I SO/Kr 1/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L-W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2012 r. nr [...] p o s t a n a w i a : I. zwolnić M. L-W.od kosztów sądowych w sprawie zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt I SA/Kr 270/13, II. ustanowić M. L-W.adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka do reprezentowania jej w sprawie zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt I SA/Kr 270/13. Pismem z dnia 15 stycznia 2013 r. M. L-W. (dalej: wnioskodawczyni) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) w sprawie dotyczącej skargi na decyzję nr [...] Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2013 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, wnioskodawczyni (ur. w 1953 r.) samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę, której wysokość po uwzględnieniu kwoty zajętej w wyniku postępowania egzekucyjnego wynosi netto 501,71 zł miesięcznie. Uzyskuje również środki z tytułu najmu lokalu w kwocie 1.800zł miesięcznie. Czynsz z wynajmu drugiego lokalu w wysokości 1.800 zł został zajęty przez organ egzekucyjny. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawczyni obejmują: opłatę za prąd – 83,21 zł, opłatę za gaz – 217,02 zł, koszty produktów żywnościowych i środków czystości ok. 100 – 150 zł. Wnioskodawczyni ponosi również koszty przejazdów w wysokości 80 zł oraz koszty kserokopii i usług pocztowych w wysokości 50 zł. Na spłatę rat kredytowych wydaje natomiast miesięcznie kwotę 3.500 – 3.800 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133.800 zł), w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne; nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90.000 zł) oraz dwóch lokali użytkowych w K.: przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172.800 zł). Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podnosi, że w stosunku do wspólnot mieszkaniowych zadłużona jest na kwotę 5.500 zł, a w stosunku do rodziny na sumę 3.500 zł. Łączne zadłużenie określa na kwotę 12.000 zł. Podaje też, iż brakuje jej środków na spłatę wszystkich rat, jedzenie i leki. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie zwolnił wnioskodawczynię od kosztów sądowych, oddalając jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ocenie orzekającego, sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Wnioskodawczyni złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia pismem z dnia 2 maja 2013 r. Podkreśliła w nim swoją trudną sytuację materialną spowodowaną spłacaniem kredytów. Wnioskodawczyni podała, że nie spłaca w całości należnych rat kredytów, a na wszystkie swoje potrzeby dysponuje kwotą 150zł miesięcznie. Wskazała ponadto, że koszty ogrzewania jej domu w okresie od 21 stycznia do 21 marca 2013 r. wyniosły 1.230,98 zł przy niskiej temperaturze. Poinformowała, że z uwagi na brak leków zapada w śpiączkę cukrzycową. Podała również, że jest dłużniczką dwóch wspólnot mieszkaniowych (na kwoty: 5.500 zł oraz 6220,08 zł). Wnioskodawczyni wskazała, że z wolnej od egzekucji kwoty 2.361 zł uiszcza należny podatek od nieruchomości oraz jest zobowiązana do spłaty rat z tytułu opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. Wnioskodawczyni argumentowała również, że w innych sprawach sądowych został jej przyznany pełnomocnik z urzędu. Do sprzeciwu dołączono kopie upomnień, decyzji podatkowych i zestawienie niespłaconych należności, wystawione przez Prezydenta Miasta K, wezwania do zapłaty wystawione przez wspólnotę mieszkaniową, oryginały recept lekarskich, kopię rachunku za gaz oraz monitów wystawionych przez bank. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Sąd stwierdza z urzędu, że wnioskodawczyni złożyła rozpoznawany wniosek przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, co z kolei nastąpiło przez wniesienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2012 r. nr [...], zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Kr 270/13. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, natomiast w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r. wnioskodawczyni zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, tj. o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Żądanie to podtrzymała w sprzeciwie z dnia 2 maja 2013 r., złożonego od postanowienia zwalniającego wnioskodawczynię jedynie od kosztów sądowych. Rozpatrując wniosek wnioskodawczyni w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawczyni, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 – orzecznia.nsa.gov.pl). W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację majątkową na tyle aby ocenić, czy jej sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Dokonując tej oceny należy zauważyć, że co prawda wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości, to jednak zostały one już obciążone hipotekami, co skutecznie utrudnia wykorzystanie ich jako potencjalnego źródła dochodów na pokrycie kosztów sądowych. Także regularne dochody skarżącej – z najmu lokali użytkowych oraz z otrzymywanej renty – stały się już przedmiotem częściowego zajęcia, co zdecydowanie utrudnia wnioskodawczyni codzienne funkcjonowanie. Świadczy o tym nie tylko bilans comiesięcznych dochodów i wydatków wnioskodawczyni, które obejmują m.in. spłatę wierzytelności publicznoprawnych i kredytów, ale również uderzająca niemożność zakupienia leków na receptę, niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni wykazała, iż nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe obliguje Sąd do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej adwokata. Na powyższe rozstrzygnięcie wpływ miało również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2012 r. I OZ 725/12, z którego wynika, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni jest na tyle trudna, iż uzasadnia zastosowanie prawa pomocy. W szczególności w postanowieniu tym wskazano, że badając sytuację wnioskodawczyni należy wziąć pod uwagę konieczność spłacania przez nią swoich zobowiązań finansowych. NSA stanął w związku z tym na stanowisku, że w przypadku posiadania przez stronę zobowiązań finansowych względem innych podmiotów, należy je uwzględniać przy ustalaniu aktualnych możliwości płatniczych. Innymi słowy, nie można twierdzić, że strona powinna w pierwszej kolejności uiścić należności na poczet postępowania sądowego, zaś dopiero w dalszej kolejności spłacić swoje zobowiązania wynikające z innych tytułów. Konieczność spłaty istniejących zaległości musi zostać zatem uwzględniona przy możliwościach płatniczych strony obciążających jej budżet. Przyjmując to założenie, wnioskodawczyni na bieżące utrzymanie może przeznaczyć znikomą kwotę. Nie pozwala to tym samym na poniesienie przez nią kosztów pełnomocnika i w konsekwencji powoduje konieczność przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wprawdzie wyżej wskazane postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczyło innego rozstrzygnięcia tutejszego Sądu, niemniej jednak wywody zawarte w jego uzasadnieniu odnosiły się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Z tego też powodu przy wydaniu rozstrzygnięcia zostały one wzięte pod uwagę. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.