I SA/Kr 917/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości Pierwszej Fabryki "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości Fabryki "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 grudnia 2016r. sygn. akt: I SA/Kr 917/16 w przedmiocie zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 7.061,00 zł. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Syndyka Masy Upadłości Fabryki "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że wartość kapitału zakładowego strony skarżącej wynosi 27. 080.855,75 zł, a wartość środków trwałych oraz środków trwałych w budowie, wyniosła w 2015 roku 17.898.431,89 zł. Rok ten zamknięty został przez podmiot stratą w wysokości 561.236,51 zł, a saldo konta strony, prowadzonego przez Bank Pekao S.A. na dzień 31 października 2016r. wynosiło 30.279,78 zł. Zgromadzone lokaty opiewają natomiast na łączną kwotę 3. 450.000,00 zł. Strona skarżąca podniosła, że obecna sytuacja masy upadłości jest ciężka. Syndyk nie prowadzi bieżącej działalności produkcyjnej na nieruchomościach w C. Rozpoczął on dzierżawę części przedsiębiorstwa wchodzącego w skład masy upadłości, jednakże przychody, jakie obecnie uzyskuje są niewielkie w stosunku do potrzeb, nie pokrywają również wszystkich wydatków i zaległości, jakie powstały we wcześniejszym okresie. Syndyk prowadzi obecnie rozmowy z kontrahentami zainteresowanymi dzierżawą pozostałej części przedsiębiorstwa, lecz rozmowy te nie doprowadziły do zawarcia umowy. Strona zauważyła, że w zakresie sprzedaży majątku masy istnieje problem z jej spieniężeniem. Sprzedaż majątku, z uwagi na to, że jest to majątek dużej specjalistycznej fabryki nie jest ani łatwa, ani szybka. Znajdujące się w niej urządzenia są wartościowe, ale zdaniem wnioskodawcy niełatwe do spieniężenia. Strona zaznaczyła, że zobowiązania masy upadłości w pierwszej kategorii obejmują kwotę przeszło 3.000.000,00 zł, a bieżące koszty funkcjonowania masy stanowią prawie 150.000,00 zł miesięcznie. Łączny dług masy upadłości wynosi natomiast 80.000.000,00 zł. Strona skarżąca wyliczyła, że masa zalega ze zobowiązaniami w stosunku do dostawców, kontrahentów, jak również pracowników i ZUS z tytułu wynagrodzeń, które były wymagalne po ogłoszeniu upadłości. Do zapłacenia ma ponadto podatek od nieruchomości za okres po ogłoszeniu upadłości i za okres sprzed ogłoszenia upadłości, który wynosił rocznie ok. 1.5 miliona złotych, a którego zaległość po ogłoszeniu upadłości sięga przeszło 2.5 miliona złotych. Obecne dochody masy pochodzą jedynie ze sprzedaży materiałów, jakie znajdują się na terenie przedsiębiorstwa. Nie wystarczają one na opłacenie podstawowych bieżących wydatków, jak ochrona przedsiębiorstwa, energia elektryczna, czy gaz. Wnioskodawca podkreślił, że kwoty znajdujące się na lokatach pochodzą ze sprzedaży nieruchomości zabezpieczonych hipotekami i aktualnie procedowane jest sporządzenie planu podziału. Powołał się też na regulację art. 336 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze stanowiącą, że sumy uzyskane z likwidacji rzeczy, wierzytelności i praw obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i hipoteką morską przeznacza się na zaspokojenie wierzycieli, których wierzytelności były zabezpieczone na tych rzeczach lub prawach z zachowaniem przepisów ustawy. Kwoty pozostałe po zaspokojeniu tych wierzytelności wchodzą do funduszów masy upadłości. Strona skarżąca stwierdziła więc, że do czasu uprawomocnienia się planu podziału, syndyk nie może podjąć tych środków, gdyż dopiero po ustaleniu, w jakim zakresie zostaną zaspokojeni wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo, można ustalić czy i jak kwota zostanie przekazana do funduszy masy upadłości, z których to syndyk może finansować bieżącą działalność, w tym pokrywać opłaty sądowe. Obecnie natomiast zgodnie ze złożonym oświadczeniem syndyk ma do dyspozycji kwotę 7.061,81 zł. Postanowieniem z 9 grudnia 2016r. Starszy Referendarz Sądowy zwolnił stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 7.061,00 zł. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia strona skarżąca podniosła, że na chwilę prezentowania swojej sytuacji majątkowej tj. 4 listopada 2016r. w rzeczywistości dysponował kwotą 7.061,00 zł, lecz w tożsamych sprawach toczących się przez Sądem uzyskała zwolnienie do kwoty 3000 zł od każdej z dwóch skarg. W efekcie przedmiotowa kwota 7.061,00 zł była oceniana w trzech postępowaniach. Okoliczność ta nie była natomiast brana pod uwagę przez Sąd w niniejszym postępowaniu. W efekcie z kwoty 7.061,00 zł, kwota 6.000,00 zł została już spożytkowana przez Syndyka na uiszczenie opłat od skarg w sprawach sygn. akt: I SA/Kr 1871/15 i sygn. akt I SA/Kr 1872/15, co oznacza, że do dyspozycji Syndyka pozostała kwota 1.061,00 zł. W oparciu o powyższe argumenty strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienie od wpisu od skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm., dalej-p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260§2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260§3 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią przepisu art. 245§1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246§2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom lub podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Nie ulega przy tym wątpliwości, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też, w ocenie Sądu, Syndyk w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych i poczynić z odpowiednim wyprzedzeniem, konieczne na ten cel oszczędności. Rozpoznając przedmiotowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy zauważyć, że strona skarżąca została wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez podanie informacji dotyczących jej stanu majątkowego, w szczególności do przedstawienia planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, sporządzonego przez syndyka i złożonego sędziemu komisarzowi oraz wyjaśnienia, czy plan ten został zatwierdzony. Nadto strona skarżąca została wezwana o wyjaśnienie, co składa się na bieżące koszty funkcjonowania masy, które zostały określone przez Syndyka na kwotę 150. 000,00 zł miesięcznie oraz wskazanie skąd kwota ta jest uzyskiwana. Powyższe wezwanie zostało doręczone na adres pełnomocnika strony skarżącej w dniu 1 marca 2017r. Odpowiedź na wezwanie została tymczasem nadana w urzędzie pocztowym w dniu 9 marca 2017r. (data stempla pocztowego), a zatem jeden dzień po upływie zakreślonego terminu. Na marginesie wskazać należy, że nadesłana odpowiedź była niepełna. Strona skarżąca nie wyjaśniła bowiem, czy plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji przedstawiony sędziemu komisarzowi został zatwierdzony, jak również nie wyjaśniła skąd uzyskiwana jest kwota 150.000,00 zł, stanowiąca wedle oświadczenia strony, miesięczne koszty funkcjonowania masy. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2004r. sygn. akt: FZ 360/04). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2006r. sygn. akt: II OZ 1112/06). Niemniej jednak zauważyć należy, że na podstawie przepisu art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu po nowelizacji z 9 kwietnia 2015r., Sąd rozpoznając wniosek o prawo pomocy działa niejako na nowo, lecz w myśl zasady niepogarszania sytuacji skarżącego, nie może ograniczyć uprawnienia wcześniej stronie przyznanego. Sąd traktuje bowiem sprzeciw od orzeczenia referendarza jako quasi środek odwoławczy, z którym łączy się zakaz reformationis in peius. Stosownie do treści art. 134§2 w zw z art. 166 p.p.s.a., Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego. Ewentualne zmiana postanowienia referendarza sądowego (na skutek rozpoznania sprzeciwu) poprzez odmowę przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w całości byłaby niewątpliwie orzekaniem na niekorzyść strony skarżącej, bowiem zaskarżone postanowienie referendarza w tym zakresie jest rozstrzygnięciem częściowo uwzględniającym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2017r. sygn. akt: II OZ 1448/16). Z uwagi zatem na znajdujący zastosowanie – przy rozpoznawaniu sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego – zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść strony, Sąd postanowił o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z 9 grudnia 2016r., stwierdzając brak podstaw do jego zmiany.