, przyjęta została na podstawie informacji podatkowej. Zastosowane stawki podatku od nieruchomości, zgodnie są z uchwałą nr [...]Rady . G. z dnia [...] października 2016r. (§ 1 ust. 2 lit. a). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił ww. decyzji, iż dom, w którym mieszka ma 107 m2. Ponadto ww. decyzji zarzucono naruszenie: - art. 21 pkt. 1 u.p.g.k., poprzez błędną jego interpretację, polegającą na przyjęciu, że przepis ten wyklucza przyjęcie innego dowodu i w konsekwencji odrzucenie, jako niedopuszczalnych dowodów przeciwnych, wnioskowanych przez stronę, - art. 122, art. 187 § 1 i art. 188 o.p., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz rezygnację z wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym także, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, odrzucenie wniosków dowodowych skarżącego i w konsekwencji, niezałatwienie sprawy, zgodnie z jego wnioskiem, mimo wszelkich podstaw ku temu, - art. 180 § 1 i 181 o.p., polegające na jego niezastosowaniu, poprzez niedopuszczenie innych dowodów, podczas gdy przepisy te dopuszczają także inne dowody, - art. 194 § 1 i 3 w zw. z art. 188 o.p., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, poprzez niedopuszczenie dowodów przeciwnych, na co ww. przepis pozwala. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przedmiotowe decyzje [...] instancji są wadliwe, gdyż nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu, zarówno faktycznego, jak i prawnego przedmiotowej nieruchomości. W szczególności istnieje sprzeczność pomiędzy zapisami, ujawnionymi w księgach wieczystych tych nieruchomości. Ponadto, na co wielokrotnie skarżący wskazywał organowi I instancji, zapisy w ewidencji gruntów są wadliwe, jako niezgodne ze stanem rzeczywistym. Powyższa rozbieżność, zdaniem skarżącego, wymagała wyjaśnienia przez organ I instancji, czego ten się nie podjął, pomijając i nie przyjmując do wiadomości twierdzeń, jak i dowodów, wskazanych przez skarżącego. Organy przyjęły za jedynie miarodajne dowody z ewidencji gruntów i budynków, jednakże skarżący zwrócił uwagę na art. 194 § 3 o.p., który dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom urzędowym. Zatem wbrew twierdzeniom organu o bezwzględnym związaniu zadymi, zawartymi w ewidencji, oznacza to, że przeciwdowód może być przeprowadzony także w postępowaniu podatkowym i również w tym postępowaniu można wykazać, że dane zawarte w ewidencji są niezgodne ze stanem rzeczywistym. Rozbieżność pomiędzy przyjętym przez organ opisem nieruchomości, a danymi rzeczywistym, zdaniem skarżącego, wymagała wyjaśnienia. Podniesiono, że wbrew twierdzeniu organu, że od reguły, wyrażonej w art. 21 u.k.g. nie przewiduje się żadnych wyjątków, to zgodnie z art. 180 o.p. w postępowaniu podatkowym, obowiązuje zasada otwartego systemu środków dowodowych. Zatem wykazanie, że zapisy ewidencji są nieprawidłowe, niezgodne ze stanem rzeczywistym, może być dokonane za pomocą każdego dopuszczonego prawem dowodu. W rozpoznawanej sprawie zaniechano przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu, powołując się na niedopuszczalność prowadzenia takich dowodów. Zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do rzeczywistego stanu nieruchomości, mając na względzie wykazane rozbieżności, spowodował, że w kontrolowanej sprawie nie wyjaśniono wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, co stanowiło o naruszeniu art. 122, art. 180 § 1, art. 187 §1 oraz art. 191 i art. 194§ 1 i § 3 o.p. Zdaniem skarżącego, powyższe uchybienia, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, powinny skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W świetle ww. zarzutów i argumentacji skargi, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji zarówno I, jak i II instancji, jako naruszających prawo oraz zasądzenie kosztów sądowych, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu I i II instancji w granicach kompetencji, przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że nie zawierają one wad, powodujących konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W konsekwencji skarga J. W. nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] maja 2019r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta. G. z dnia [...] stycznia 2019r., nr [...] w sprawie wymiaru J.i W. łącznego zobowiązania pieniężnego na 2019r. w kwocie 192,00 zł. Spór pomiędzy stronami niniejszego postępowania, koncentruje się wokół kwestii prawidłowości ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2019, a przy tym parametrów przedmiotu opodatkowania, a ściślej - przyjętej przez organy powierzchni opodatkowania w zakresie podatku od nieruchomości. W sporze tym rację należy przyznać organom podatkowym. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji organu I i II instancji stanowią, m.in. przepisy ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j.: Dz. U. z 2018r. poz. 1445 ze zm., dalej: "u.p.o.l."); ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (t.j.: Dz. U. z 2017r. poz. 1892 ze zm., dalej: "u.p.r."); ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 725, dalej: "u.p.g.k."). Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają grunty i budynki lub ich części (art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l.). Podatnikami tej daniny są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, chyba że przedmioty opodatkowania znajdują się także w posiadaniu samoistnym innej osoby (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.) Podstawę opodatkowania dla gruntów stanowi ich powierzchnia, a dla budynków lub ich części - powierzchnia użytkowa (art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l.). Podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, z pewnymi zastrzeżeniami, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania (art. 6 ust. 7 zd. 1 u.p.o.l.). Z kolei opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza (art. 1 u.p.r.). Na potrzeby wymiaru tej daniny za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej (art. 2 u.p.r.). Podobnie, jak w przypadku podatku od nieruchomości, podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami gruntów, jeżeli grunty te nie są zarazem w posiadaniu samoistnych podmiotów trzecich (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.r.). Podstawę opodatkowania podatkiem rolnym stanowi dla gruntów gospodarstw rolnych - liczba hektarów przeliczeniowych ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.p.r.). Podatek rolny za rok podatkowy wynosi od 1 ha przeliczeniowego gruntów gospodarstw rolnych równowartość pieniężną 2,5 q żyta (art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.r.). Wymiar podatku rolnego na rok podatkowy od osób fizycznych w drodze decyzji, ustala, organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego (art. 6a ust. 6 u.p.r.). Natomiast w przypadku, gdy na osobach fizycznych ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego, ustala organ podatkowy w jednej decyzji - nakazie płatniczym (art. 6c ust. 1 u.p.r.). Przy wymiarze podatków gruntowych (rolny, leśny, od nieruchomości) istotne znaczenie ma art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Norma ta stanowi, że podstawą planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Z przepisu tego wynika, że ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji faktycznych, wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych, w tym i w postępowaniu podatkowym. Zatem z mocy powyższego przepisu organ podatkowy, ustalając wymiar podatku jest zobowiązany uwzględniać dane wynikające z tej ewidencji. Zawarte w ewidencji gruntów i budynków dane można podzielić na dwie kategorie. Pierwszą z nich tworzą dane bezwzględnie wiążące organ podatkowy (ich zmiana może mieć miejsce tylko w stosownym trybie administracyjnym, a organy podatkowe nie mają możliwości ich samodzielnego korygowania). Do kategorii tej zaliczyć można dane ewidencyjne dotyczące przeznaczenia, funkcji, obszaru i granic działek gruntu, a także rodzaju zabudowy i powierzchni użytkowej położonych na tych gruntach budynków. Drugą kategorię, stanowią dane o względnej mocy wiążącej, tj. takie, których zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być w pewnych - niejako wyjątkowych - sytuacjach przy wymiarze podatku weryfikowana, przy zastosowaniu dopuszczalnych instrumentów proceduralnych. W takiej sytuacji organ podatkowy zobligowany jest do pominięcia informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, sprzecznych z prawnie wiążącymi danymi innego rejestru publicznego lub tych danych ewidencyjnych, które wykluczają zastosowanie regulacji zawartych w ustawie podatkowej, mających znaczenie dla wymiaru podatku (por. wyrok WSA w K. z dnia [...] kwietnia 2019r., sygn. [...]). Możliwe jest przy tym zakwestionowanie, danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, jednak zgodnie z art. 194 § 3 o.p. będzie to możliwe jedynie w sytuacji, gdy akceptacja dla danych z ewidencji, pozostawałaby w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej (por. wyrok NSA z dnia [...] maja 2019r., sygn. [...]). Tylko zatem w sytuacji, gdy z przedstawionych dowodów wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, fakt niezgodności z rzeczywistym stanem prawnym i faktycznym ewidencji gruntów i budynków, możliwe jest odstąpienie od ich stosowania w postępowaniu podatkowym. Za utrwalony jednak należy uznać prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym, dla opodatkowania podatkiem od nieruchomości, decydujące znaczenie mają dane zawarte w aktualnej ewidencji gruntów, co wynika z art. 21 ust. 1 u.p.g.k. Dlatego też w postępowaniu podatkowym nie prowadzi się postępowania dowodowego w celu wykazania, że uwidoczniona w ewidencji klasyfikacja powinna być inna. Dane te są wiążące dla organów podatkowych, a wypis z ewidencji ma moc dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 Ordynacji podatkowej (por. wyroki: NSA z dnia 27 listopada 2015r. sygn. akt II FSK 1691/14, LEX nr 1990169; WSA w Poznaniu z dnia 25 lutego 2016r. sygn. akt I SA/Po 2142/15, LEX nr 2013843; WSA w Gliwicach z dnia 8 listopada 2017r. sygn. akt I SA/Gl 753/17, LEX nr 2400658). Jak już wspomniano, ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji faktycznych, wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych, w tym też podatkowych. Organy nie mogą więc samodzielnie dokonywać ustaleń, co do klasyfikacji gruntów. W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki, umożliwiające organom podatkowym, zakwestionowanie zapisów ewidencji gruntów i budynków. Chcąc podważyć treść zapisów ujętych w ewidencji, zainteresowany podmiot powinien uruchomić stosowny tryb ich korekty (zmiana, aktualizacja, sprostowanie), powołując się na to, że wpis w ewidencji gruntów, odbiega od stanu rzeczywistego. Dopóki dane nie zostaną zmienione w ewidencji, organy podatkowe mają obowiązek wyliczenia podatku na ich podstawie i nie są władne do kwestionowania, czy też korygowania zapisów ewidencji gruntów i budynków. Datą zmiany treści ewidencji gruntów jest data określona w zawiadomieniu starosty. Zawiadomienie to jest podstawowym dokumentem, na podstawie którego, organ podatkowy powinien ustalić moment, z którym łączyć należy zaistnienie skutków prawnopodatkowych. Stanowisko zaprezentowane przez organy na gruncie przedmiotowej sprawy, sprowadzające się do przyjęcia, że ten dokument (ewidencja gruntów i budynków) w sprawie niniejszej jest wiążący, jest słuszne. Dokonując ustaleń odnośnie podmiotu i przedmiotu opodatkowania, organy rozstrzygające w sprawie, prawidłowo oparły się zatem na aktualnym dokumencie urzędowym, czyli danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z ewidencją gruntów i budynków Starostwa. w G., J. W. jest właścicielem gruntu o powierzchni 1.7755 ha położonego w miejscowości R. . W nakazie płatniczym na 2019r. grunt o powierzchni 1.2982 ha fizycznego, figuruje w podatku rolnym, natomiast w podatku od nieruchomości, ujęte są grunty o powierzchni 4773 m2. Razem stanowi to powierzchnię gruntu 1.7755 ha. W kontrolowanej sprawie, organy podatkowe ustaliły skarżącemu wymiar zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego w łącznej wysokości 192,00 zł. Organy przyjęły, jako podstawę opodatkowania podatkiem rolnym - grunty gospodarstwa o powierzchni przeliczeniowej 1,0185 ha, natomiast dla podatku od nieruchomości 82 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego. Odnosząc się do kluczowego zarzutu skargi, dotyczącego opodatkowania nieprawidłowej powierzchni budynku mieszkalnego – Sąd uznaje go za niezasadny. Po pierwsze, zauważyć należy, że skarżący wskazał powierzchnię użytkową budynku w wymiarze 82 m2 w Informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, gruntach i lasach z dnia [...] maja 2017r. Organy podatkowe taką też powierzchnię przyjęły do opodatkowania. Natomiast na etapie postępowania sądowego, skarżący w skardze podniósł, że dom, w którym mieszka ma 107 m2. Biorąc pod uwagę powyższe, podkreślić trzeba, że wskazana przez skarżącego powierzchnia licząca 107 m2 wynika z wypisu z kartoteki budynków, sporządzonego w dniu [...] lutego 2019r., ale jest to powierzchnia zabudowy, nie zaś powierzchnia użytkowa, która jest podstawą opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Jak już podkreślano powyższej, w badanej sprawie nie było podstaw, aby kwestionować powierzchnię, którą zadeklarował sam skarżący i która wynikała z informacji o nieruchomościach. Sąd badający przedmiotową sprawę zauważa, że powierzchnia zabudowy i powierzchnia użytkowa, to dwa różne pojęcia, rozróżniane w przepisach § 63 ust. 1 pkt 14 i 15 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2019r. poz. 393). Dopełniając powyższe wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., podstawę opodatkowania dla budynków, stanowi ich powierzchnia użytkowa. Pod tym pojęciem ustawa rozumie "powierzchnię mierzoną po wewnętrznej długości ścian na wszystkich kondygnacjach, z wyjątkiem powierzchni klatek schodowych oraz szybów dźwigowych; za kondygnację uważa się również garaże podziemne, piwnice, sutereny i poddasza użytkowe" (art. 1a ust. 1 pkt 5 u.p.o.l.). Wskazywana przez skarżącego powierzchnia nieruchomości, licząca 107 m2 wynika z wypisu z kartoteki budynków, ale jest to powierzchnia zabudowy, nie zaś powierzchnia użytkowa. Zapis z wypisu z kartoteki budynków o powierzchni zabudowy liczącej 107 m2 nie mógł zatem stanowić podstawy ustalenia powierzchni, stanowiącej podstawę opodatkowania. Na marginesie, zauważyć należy, że powierzchnia zabudowy, na którą powołuje się skarżący jest niewiele większa od powierzchni użytkowej nieruchomości (107 m2 – 82 m2 = 25m2). Nietrafny jest także zarzut skarżącego dotyczący błędnej interpretacji art. 21 ust. 1 u.p.g.k. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że organy podatkowe, pozyskały prawidłowy wypis z ewidencji gruntów, według stanu na dzień [...] stycznia 2019r. W świetle art. 21 u.p.g.k. jest to podstawowy dowód przy wymiarze podatków gruntowych i na nim, zgodnie z prawem, oparto ustalenia w sprawie, na co Sąd wskazywał już powyżej. Nadto należy uwzględnić, że organy dokonały ustalenia podstawy opodatkowania budynku w oparciu o informację podatkową, a więc inny rodzaj dowodu. Za chybione należy uznać zarzuty dotyczące rezygnacji organów z wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, w tym przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, czy odrzucenie wniosków dowodowych skarżącego. Sąd zauważa, że wszystkie załączone do odwołania materiały zostały rozpatrzone przez Kolegium . w N. Materiałami tymi były m.in.: decyzje Starostwa w G. z dnia [...] maja 2005r. oraz .Inspektora Nadzoru . w K. z dnia [...] sierpnia 2005r. oraz uchylający tę ostatnią decyzję wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 19 marca 2008r., sygn. [...], wypis z rejestru gruntów według stanu z 2000r., zaświadczenie Starosty G. z dnia [...] stycznia 2008r., znak: [...] decyzja Prezydium w G. w sprawie zmian w rejestrze gruntów, wypis z rejestru gruntów według stanu na dzień [...] maja 1998r. i wypis z kartoteki budynków sporządzony [...] lutego 2019r. Za prawidłową należy uznać ocenę organów, że przedłożone przez skarżącego materiały odzwierciedlają i dokumentują uprzedni stan przedmiotowych gruntów. W kontekście powyższego, Kolegium . w N., prawidłowo stwierdziło, że dopuszczalny jest dowód przeciwko treści dokumentu urzędowego. Dowód taki, wbrew tezom skargi został przeprowadzony, a organ uzasadnił, jakie znaczenie przypisuje poszczególnym z dokumentów, przedłożonych przez skarżącego, w tym orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dnia [...]marca 2008r., sygn.[...] Poczynione na podstawie ww. dokumentów ustalenia, okazały się jednak nieadekwatne do wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2019. Materiały te w przeważającej mierze odzwierciedlały bowiem stan faktyczny nieruchomości, ale w latach minionych - nie zaś aktualny - na dzień [...] stycznia 2019r. Fakt, że wyrok WSA w Krakowie z dnia [...[ marca 2008r. został oceniony odmiennie, niż życzy sobie tego skarżący, nie może przesądzać o nieprawidłowości działania organu. Stwierdzić trzeba, że chociaż wyrok ten uchylił decyzję organu II instancji, odmawiającą przeprowadzenia zmian w operacie, wnioskowanych przez J. W., to orzeczenie to samodzielnie zmian takich nie konstytuowało. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do wydawania rozstrzygnięć merytorycznych za organy administracji publicznej. Dopełniając powyższe wskazać również należy, że zgodnie z art. 6 ust. 2 u.p.o.l. okolicznością, od której uzależniony jest obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub ich części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem [...] stycznia roku następującego po roku, w którym budowa została zakończona albo w którym rozpoczęto użytkowanie budowli albo budynku lub ich części przed ich ostatecznym wykończeniem. Jeżeli przedmiotowy budynek powstał w 1955r., co potwierdza aktualny wypis z kartoteki budynków i odrębne oświadczenie podatnika z dnia [...]maja 2019r., to organy obowiązane były dokonać wymiaru podatku od tego obiektu. Materiały te dokumentują bowiem stan faktyczny wcześniejszy. Dokonując więc oceny materiałów dowodowych, na podstawie powoływanego przez stronę art. 180 § 1 o.p., zasadnie organy oparły się na danych aktualnych, wynikających z zapisów ewidencji gruntów, według stanu ze stycznia 2019r. Zawsze bowiem - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, na którą skarżący także się powołuje w treści skargi (art. 122 o.p.) - opierać trzeba się na danych najbardziej aktualnych. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 194 o.p. Zgodzić należy się ze skarżącym, że § 3 tej normy dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu przeciw treści dokumentów urzędowych. Dowodem, który niewątpliwie obala zapisy rejestrów publicznych jest orzeczenie sądu. Wyjaśniono już jednak, że powołany przez stronę wyrok WSA w Krakowie z 2008r., uchyla jedynie decyzję negatywną, a nie dokonuje zmian w zapisach ewidencji gruntów. Rację mają organy twierdząc, że możliwość przeprowadzenia przeciwdowodu nie uprawnia ich jednak do rozpatrzenia, wskazanych przez stronę rozbieżności, wynikających z przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Brak jest podstaw do rozstrzygania merytorycznego o zagadnieniach z zakresu geodezji, kartografii, klasyfikacji gleboznawczej itp. Skarżący podnosił także, że zmiany geodezyjne, przeprowadzone zostały bez jego zgody i udziału, jednakże jeszcze raz podkreślić trzeba, że organy podatkowe nie były uprawnione do konwalidowania tamtego postępowania i to dodatkowo w trakcie postępowania dotyczącego wymiaru podatków. Jeżeli strona nie zgadza się z zapisami ewidencji gruntów, to ich sprostowanie nastąpić może przed właściwym do tego organem, w toku odrębnego postępowania, którego w żaden sposób nie można łączyć z postępowaniem podatkowym, na co tut. Sąd zwracał już uwagę w treści przedmiotowego uzasadnienia. Skarżący podkreślał, iż wielokrotnie wskazywał organowi I instancji, że dane z ewidencji gruntów są wadliwe i niezgodne ze stanem rzeczywistym – w tym zakresie organy słusznie zauważyły, że świadczyć to może o tym, iż faktycznie w postępowaniach za lata ubiegłe, skarżący składał wnioski dowodowe. Skarżący zdaje się jednak nie zauważać, że wymiar zobowiązania w podatku rolnym i podatku od nieruchomości, dokonywany jest rokrocznie i każde takie postępowanie jest odrębne. Nadto nie może zyskać aprobaty Sądu zarzut, że organy podatkowe zaniechały działań, celem wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wbrew stanowisku wyrażonym w skardze, przeprowadziły one postępowanie dowodowe także w oparciu o przedłożone przez niego dokumenty. Słusznie zauważają organy, że skarżący domagał się, aby w toku postępowania podatkowego organy, zignorowały aktualne zapisy ewidencji gruntów i budynków - takiej nieprawidłowości ze strony organów podatkowych nie można jednak dopatrzyć się w rozstrzygnięciach obu instancji, a ich działanie należy uznać za prawidłowe. Końcowo tut. Sąd zauważa, że organy podatkowe dokonały prawidłowego wyliczenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2019r. Zasadnie przyjęły, że opodatkowane grunty, stanowią gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.r. Ustalenia odnośnie powierzchni gruntów ornych klasy IVa i IVb, pastwisk trwałych IV klasy i gruntów rolnych zabudowanych, słusznie oparte zostały na danych z ewidencji gruntów. Zastosowaną stawkę podatku rolnego za 1 ha przeliczeniowy gruntów w wysokości 135,90 zł, prawidłowo ustalono w oparciu o komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 października 2018r. (M.P. z 2018r. poz. 1004). Opodatkowane nieruchomości rolne zaliczone są do III okręgu podatkowego. Opodatkowana podatkiem od nieruchomości powierzchnia gruntów także zasadnie została ustalona na podstawie zapisów ewidencji, natomiast powierzchnia użytkowa budynku mieszkalnego przyjęta została na podstawie informacji podatkowej. Zastosowane stawki podatku od nieruchomości są zgodnie z uchwałą nr [...] Rady Gminy G. z dnia [...] października 2016r. (§ 1 ust. 2 lit. a). Konkludując wskazać należy, że zaskarżona decyzja organu I i II instancji – wbrew twierdzeniom skarżącego – nie narusza obowiązujących przepisów prawa materialnego, na które wskazywano szczegółowo w treści zaskarżonych decyzji. Zawiera nadto wszystkie elementy, określone przepisami Ordynacji podatkowej, jak również wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Organy obu instancji, prawidłowo wskazały na przepisy, mające zastosowanie w sprawie i wyjaśniły, z jakich powodów ustaliły wymiar zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego w łącznej wysokości w kwocie 192,00 zł. Ponadto, zaskarżone decyzje organu I i II instancji, zawierają pełne uzasadnienie prawne i faktyczne, które przemawia za prawidłowością kierunku rozstrzygnięcia, zaprezentowanego przez organy obu instancji. W konsekwencji, wszystkie zarzuty skarżącego uznać należy za bezpodstawne. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na postawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło