I SA/Kr 97/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.N. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 18.11.2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w 3/4 części 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 18.11.2010r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , przesłanych dokumentów oraz akt sprawy A.N. ur. w 1979r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem A.N. ur. w 1978r. Małżonkowie mają na utrzymaniu trzech synów : J.N. ur. w 2004r. , S.N. ur. w 2008r. oraz N.N. ur. w 2010r. A.N. pracuje w Szpitalu Specjalistycznym w K. sp. z o.o. na stanowisku: starsza położna i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1969,46 zł. miesięcznie, netto. Jest ono zajęte w części w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Wnioskodawczyni z tytułu umowy o prace w 2010r. uzyskała dochód w wysokości 26 055,52 zł. W dniu 30.11.2009r. Sąd Rejonowy w K., Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku A.N. jako osoby nie prowadzącej działalności gospodarczej. Obecnie A. N. jest zatrudniony w "A." S.A. na stanowisku suwnicowy. Jego wynagrodzenie w miesiącu lutym 2011r. wyniosło 3 245,14 zł. brutto, (2 357,54 zł. netto). Z otrzymywanej pensji przekazywane są jednak środki syndykowi masy upadłości, w lutym 2011r. była to kwota 1 212,20 zł. W roku 2010 osiągnął on dochód w wysokości 41 037,44 zł. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 1 553,29 zł. i obejmują : czynsz - 710,48 zł. , opłatę za gaz – 210 zł., opłatę za prąd – 102,81 zł. , opłatę za żłobek -270 zł. , opłatę za przedszkole - 260 zł. Strona skarżąca jest właścicielem mieszkania o pow. 28 m2 wchodzącego w skład masy upadłości, nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podnosi , iż po dokonaniu podstawowych opłat rodzinie brakuje pieniędzy na wyżywienie. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zarówno A.N. jak A.N. są osobami młodymi , pracują i uzyskują dochody. Trzeba natomiast zaznaczyć, iż strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) W przypadku bowiem ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 . W takich okolicznościach zwolnienie A.N. w całości od kosztów sądowych byłoby więc niezasadne. Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął pod uwagę fakt, iż obydwie pensje małżonków są pomniejszane w związku z postępowaniem egzekucyjnym i ogłoszoną upadłością A.N. a muszą starczyć na utrzymanie pięcioosobowej rodziny. Stąd też uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. pogorszyłoby warunki bytowe rodziny. Biorąc powyższe pod uwagę orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie wnioskodawczyni w 3/4 części od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Kwota 125 zł. która strona skarżąca będzie musiała uiścić tytułem wpisu od skargi nie zagrozi natomiast realizacji podstawowych potrzeb życiowych rodziny. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.