I SO/Kr 15/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi dotyczącej bezczynności organu, postanawia: I. zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. B. P. (dalej: wnioskodawca) złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata w sprawie mającej dotyczyć bezczynności organu. Wnioskodawca (ur. 1938 r.) podał, że jest inwalidą II grupy i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (ur. 1947 r.) – inwalidką III grupy. Małżonkowie uzyskują stałe dochody z emerytury (wnioskodawca – 1471,23 zł, a jego żona – 757,87 zł). Z tego tytułu w 2011 r. uzyskali ok. 27.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą ok. 1.674 zł. W toku postępowania wnioskodawca wskazał ponadto, że jest właścicielem działki o pow. 0,1095 ha zabudowanej domem o pow. 110 m2, w którym znajduje się zamieszkiwane przez niego mieszkanie o pow. 55 m2 (jak podaje: nieukończone), a także nieruchomości rolnej o pow. 2,58 ha zlokalizowanej w R. (VI klasa gruntów), zabudowanej starymi budynkami. Postanowieniem z dnia 24 września 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie zwolnił wnioskodawcę od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego wnioskodawca wniósł sprzeciw, podtrzymując żądanie przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Należy pamiętać, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11). Przystępując do analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypada zwrócić uwagę na fakt, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości: działki o pow. 0,1095 ha, domu o pow. 110 m2, w którym znajduje się mieszkanie o pow. 55m2, a także gruntów rolnych o pow. 2,58 ha. Należy zatem podkreślić, że wnioskodawca dysponuje dość znacznym majątkiem. Jest on co prawda wykorzystywany częściowo na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, lecz w pozostałym zakresie może być źródłem potencjalnego zysku. I choć z uwagi na to, że posiadane grunty rolne jako nieruchomość mało atrakcyjna gospodarczo nie przyniesie potężnego dochodu, ewentualne zyski z jej dzierżawy lub sprzedaży mogą uzupełniać dochody wnioskodawcy. To na nim natomiast spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek ponoszenia kosztów związanych z udziałem w postępowaniu administracyjnym czy sądowym. Ponadto należy zauważyć, że wnioskodawca osiąga stały dochód z emerytury w wysokości zbliżonej do minimalnego wynagrodzenie za pracę. Dochody gospodarstwa domowego są ponadto powiększone o emeryturę uzyskiwaną przez żonę wnioskodawcy. Należy zatem zauważyć, że sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie jest najgorsza i odpowiada sytuacji wielu rodzin, także aktywnych zawodowo. Nie można jednak stwierdzić, by dochody wnioskodawcy i jego żony były wyjątkowo niskie. Niemniej jednak po odliczeniu uzasadnionych wydatków, miesięcznie, wnioskodawcy i jego żonie pozostaje 555,10 zł, które muszą przeznaczyć na wyżywienie i bieżące potrzeby pojawiające się w każdym miesiącu. Analiza sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy doprowadziła Sąd do uznania, że choć dysponuje on majątkiem nieruchomym, to mało atrakcyjnym handlowo i z tej przyczyny uzyskanie z tego tytułu jakiegokolwiek dodatkowego zysku w krótkim czasie jest w zasadzie wykluczone. Ponadto stałe dochody wnioskodawcy i jego żony, pozwalają jedynie na zaspokojenie ich uzasdnionych potrzeb życiowych. Nie można więc stwierdzić, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uzasadnione jest natomiast przyjęcie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To zaś oznacza, że wnioskodawca powinien uzyskać prawo pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja wnioskodawcy wyklucza zasadzie możliwość zdobycia – w trybie pilnym – dodatkowych środków pozwalających na zainicjowanie postępowania przed sądem administracyjnym, tj. równowartości wpisu sądowego od skargi na bezczynność. Nieuiszczenie takiej opłaty skutkowałoby natomiast odstąpieniem od rozpoznania sprawy wnioskodawcy, a w konsekwencji nieuzasadnione (w sytuacji skarżącego) ograniczenie prawa do sądu. Dlatego też Sąd postanowił o zwolnieniu wnioskodawcy od kosztów sądowych, a nie o ustanowieniu dla niego adwokata. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że strona działająca bez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie jest pozbawiona ochrony prawnej. Sąd administracyjny rozstrzyga bowiem sprawę w granicach skargi, jednak nie jest związany ani zarzutami ani wnioskami skarżącego, co oznacza, że także samodzielnie poszukuje ewentualnych naruszeń prawa w zaskarżonych aktach czy bezczynności. Wypada także zasygnalizować, że wnioskodawca może podjąć starania o skorzystanie z bezpłatnej pomocy prawnej, np. w niektórych ośrodkach pomocy społecznej, w studenckich poradniach prawnych czy w innych tego typu jednostkach działających. Natomiast podstawowych informacji dotyczących sposobu i formy wniesienia skargi mogą mu udzielić pracownicy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w siedzibie sądu lub telefonicznie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.