I SAB/Kr 8/14

|Sygn. akt I SAB/Kr 8/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: st. referent Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2014 r., sprawy ze skargi L. Ł. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją I. zobowiązuje Dyrektora Izby Skarbowej do wydania decyzji w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. zakończonego prawomocną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2008 r. nr [...] w terminie 30 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku z aktami administracyjnymi, II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych). W dniu 17 września 2013r. do Izby Skarbowej wpłynął wniosek L.Ł. działającego za pośrednictwem pełnomocnika o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przez Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2008r. nr [...] dotyczącej ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999r. w kwocie 506.102,00 zł. Jako przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania wskazano art. 240 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013r. w sprawie o sygn. SK 18/09. Postanowieniem z dnia 22 października 2013r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przez Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2008r. nr [...]. Zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2013r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej działając na podstawie art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej poinformował o niezałatwieniu sprawy w terminie w związku z bardzo dużym wpływem spraw odwoławczych i wniosków o wznowienie postępowań oraz ustalił nowy termin załatwienia sprawy na dzień 24 lutego 2014r. Pismem z dnia 24 grudnia 2013r. (data wpływu; 30 grudnia 2013r.) L.Ł. działając przez pełnomocnika wniósł do Ministra Finansów ponaglenie na niezakończenie w terminie przez Dyrektora Izby Skarbowej postępowania prowadzonego na podstawie opisanego postanowienia o wznowieniu postępowania. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2014r. nr [...] Minister Finansów uznał to ponaglenie za nieuzasadnione. Z kolei postanowieniem z dnia 2 stycznia 2014r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej zawiesił wznowione postępowanie argumentując, że wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej uzasadniające zawieszenie postępowania (wystąpienie Marszałka Sejmu do Trybunału Konstytucyjnego o rozstrzygnięcia wątpliwości co do treści wyroku z dnia 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09). Pismem z dnia 12 lutego 2014r. (data wpływu; 14 lutego 2014r.) L. Ł. działając przez pełnomocnika złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2008r. nr [...] W skardze pełnomocnik zarzucił, że w niniejszej sprawie naruszono przepisy art. 139 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z tych przepisów i wniósł o: - zobowiązanie, na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) organu odwoławczego do wydania w określonym terminie decyzji w sprawie, - wymierzenie organowi odwoławczemu grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wbrew stanowisku Ministra Finansów fakt zawieszenia postępowania w sprawie pozostaje bez znaczenia. Dyrektor Izby Skarbowej zaniedbał już przed 20 grudnia 2013r. powiadomienia strony o przedłużeniu postępowania i przyczynach tego stanu rzeczy. Przyczyny wskazane w tym postanowieniu nie uzasadniają przedłużenia postępowania, a ponadto ponaglenie do Ministra Finansów wniesione zostało przed zawieszeniem postępowania. Pełnomocnik przypomniał, że sprawa toczy się w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lipca 2013r. w sprawie o sygn. SK 18/09 uchylającego przepis stanowiący podstawę prawną do wydania decyzji nakładającej podatek. Wyrok ten był opublikowany w Dzienniku Ustaw i musi być z urzędu znany organowi. Tym samym sprawa nie wymaga zdaniem pełnomocnika przeprowadzenia postępowania dowodowego i jako taka powinna być rozpatrzona niezwłocznie. Dodatkowo wskazano, że ustawowy termin załatwienia sprawy nie mijał wcale dnia 24 grudnia 2013r., jak wskazano w zawiadomieniu z dnia 16 grudnia 2013r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 165 § 3 Ordynacji podatkowej datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, a zatem postępowanie w sprawie wszczęte zostało dnia 17 września 2013r., a powinno zostać zakończone do dnia 17 października 2013r. Wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania nie zmienia tych terminów, nie stanowi w szczególności zdarzenia początkującego ich bieg. Końcowo pełnomocnik zakwestionował postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie, podkreślając, że trudno za zagadnienie wstępne traktować kwestię niezgodności z Konstytucją RP przepisów, którą Trybunał stwierdził w wyroku z 18 lipca 2013r. Wystąpienie przez Marszałka Sejmu do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o interpretacje wyroku SK 18/09 nie może skończyć się wydaniem jakiegokolwiek orzeczenia wpływającego na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Trybunał nie może zmienić powołanego wyroku, a jedynie wyjaśnić wątpliwości odnośnie jego treści - co jest jednak bez znaczenia dla toczących się postępowań wznowieniowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podniesiono, że zagadnienia przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Marszałka Sejmu pozostają w ścisłym i bezpośrednim związku z postępowaniem zainicjowanym wnioskiem o wznowienie złożonym na podstawie art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej i opartym o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013r., sygn. akt SK 18/09. Związek ten wyraża się w tym, że bez rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny istotnych wątpliwości co do skutków wyroku z dnia 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09, nie jest możliwe zakończenie przedmiotowego postępowania w sposób zgodny z rzeczywistymi intencjami Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w powołanym wyroku. W kontekście prejudycjalności owej wypowiedzi wskazano, że kwestia ustalenia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego w drodze wykładni jego treści pozostaje w wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Trudno natomiast doszukiwać się kompetencji organu podatkowego do samodzielnego wyjaśniania treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego, gdy jeden z uczestników postępowania przed Trybunałem zgłosił potrzebę wyjaśnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozważań prawnych w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wniesienie skargi jest dopuszczalne. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. ) zakres przedmiotowy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 1-4 tej ustawy. Zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na podstawie powyższych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Tym samym skoro skarga została wniesiona na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie wznowienia postępowania podatkowego, to należało ją uznać za dopuszczalną. Bezspornym jest również, że skarżący przed wniesieniem skargi wyczerpał tryb określony w art. 141 Ordynacji podatkowej. Stwierdzić także należy, że celem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie jest samo stwierdzenie pozostawania przez organ administracji publicznej w bezczynności, czy prowadzenie przez niego w sposób przewlekły postępowania lecz spowodowanie ustania stanu bezczynności (wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2008r., sygn. akt I SAB/Wa 205/07). Wskazać należy, że uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny stosuje środki przewidziane w art. 149 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zobowiązuje on w szczególności organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonanie czynności albo uznanie uprawienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawnych. Jednocześnie sąd ma obowiązek stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przy czym co istotne w postępowaniu toczącym się w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania sąd nie zajmuje stanowiska dotyczącego merytorycznej treści rozstrzygnięcia. Ocenia jedynie czy rozstrzygnięcie takie zostało bądź nie zostało wydane. Bezczynność organu zachodzi, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub podjęciem czynności. Celem wprowadzenia przez ustawodawcę do systemu polskiego prawa instytucji skargi na bezczynność była ochrona uprawnień jednostki do żądania od organu zachowania gwarantowanego jednostce przez przepis prawa. Skarga ta stanowi zatem narzędzie, przymuszające organ do podjęcia żądanego działania. Aby uznać ją za uzasadnioną organ musi pozostawać w zwłoce zarówno w dacie wniesienia skargi jak też w dacie jej rozpoznawania przez Sąd. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej wystąpiły opisane na wstępie przesłanki, uzasadniające wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a skarga L. Ł. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2008r. Nr [...] jest uzasadniona. Bezspornym bowiem jest, że postępowanie w niniejszej sprawie zapoczątkowane zostało wnioskiem skarżącego z dnia 17 września 2013r. o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia skarżącemu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999r. z tytułu osiągania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów. Do dnia wniesienia skargi powyższy wniosek nie został załatwiony poprzez wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Należy zgodzić się ze skarżącym, że organ podatkowy dopuścił się naruszenia przepisu art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, według którego załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie. Niniejsza sprawa, w której nastąpiła zwłoka organu, nie wymagała przeprowadzenia postępowania dowodowego, nie można z uwagi na jej charakter (konsekwencja wyroku TK z dnia 18 lipca 2013r., sygn. akt SK 18/09) uznać ją za szczególnie skomplikowaną w kontekście jej zakończenia przez wydanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej. Niemniej przyjmując nawet najbardziej korzystny dla organu sposób liczenia terminu załatwienia sprawy tj. od daty wydania postanowienia o wznowieniu postępowania (dnia 22 października 2013r.) i przyjmując dwumiesięczny termin jej załatwienia sprawa powinna być załatwiona nie później niż do końca grudnia 2013r. Wprawdzie organ podatkowy zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2013r. działając na podstawie art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej poinformował skarżącego o niezałatwieniu sprawy w związku z bardzo dużym wpływem spraw odwoławczych i wniosków o wznowienie postępowań oraz ustalił nowy termin załatwienia na dzień 24 lutego 2014r. to jednakże w opinii Sądu podane uzasadnienie nie może być uznane za przekonywujące i usprawiedliwiające przedłużenie terminu załatwienia sprawy. Bezsporne jest, że w świetle art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej, postanowienia o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy powinny wskazywać rzeczywistą i uzasadnioną przyczynę zwłoki, gdyż załatwienie sprawy musi być oparte na w pełni racjonalnych przesłankach i podstawach gwarantujących efektywną realizację obowiązku rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji we wskazanym nowym terminie. Przeszkody dla załatwienia sprawy w terminie muszą istnieć realnie i pojawić się w czasie jej prowadzenia. Ponadto powinny zostać określone precyzyjnie w wydanym na podstawie art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej zawiadomieniu, tj. organ powinien określić precyzyjnie okoliczności usprawiedliwiające wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy, wskazując na ich związek z rozstrzygnięciem sprawy. Tylko i wyłącznie takie zawiadomienie może być uznane za prawidłową realizację obowiązku wynikającego z powołanego przepisu. Stanowi ono bowiem rodzaj zobowiązania organu i gwarancję zachowania nowego, wyznaczonego terminu załatwienia sprawy (por. wyrok WSA z dnia 29 listopada 2012r., sygn. akt I SA/Ol 435/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 września 2012r., sygn. akt III SAB/Wa 18/12). Tej gwarancji nie służy natomiast sytuacja, w której organ podatkowy wydaje postanowienia w trybie art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej nie podejmując jednocześnie konkretnych, istotnych dla sprawy czynności celem przybliżenia się do wydania rozstrzygnięcia. Taka zaś właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, co dowodziło stanu nieuzasadnionej zwłoki organu w wydaniu decyzji. Wyznaczenie przez organ w trybie art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej terminu, nie oznacza automatycznie, że organ dotrzymał terminu z art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej i nie ponosi żadnych ujemnych konsekwencji swojego opieszałego działania (por. wyrok WSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt I SAB/Łd 3/12). Dyrektor Izby Skarbowej wprawdzie na podstawie art. 200 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, zawiesił z urzędu postępowanie wznowione postanowieniem z dnia 22 października 2013r. do czasu zajęcia stanowiska przez Trybunał Konstytucyjny na wystąpienie Marszałka Sejmu w sprawie wyjaśnienia wątpliwości co do treści wyroku z dnia 18 lipca 2013r., sygn. akt SK 18/09, a zgodnie z treścią art. 206 Ordynacji podatkowej zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów przewidzianych w dziale IV Ordynacji podatkowej. Przy czym dotyczy to także terminów załatwienia sprawy (art. 139 Ordynacji podatkowej). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niezależnie od czasu trwania zwłoki w załatwieniu sprawy, podjęcie rozstrzygnięcia o zawieszeniu postępowania w sprawie oznacza, że bezczynność organu ustaje. Postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego eliminuje możność powstania bezczynności związanej z upływem terminu załatwienia sprawy dając jednocześnie stronie możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego tego postanowienia. Na postanowienie ostateczne Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie zawieszenia wznowionego postępowania została wniesiona skarga do tut. Sądu, a organ w trybie art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 2 stycznia 2014r. oraz umorzył postępowanie w sprawie zawieszenia postępowania wznowionego postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 października 2013r. Uchylając w ramach tzw. samokontroli przedmiotowe postanowienie, organ przyznał rację skarżącemu, wyartykułowaną także w skardze na bezczynność, że w sprawie wznowionej postanowieniem z dnia 22 października 2013r. nie wystąpiła żadna przesłanka do zastosowania przepisu art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Tym samym podjęcie rozstrzygnięcia o zawieszeniu postępowania, na które powoływał się organ, samo w sobie nie mogło podważyć stanowiska skarżącego o pozostawaniu w zwłoce w załatwieniu sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia 17 września 2013r. Jednocześnie Sąd, uznając bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej, stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2012r., sygn. akt l OSK 675/12, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela, "rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań możemy powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty". Organ niewątpliwie podjął pewne czynności w sprawie (postanowienie o wznowieniu postępowania, zawiadomienie o niezałatwieniu sprawy w terminie, postanowienie o zawieszeniu postępowania), a okoliczności rozpoznanej sprawy prowadzące do stwierdzenia bezczynności nie pozwalały na to, aby mówić o naruszeniu prawa w sposób rażący. W konsekwencji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zawartego w skardze wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) zobowiązał organ do wydania stosownego rozstrzygnięcia w terminie 30 dni od otrzymania przez organ akt administracyjnych z odpisem prawomocnego wyroku. Zakreślony termin, zdaniem Sądu, jest wystarczający dla wydania decyzji kończącej postępowanie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (240 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 490) oraz opłatę od pełnomocnictwa (17 zł).