I SA/Kr 927/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o ustanowienie radcy prawnego , adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 16.03.2010r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, postanawia: oddalić wniosek Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16.03.2010r., Nr[...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy M. L. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 644,64 zł. miesięcznie , netto. Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 609 zł. M. L. jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł. ), nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł. ) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 900 zł. - częściowo spłaconymi ). Lokale są wynajmowane przez stronę skarżąca a pieniądze przeznaczane są na pokrycie rat kredytowych i podatku od nieruchomości. Strona skarżąca wydaje na ten cel 3 515,57 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podnosi iż , od wydania ostatniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jej sytuacja zmieniła się - zachorowała na zapalenie płuc. Podaje, iż obecnie do dyspozycji pozostaje jej kwota ok. 200 zł. miesięcznie i nie jest w stanie wykupować niektórych leków. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) W przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia 14.09.2010r. Referendarz sadowy WSA w Krakowie zwolnił stronę skarżącą od kosztów sadowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata , radcy prawnego. Obecny wniosek o ustanowienie adwokata, radcy prawnego stwarza więc sytuację, w której w rzeczywistości trzeba wziąć pod uwagę przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podniesione przez stronę skarżącą okoliczności choroby i związane z nią zwiększone wydatki nie uzasadniają jednakże ustanowienia pełnomocnika co byłoby równoznaczne z faktycznym przyznaniem stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy badaniu zasadność przyznania prawa pomocy Sąd kieruję się bowiem ustawowymi kryteriami o charakterze stricte finansowym. Stąd też nie każda trudna sytuacja finansowa strony skarżącej jest automatycznie powodem przyznania prawa pomocy i to w pełnym zakresie. Każdy rozpatrywany przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie i w oparciu o konkretnie zaistniały majątkowy stan faktyczny. Często wyróżnić można swoistego rodzaju gradację "poziomu" trudnej sytuacji majątkowej czy finansowej, która nie jest jednak dowolna. Jest ona uzasadniona w konkretnym przypadku ocenianym w oparciu o zobiektywizowane kryteria, ma jednak charakter jak najbardziej indywidualny. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, iż cięższa choroba wiąże się ze zwiększonymi kosztami utrzymania, chociażby ze względu na konieczność wykupienia leków. Te okoliczności nie stawiają jednak wnioskodawczyni w kręgu osób ,charakteryzujących się ubóstwem, które pozbawione są w ogóle środków do życia a chcą dochodzić swoich prawa przed sądem. M. L. zostało już przyznane prawo w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, które obowiązuje w trakcie całego postępowania sądowoadministracynego. Ustanowienie dodatkowo pełnomocnika (czyli przyznanie de facto prawa pomocy w zakresie całkowitym) wychodziłoby natomiast poza ustawowe ramy art. art. 246§1 w/w ustawy. Nie można bowiem przyjąć , iż osoba , która ma stały miesięczny dochód, dom, nieruchomość rolną i dwa lokale użytkowe , które wynajmuje, jest osobą ubogą, nie mającą środków na egzystencję, zwłaszcza kiedy na spłatę kredytów miesięcznie wydaje kwotę 3 515,57 zł.. Oczywiście obciążenie nieruchomości hipotekami jest znacznym utrudnieniem w ich dysponowaniu i zarządzaniu. Fakt ten nie przekreśla jednak możliwości sprawowania władztwa nad nimi. Nie można natomiast dopuszczać do sytuacji aby Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy finansował w całości i niejako aprobował nie do końca przemyślane strategie finansowe obywateli, którzy są w stanie płacić miesięcznie kwotę 3 515,57 zł. i chcą równocześnie aby Państwo pokrywało wszystkie wydatki związane z prowadzonymi przez nich postępowaniami sądowymi. W świetle wyżej przedstawionej argumentacji byłoby to działanie sprzeczne z interesem społecznym, skierowane przeciwko innym współobywatelom, którzy "pracują " na budżet Państwa, z którego pochodzą pieniądze na tego rodzaju pomoc. Oddalenie wniosku w żądanym zakresie nie stanowi więc rozstrzygnięcia skierowanego przeciwko stronie, ta bowiem otrzymała już od Państwa częściową pomoc w tym postępowaniu, ale jest orzeczeniem, które w sposób wyważony ale nie nadmierny decyduje o zakresie dysponowania środkami budżetowymi, uwzględniając przy tym interes ogółu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.