I SA/Kr 929/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika sprawy ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2012r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek w całości W.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2012r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2013r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 maja 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia. Zażalenie wniesione na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 września 2013r. sygn. akt II FZ 746/13. Z kolei postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie wniesione na zarządzenie o wezwaniu do wykonania zarządzenia w przedmiocie uiszczenia wpisu od skargi, natomiast postanowieniem z dnia 26 lutego 2014r. Sąd orzekł o odrzuceniu skargi (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (pkt 2). Od powyższego postanowienia, pismem z dnia 8 maja 2014r. skarżący wniósł osobiście porządzoną skargę kasacyjną, zwracając się jednocześnie o przyznanie prawa pomocy i wyznaczenie reprezentanta do wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia oraz odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. Z informacji podanych we wniosku wynika, że W.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M.G.. Ich miesięczny dochód wynosi 2.107 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 900 zł netto oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.207 zł netto. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że od roku 2002 pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej. Bieżące koszty utrzymania ponoszone przez skarżącego zostały określone następująco: 200-350 zł miesięcznie energia elektryczna, 468 zł woda i ścieki (za 3 miesiące), 300 zł insulina wnioskodawcy, 130 zł leki nasercowe żony, 170 zł abonamenty TV i telefon, 30 zł wywóz śmieci, 50 zł kwartalnie podatek od nieruchomości, 300-400 zł na osobę to koszty żywności, ubrania i środków czystości. Dodatkowo potrzebny jest opał na zimę. Skarżący przeszedł operację serca, od maja pozostaje w ciągłym leczeniu, cierpi także na marskość wątroby. Z uwagi na brak środków i rosnące zadłużenie nie opłaca części rachunków. Z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego i rodzinnego okazały się niewystarczające, referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania informacji pozwalających na ustalenie jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, w szczególności: wskazanie wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz określenie wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez te osoby; wyjaśnienia, czy małżonka skarżącego jest nadal właścicielką nieruchomości rolnej o pow. ok. 40 ha – jeśli tak, należało wykazać w jaki sposób nieruchomość ta jest wykorzystywana i jakie dochody przynosi (z uwzględnieniem dopłat), jeżeli zaś została ona sprzedana należało potwierdzić ten fakt kopią umowy kupna-sprzedaży; oświadczenia, czy skarżący nadal spłaca raty kredytu zaciągniętego w 2012 roku w SKOK Stefczyka Oddział Klucze, jeśli kredyt ten został spłacony – należało przedłożyć odpowiednie zaświadczenie SKOK na tę okoliczność; potwierdzenie wysokości dochodów skarżącego oraz jego żony skarżącego za sierpień 2014 roku; kopii zeznań podatkowych za 2013 rok W.G. oraz osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe; przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego domowników rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, podatki, wywóz śmieci, ubezpieczenie itp.), telefon, telewizję, itp., a w przypadku zaległości w ponoszeniu tych opłat, należało przedłożyć aktualne zaświadczenie właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący, w piśmie datowanym na 8 września 2014r. podał, iż nie ma konta w banku, ani lokat. Od ponad trzech miesięcy pozostaje z żoną w separacji. Żona ma orzeczone od skarżącego alimenty. Nie udostępniła ona historii swojego konta, ani żadnych innych dokumentów. Podał, iż nie mieszka z rodziną i nie dostanie od nich dokumentów. Zasugerował, że jeżeli są one potrzebne, wnosi o zwrócenie się przez sąd do urzędów, gdyż skarżącemu nie zostaną one wydane. Wysokość emerytury pobieranej przez W.G. wynosi 900 zł. Dalej skarżący podał, że ani on ani żona nie posiadają samochodów. W ostatnim okresie czasu zaszły nowe okoliczności, bowiem od skarżącego egzekwowane są alimenty. Skarżący zamieszkiwał w domu córki, jednak z uwagi na konflikt, w większości w sezonie letnim, przebywa poza domem. Opłaca niektóre rachunki, dopóki są wystawiane na niego. Na leki i życie pozostaje mu kwota ok. 300 zł. Raty kredytu skarżący przestał płacić. Opłaca je żona. Skarżący podał ponadto, iż nie ma orientacji i wiedzy o numerach KW nieruchomości żony i czy nadal żona posiada te nieruchomości. Z uwagi na całkowity brak środków finansowych oraz groźbę nędzy i bezdomności wnosi o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych w całości. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 września 2014r. wniosek skarżącego został oddalony. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący, mimo wezwania, nie przesłał wszystkich wymaganych dokumentów, istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, domagając się zmiany postanowienie oraz przyznania mu prawa pomocy i wyznaczenia reprezentanta do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia 26 lutego 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 2012, poz. 270 ze zm., dalej w skrócie - p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Z uwagi na wniesienie sprzeciwu w terminie, wniosek skarżącego o podlega ponownemu rozpoznaniu. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z regulacją art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W przedmiotowej sprawie skarżący, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, nie przedłożył wszystkich dokumentów o które był wzywany. W szczególności skarżący nie przedstawił swojego zeznania podatkowego za 2013r., rachunków potwierdzających wydatki ponoszone na leczenie, a także tych rachunków, które sam opłaca. Nadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową członków jego rodziny, powołując się na konflikt rodzinny. Co więcej niektóre z twierdzeń skarżącego budzą uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności. Przykładowo skarżący twierdzi, że płaci żonie alimenty, a w dalszej części twierdzi, że żona spłaca za niego kredyt. Wśród ponoszonych przez siebie wydatków skarżąc wyszczególnił m.in. wydatki związane z zakupem leków nasercowych żony, podając równocześnie, że pozostają ze sobą w separacji. Podobnie skarżący wskazał, że opłaca podatek od nieruchomości, deklarując równocześnie, że żadnych nieruchomości nie posiada. Wykluczające są także podane przez skarżącego w formularzu PPF informacje, że nie opłaca on rachunków z powodu braku środków i rosnącego zadłużenia, a informacje zawarte w piśmie z dnia 23 lipca 2014r., w którym skarżący wskazał, że opłaca niektóre rachunki. Odnośnie podanej przez skarżącego we wniosku PPF informacji, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 460/08). Podsumowując stwierdzić należy, że skarżący podał okoliczności, takie jak prowadzona wobec niego egzekucja ze świadczenia emerytalnego, alimenty na rzecz żony, czy też wysokość miesięcznych koszów utrzymania, które w żaden sposób nie zostały poparte dokumentami. Tymczasem stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej, natomiast ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do Sądu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r. FZ 60/04 i z dnia 30 listopada 2005 r. II FZ 781/05). Skoro skarżący uchylił się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (tak Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2010r. sygn. akt II FZ 253/2010). Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.