I SA/Kr 921/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lutego 2014r. Nr. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2007r. p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 kwietnia 2014r. skarżący działając przez swego profesjonalnego pełnomocnika, wraz ze skargą, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż w maju 2013r. opuścił zakład karny w ramach przerwy w odbywaniu kary z uwagi na poważny stan zdrowia. Skarżący bowiem cierpi na przewlekłe schorzenia skórne, a także choroby pulmonologiczno – onkologiczne. Nie ma stałej pracy, utrzymuje dwójkę dzieci, natomiast z małżonką pozostaje w separacji , ma też z nią rozdzielność majątkową. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z formularza złożonego przez stronę wniosku wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód z prac dorywczych skarżącego – drobne naprawy samochodowe wykonywane w domowym warsztacie - w kwocie ok. 700 zł oraz zasiłek MOPS dla małżonki w wysokości 420 zł. Jednakże z dodatkowych oświadczeń złożonych przez skarżącego na wezwanie Sądu wynika, iż faktycznie prowadzi on gospodarstwo domowe z matką. To w jej bowiem mieszkaniu zamieszkuje, a mama ponosi koszty jego utrzymania, w których wnioskodawca jedynie partycypuje. Z małżonką natomiast pozostaje w faktycznej separacji oraz rozdzielności majątkowej. Skarżący nie ma wglądu w dochody małżonki, jej majątek, oszczędności. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż nie posiada on na własność żadnej nieruchomości, zamieszkuje w mieszkaniu, które należy do matki. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Nie ma samochodu, nie umie ze względu na separację faktyczną i trudną sytuację rodzinną przedstawić danych dotyczących dochodów, majątku oraz oszczędności małżonki. Jak dodaje, zasiłki z MOPS otrzymuje na dzieci do rąk własnych małżonka. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu . W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego obecnie wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności jego obecną, faktycznie trudną sytuację majątkową, stosunkowo niski dochód otrzymywany z tytułu prac dorywczych, trudną sytuację rodzinną, przy złej sytuacji zdrowotnej skarżącego , braku oszczędności, braku własnego majątku - w kontekście wysokości samego wpisu, faktu, iż skarżący ma kilka spraw założonych w tut. Sądzie, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od obecnie wymaganych należności sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie w części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący posiada dochód z tytułu prac dorywczych, pozostaje na częściowym utrzymaniu matki choćby poprzez zamieszkiwanie u niej, pokrywanie przez matkę częściowych kosztów utrzymania skarżącego. Skarżący nie wskazuje również żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających w sposób znaczny, ponad przeciętny budżet domowy jak np. spłata kredytu. Jak wynika z oświadczeń - faktyczne utrzymywanie dzieci jest po stanie małżonki, która otrzymuje pomoc ze strony MOPSu, a z którą w chwili obecnej skarżący pozostaje w faktycznej separacji. Nie ma znaczenia natomiast fakt rozdzielności majątkowej między małżonkami, gdyż zobowiązani są oni na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wzajemnej pomocy bez względu na umowy majątkowe między nimi. Natomiast oświadczone koszty leczenia i trudna sytuacja zdrowotna strony została uwzględniona poprzez zwolnienie w części od należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego, umożliwiając tym samym rozpoznanie sprawy przez sąd – w konsekwencji - zapewnienie wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Nie można pominąć również faktu, iż wnioskodawca działa poprzez profesjonalnego pełnomocnika w okolicznościach, w których jego udział nie jest obligatoryjny. Sam ten fakt nie przesądza jeszcze oczywiście o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu, jednakże okoliczność ta oceniana jest i brana pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób – w obecnej jego sytuacji majątkowo – bytowej, nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie w części od konieczności uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, ułatwiając mu tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego jest zasadne. Konieczność zaś poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania – przy jednoczesnym aktualnym zwolnieniu od wpisu sądowego w części i potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony w przyszłości - obecnie nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270).