II SA/Kr 1002/12
WyrokWSA w Krakowie2012-12-17
Skład orzekający: Wojciech Jakimowicz, Mirosław Bator, Jacek Bursa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji architektoniczno-budowlanej prawidłowo ustalił krąg stron postępowania o pozwolenie na budowę, uwzględniając właścicieli lokali mieszkalnych w budynku sąsiadującym, który znajduje się w obszarze oddziaływania planowanej inwestycji?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Kluczowym uchybieniem było pozbawienie udziału w postępowaniu strony M.K. jako właścicielki lokalu mieszkalnego w sąsiednim budynku, który znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Ponadto, sąd wskazał na przedwczesne wydanie decyzji z uwagi na wadliwość postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego, co również miało istotny wpływ na wynik sprawy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg na decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania oraz zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę budynku mieszkalno-usługowego. Wcześniejsze decyzje zostały uchylone przez WSA w Krakowie z uwagi na nieprawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania oraz inne uchybienia. W ponownym postępowaniu organy ponownie nieprawidłowo ustaliły krąg stron, pozbawiając udziału w postępowaniu właścicielkę lokalu w sąsiednim budynku, która była stroną w świetle przepisów. Ponadto, wydano decyzję pomimo wadliwego postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej C.S. kwotę 757 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Jacek Bursa Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2012 r. sprawy ze skarg C.S. i M.K. na decyzję Wojewody z dnia 9 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oraz zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej C.S. kwotę 757 zł (siedemset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W dniu 15 marca 2006 r. A. Sp. z o.o. w B. złożyła wniosek o wydanie pozwolenia na budowę dla inwestycji pod nazwą: budynek mieszkalno-usługowy wielorodzinny z garażem podziemnym na działce nr [...] z wjazdem i miejscami postojowymi na działce nr [...] ,[...], obręb [...] w K.
Prezydent Miasta K. decyzją nr [...], znak: [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. na podstawie art. 28, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 4 i art. 36 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.- Prawo budowlane zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę budynku mieszkalno-usługowego wielorodzinnego z garażem podziemnym i instalacjami wewnętrznymi, elektrycznymi, wodno-kanalizacyjnymi, c.o., węzłem cieplnym, wymiennikownią, wentylacją mechaniczną oraz wjazdem i przebudową chodnika dla "A." Sp. z o.o. z siedzibą w B. , przy ul. [...] w K. , zlokalizowanego na działkach nr [...], obr. [...], oraz wjazdu z przebudową chodnika na działce nr [...] obr. [...], z zachowaniem warunków wymienionych w decyzji, zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 oraz art. 42 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane. Organ ustalił, że obszar oddziaływania obiektu (art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego) obejmuje działki nr [...] , [...] ,[...] [...] ,[...] ,[...] , obr. [...]. . W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta podał, że wniosek o pozwolenie na budowę złożony został w terminie ważności decyzji o ustaleniu warunków zabudowy nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., znak: [...].
Wojewoda decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., znak: [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Prezydenta Miasta K. nr [...], znak: [...] z dnia [...] czerwca 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt: II SA/Kr 484/07 uchylił obydwie opisane wyżej decyzje.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że uczestnik postępowania sądowego na prawach strony A. S.A. z siedzibą w B. jest tożsamy z podmiotem, na rzecz którego została wydana zaskarżona decyzja – A. Spółka z o.o. z siedzibą w B. A. Spółka Akcyjna powstała z przekształcenia [...] Spółki z o.o. na zasadach wskazanych w przepisach art. 551 § 1 i nast. Kodeksu spółek handlowych.
Sąd wskazał, że z poczynionego przez organy ustalenia obszar oddziaływania obiektu, o którym mowa w art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego obejmuje m.in. działkę nr [...] położoną w K. przy u. [...] Właścicielem tej działki w chwili wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem A. Sp z o.o. była Gmina K. a jej użytkownikiem wieczystym w całości – Zjednoczona Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "[...] w K. " . Podmioty te brały udział w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji. Po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji zawarte zostały umowy ustanowienia odrębnej w własności lokali oraz przeniesienia własności, na mocy których lokatorzy budynku Spółdzielni " [...]" nabyli prawo własności lokali mieszkalnych w budynku nr [...] położonym przy ul. [...] wraz z udziałami w użytkowaniu wieczystym działki nr [...] położonej przy ul [...], graniczącej z działką nr [...], która jest terenem inwestycji. Analizując regulację art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego Sąd wyraził pogląd, zgodnie z którym stronami postępowania zmierzającego do wydania pozwolenia na budowę będą właściciele, użytkownicy wieczyści i zarządcy nieruchomości położonych w zasięgu takiego oddziaływania inwestycji, które ma określony wpływ na nieruchomości w otoczeniu inwestycji, przy czym istotne jest aby oddziaływanie było powiązane z przepisami odrębnymi. Do przepisów tych należy zaliczyć przepisy innych ustaw, oraz przepisy wykonawcze do ustawy Prawo budowlane. Ustalenie w niniejszej sprawie przez organy, że obszar oddziaływania obiektu obejmuje m. in. działkę nr [...] znajduje zatem uzasadnienie w świetle zarówno art. 28 ust. 2 w związku z art. 3 pkt. 20 Prawa budowlanego, jak i w świetle przepisów wykonawczych w stosunku do tej ustawy, w szczególności rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690 ze zm.). Stronami w postępowaniu o pozwolenie na budowę zakończonym zaskarżoną decyzją były zatem wszystkie osoby legitymujące się statusem właścicieli i użytkowników wieczystych działki nr [...] , leżącej w obszarze oddziaływania obiektu, tj. planowanej na działkach nr [...] i [...] inwestycji. Status strony posiadali zatem również właściciele wyodrębnionych lokali mieszkalnych w budynku położonym przy ul. [...] na działce nr [...] , stanowiących odrębne nieruchomości, będący jednocześnie współużytkownikami wieczystymi tej działki. Brak udziału tych stron w postępowaniu stanowi podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w świetle art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. Sąd podzielił przy tym prezentowany w orzecznictwie pogląd, że w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania, następuje uchylenie zaskarżonego aktu administracyjnego i tym samym uwzględnienie skargi niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Dotyczy to również wskazanej wyżej przesłanki wznowienia postępowania, która może być podstawą wznowienia tylko na wniosek strony.
W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2005 r. znak: [...] o ustaleniu warunków zabudowy dla zamierzenia, którego dotyczy zaskarżona decyzja o pozwoleniu na budowę określiła, jeżeli chodzi o warunki zaopatrzenia planowanej inwestycji w energię elektryczną, (załącznik nr l do w/w decyzji, pkt. II. 4: "warunki obsługi w zakresie infrastruktury technicznej i komunikacji, podpunkt "a" zaopatrzenie w energię elektryczną"), że przyłączenie planowanej inwestycji do sieci rozdzielczej zasilanej ze stacji transformatorowej [...] - wymaga rozbudowy sieci i budowy przyłącza na warunkach określonych przez dysponenta sieci. Tymczasem rozbudowa ww. sieci nie była objęta zaskarżona decyzją. Dalej (str. [...] w/w załącznika) organ wydający decyzję o warunkach zabudowy stwierdził: "przed wystąpieniem o pozwolenie na budowę należy uzyskać odrębną decyzję na elementy sieci infrastruktury, które nie są objęte niniejszą decyzją". Zatem tylko w przypadku istnienia ostatecznej decyzji na rozbudowę sieci w sposób wskazany w decyzji o warunkach zabudowy, pozwolenie na budowę będzie spełniało warunek z art. 33 ust. 1 Prawa budowlanego. Przepis ten stanowi (m.in.), że pozwolenie na budowę dotyczy całego zamierzenia budowlanego. Zaprojektowany obiekt nie może funkcjonować bez rozbudowy sieci, o której mowa w decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, ponieważ budynek mieszkalno-usługowy nie może samodzielnie funkcjonować bez zaopatrzenia w energię elektryczną. Sąd stwierdził, że tym samym nie został spełniony warunek z art. 34 ust. 3 pkt 3a Prawa budowlanego, skoro dostawa energii elektrycznej do projektowanego obiektu nie może zostać zapewniona bez rozbudowy sieci, o której mowa w decyzji o wz. Okoliczność powyższa została przez organy wydające decyzję w niniejszej sprawie pominięta. Brak także informacji od inwestora, że decyzję warunkującą zaopatrzenie obiektu w energię elektryczna uzyskał.
Sąd wyraził pogląd, że decyzja o warunkach zabudowy wiąże organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę. Związanie wynikające z powyższej normy oznacza nie tylko obowiązek organu budowlanego wynikający z art. 35 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, tj. sprawdzenie zgodności projektu budowlanego z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy, ale także zakaz postępowania wbrew wszystkim wymogom określonym w decyzji ustalającej warunki zabudowy. Ustalenie tych warunków w decyzji o wz polega nie tylko na określeniu parametrów samego obiektu kubaturowego, ale na ustaleniu innych warunków i zasad, które powinna spełniać planowana inwestycja. Wynika to z funkcji decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, która polega na określeniu dopuszczalności danego zamierzenia inwestycyjnego z punktu widzenia przepisów prawa, oraz na wskazaniu warunków i zasad, którym inwestycja powinna odpowiadać. Organ wydający pozwolenie na budowę nie może dokonać weryfikacji treści decyzji ustalającej warunki zabudowy i nie wolno mu postąpić wbrew ustaleniom tych decyzji. Powyższe uchybienie organu jest naruszeniem zarówno art. 55 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jak i art. 33 ust. 1 Prawa budowlanego. Nie zmienia powyższej okoliczności fakt, że w aktach administracyjnych znajdują się przedłożone przez inwestora "warunki przyłączenia" zawarte w piśmie Enion z dnia 3 stycznia 2006 r., tym bardziej, że przewidują one jako warunek przyłączenia projektowanego obiektu rozbudowę sieci - pkt l.3b. pisma. Wobec niespełnienia przez inwestora powyższego warunku, organ prowadzący postępowanie powinien był wezwać inwestora do przedłożenia decyzji, o której mowa w decyzji wz, a w przypadku jej nieprzedłożenia odmówić udzielenia pozwolenia na budowę.
Sąd wskazał także na naruszenie art. 32 ust. 4 pkt 2 Prawa budowlanego, który stanowi, ze pozwolenie na budowę może być wydane temu, kto złożył oświadczenie po rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Podkreślono, że z treści decyzji o warunkach zabudowy wynika, że udział powierzchni biologicznie czynnej dla terenu objętego wnioskiem nie może być niższy niż 25% (pkt II. 1. b. załącznika nr 1 do decyzji wz). Teren objęty wnioskiem o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla zamierzenia, którego dotyczy zaskarżona decyzja obejmuje działkę nr [...] i część działki nr [...] . Teren inwestycji wskazany w pozwoleniu na budowę obejmuje te same nieruchomości. W części opisowej projektu pkt 7: "Zestawienie powierzchni, zestawienie efektów użytkowych dla działki w części zatytułowanej : powierzchnia terenu objętego WZ do rozliczenia wskaźników (str. [...] projektu bud.) sporządzony jest parafowany nieczytelnym podpisem dopisek przy zdaniu: całość powierzchni działki nr [...] i część działki nr [...] : "pow. 177 m2". Sąd przyjął, że dopisek powyższy poczyniony został przez projektanta lub inwestora. Organy orzekające w sprawie nie poczyniły żadnego samodzielnego ustalenia dotyczącego powierzchni działki nr [...] wchodzącej w skład terenu stanowiącego teren zamierzenia inwestycyjnego. Z rysunku projektu zagospodarowania terenu (nazwanego w projekcie "rzutem zagospodarowania terenu") wynika, że część tej działki stanowić ma "tereny zielone", zaś z zestawienia efektów użytkowych dla działki wynika, że część działki nr [...] o pow. 177 m2 została uwzględniona w projekcie jako powierzchnia biologicznie czynna i łącznie z "terenami zielonymi" na działce nr [...] stanowi powierzchnie biologicznie czynną w ilości 25,2%, uznaną przez organy wydające decyzję za spełnienie wymogu decyzji o warunkach zabudowy. Ta część działki nr [...] objęta jest więc granicami "zamierzenia inwestycyjnego", co wynika również z projektu zagospodarowania terenu. Działka nr [...] stanowi własność Gminy K. . Zarząd Dróg i Komunikacji w K. wyraził zgodę na wejście w teren działki nr [...] obr. [...] stanowiącej pas drogowy ulicy [...] celem wykonania zjazdu do działki nr [...] obr. [...] uzgodnionego pismem ZDiK z dnia 10.04.2006 r. Znajduje to odzwierciedlenie w treści oświadczenia inwestora o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Brak oświadczenia inwestora o posiadanym prawie do dysponowania częścią działki nr [...] na inne cele, oprócz wykonania zjazdu na działkę nr [...] . Tymi innymi celami są urządzenie i utrzymywanie powierzchni biologicznie czynnej, której wielkość została określona w decyzji wz. Skoro część ta objęta została granicami zamierzenia budowlanego to inwestor winien wykazać się prawem do dysponowania nią na cele, na jakie została ona przeznaczona w projekcie budowlanym. Uwzględnienie w decyzji o warunkach zabudowy części powierzchni działki nr [...] jako powierzchni biologicznie czynnej w stosunku do terenu objętego wnioskiem nie ma i nie miało na celu wyłącznie wyznaczenia obszaru do "wyliczenia wskaźników", lecz wskazanie jednego z warunków zagospodarowania terenu, jakiemu powinno odpowiadać przyszłe zamierzenie, po jego zrealizowaniu. Organ orzekający w sprawie warunków zabudowy nie miał podstaw do badania, czy występujący o te warunki ma tytuł prawny do terenu objętego wnioskiem. Skoro jednak część działki nr [...] ma stanowić powierzchnię biologicznie czynną, to znaczy, że musi być w ten sposób zagospodarowana jako część terenu inwestycji. Posiadanie prawa do dysponowania częścią działki nr [...] o pow. 177 m2 na cele budowlane warunkowało również zachowanie wskaźnika powierzchni zabudowy do powierzchni terenu. W niniejszej sprawie wymóg oświadczenia o posiadaniu tytułu do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie oznacza, że oświadczenie to ma dotyczyć wyłącznie terenu, na którym ma być realizowany obiekt kubaturowy, czy też urządzenie wjazdu na działkę nr [...], lecz musi dotyczyć całego terenu objętego wnioskiem o pozwolenie na budowę. Tego terenu dotyczy też sprawdzanie rozwiązań projektowych, łącznie ze sprawdzeniem zgodności projektu zagospodarowania działki z decyzją o warunkach zabudowy. Sąd wskazał, że organ rozpoznający sprawę o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę nie posiada kompetencji do badania prawidłowości warunków i zasad, na jakich następuje zmiana zagospodarowania terenu ale także nie wolno mu postąpić wbrew ustaleniom tej decyzji. Skoro więc z treści decyzji ustalającej warunki zabudowy dla spornego zamierzenia wynika, że wielkości powyższe zostały określone w stosunku do powierzchni terenu objętego wnioskiem, tj. do działki nr [...] i części działki nr [...], to organ ten nie miał podstaw aby warunki te kwestionować. Miał natomiast obowiązek czuwania nad zgodnością wydanego pozwolenia z tymi warunkami oraz spełnieniem wymogów wynikających z prawa budowlanego. Biorąc pod uwagę treść decyzji wz i wspomnianego wyjaśnienia organ powinien był wezwać inwestora do uzupełnienia wniosku w powyższym zakresie, tj złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 Prawa budowlanego. Wymóg złożenia oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w stosunku do części działki nr [...], na której przewidziano w ramach zagospodarowania terenu - powierzchnię biologicznie czynną nie został spełniony, zatem naruszony został powyższy przepis.
Sąd wskazał następnie, że przedłożony projekt zagospodarowania terenu nie odpowiada przepisowi art. 34 ust. 3 pkt 1 pr. bud. i § 8 ust. 1 Rozporządzenia Min. Infrastruktury 3.07.2003 r. (Dz.U. nr 120, poz. 1133). Projekt ten powinien zawierać (m.in.) część rysunkową, sporządzoną na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z zastrzeżeniem § 10. Żaden ze znajdujących się w projekcie budowlanym projektów zagospodarowania terenu nie jest opatrzony stosowną pieczęcią potwierdzającą przyjęcie mapy do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, przy czym różnią się one między sobą a jeden z nich zawiera skreślenia nie opatrzone żadną adnotacją ani podpisem. Nie jest także opatrzony stosowną pieczęcią projekt zagospodarowania terenu znajdujący się w aktach administracyjnych.
Sąd nie podzielił stanowiska strony skarżącej w kwestii interpretacji art. 36 ustawy z dnia 23.07.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podniósł, że dokonując oceny obowiązków organu budowlanego w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze treść art. 32 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego, zgodnie z którym pozwolenie na budowę może być wydane po uprzednim uzyskaniu przez inwestora wymaganych przepisami szczególnymi pozwoleń, uzgodnień lub opinii innych organów. Owe wymagane przepisami szczególnymi pozwolenia, uzgodnienia lub opinie wynikają z szeregu ustaw, między innymi z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. O wydanie pozwoleń, uzgodnień i opinii, o których mowa w powyższym przepisie zwraca się bezpośrednio inwestor, przed złożeniem wniosku o pozwolenie na budowę. W tej sytuacji nie ma miejsca współdziałanie organów, gdyż postępowanie przed organem udzielającym pozwolenia na budowę nie zostało jeszcze wszczęte. Przepis art. 32 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego odsyła do przepisów zawartych w innych ustawach. Z powyższego wynika wniosek mający zasadnicze znaczenie dla oceny zarzutów podnoszonych przez skarżącą. Prowadzi on do stwierdzenia, że jedynym organem kompetentnym do oceny, czy zachodziła konieczność uzyskania przez inwestora pozwolenia konserwatorskiego był wojewódzki konserwator zabytków, który miał obowiązek przeprowadzić te ocenę mając na uwadze treści art. 36 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przepis ten określa wyczerpująco sytuacje, w których istnieje wymóg uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Porozumieniem zawartym pomiędzy Wojewodą a Gminą Miejską w sprawie powierzenia prowadzenia niektórych spraw z zakresu właściwości Wojewódzkiego Konserwatora zabytków z dnia 14.12.2004 r.(Dz.Urz. Woj. Mał. Z 2005 r., 54, poz. 372) na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z 5.06.1998r. o administracji rządowej w województwie oraz art. 96 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, oraz uchwały nr [...] Rady Miasta K. z dnia 01.12.2004r., Wojewoda powierzył a Prezydent Miasta przyjął do prowadzenia, w tym wydawania decyzji administracyjnych sprawy z zakresu właściwości Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, m. in. dotyczące wydawania pozwoleń, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy, oraz wydawania pozwoleń, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt. 10 i 11 ustawy. W aktach administracyjnych znajduje się pismo Miejskiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia 05.06.2006 r., z którego wynika, że organ ten stwierdził brak podstaw do występowania o pozwolenie konserwatorskie z uwagi na realizację inwestycji poza terenem otoczenia zabytku. Z treści tego pisma wynika nadto, ze dokumentacja projektowa zamierzenia była organowi przedłożona i została "uzgodniona" Użycie w określenia "uzgadnia przedłożoną dokumentację" należy rozumieć - w świetle treści art. 32 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego nie jako istnienie pozytywnego uzgodnienia, o jakim mowa w art. 106 k.p.a., lecz jako zajęcie stanowiska wyrażającego zbędność wydawania pozwolenia konserwatorskiego, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zatem organ wydający pozwolenie na budowę nie miał podstaw do kwestionowania stanowiska organu konserwatorskiego w przedmiocie ochrony zabytku, jaki stanowi budynek skarżącej. Sprawy dotyczące ochrony zabytków, uregulowane w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w tym wydawanie decyzji administracyjnych w tej ustawie przewidzianych, nie należą do kompetencji organów architektoniczno-budowlanych. Z pisma powyższego wynika, że inwestor nie był obowiązany do uzyskania decyzji konserwatorskiej przed uzyskaniem pozwolenia na budowę.
Jako nieuzasadniony Sąd ocenił zarzut, że organ wydający pozwolenie na budowę oparł się wyłącznie na opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków uzyskanej w toku postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej warunki zabudowy. W tej sytuacji rozważania dotyczące znaczenia zawartego w ustawie z 2003 r. a nieistniejącego w ustawie z 1962 r. pojęcia "otoczenia zabytku" nie mają dla oceny zarzutów podnoszonych przez skarżącą znaczenia. Przedmiotem oceny sądu w niniejszej sprawie nie jest stanowisko organu konserwatorskiego wyrażone w piśmie z dnia 05.06.2006 r. w toku postępowania o wydanie pozwolenia na budowę, a tym bardziej stanowisko tego organu wyrażone w toku postępowania o wydanie decyzji o warunkach zabudowy.
W kwestii zarzutów dotyczących naruszenia art. 5 Prawa budowlanego oraz art. 20 Prawa budowlanego Sąd stwierdził, że postanowienia zawarte w art. 5 cyt. ustawy nie stanowią wyłącznej i samodzielnej podstawy do orzekania przez organy administracji architektoniczno-budowlanej. Przepis ten formułuje ogólną zasadę prawa budowlanego, określającą, jakie wymagania powinien spełniać obiekt budowlany, jak również jego budowa i użytkowanie. Wymaga to uwzględnienia jego treści przy interpretowaniu innych postanowień ustawy oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 7 Prawa budowlanego oraz przewidzianych w przepisach odrębnych. W świetle obowiązującej od dnia 11.07.2003r. regulacji, (uchylenie art. 35 ust. 2 pr. bud.) pełną odpowiedzialność za prawidłowe tj. zgodne z zasadami określonymi w art. 5 wykonanie ponosi projektant. Merytoryczna kontrola projektu dokonywana przez organ nie jest zatem uzasadniona. Kontrola ta ma charakter wyłącznie formalny, jej zakres wynika wyraźnie z treści art. 35 ust. 1 pkt. 2 i pkt. 3 pr. bud., zaś naruszenie przez projektanta w sposób rażący zasad określonych w art. 5 pr. bud. prowadzi do możliwości zastosowania sankcji określonych w art. 93 pkt 1 pr. bud. W świetle powyższego zarzuty braku w projekcie "projektu zabezpieczenia budynków" i "projektu organizacji robót", oraz zupełnie ogólnikowy zarzut nie zabezpieczenia interesu osób trzecich nie mogły odnieść pożądanego skutku. Należy podkreślić, że i w poprzednio obowiązującym stanie prawnym możliwość podniesienia zarzutu naruszenia interesu osób trzecich mogła być była skuteczna jedynie w aspekcie dopuszczalności zabudowy i ewentualnego naruszenia obowiązujących warunków technicznych, względnie przepisów odrębnych. Odnośnie naruszenia § 271 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie należy uznać za prawidłowe stanowisko prawidłowo organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnośnie naruszenia § 12 w/w rozporządzenia należy stwierdzić, mając na uwadze treść art. 35 ust. 1 pkt 1 lit b i lit. c, że w tym zakresie projekt zagospodarowania terenu jest zgodny z powyższymi wymogami. Okna elewacji projektowanego budynku zaprojektowane zostały w odległości przewidzianej tym przepisem.
Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2009 r., znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...], którą umorzono postępowanie w zakresie wykonanych robót budowlanych, tzn. zrealizowanego na podstawie pozwolenia na budowę Nr [...] z dnia 29 czerwca 2006 r. budynku mieszkalno-usługowego wielorodzinnego z garażem podziemnym oraz wjazdu i przebudowy chodnika na działce nr [...] ,[...] obr. [...] przy ul. [...] w K . oraz zatwierdzono w całości projekt budowlany i wydano pozwolenie na budowę: budowa instalacji wewnętrznych, elektrycznych, wodno-kanalizacyjnych, wentylacji mechanicznej garażu podziemnego, węzła cieplnego - wymiennikowni, oraz wykonanie robót wykończeniowych zewnętrznych i wewnętrznych w zrealizowanym obiekcie.
Organ ustalił następujący stan faktyczny:
Wniosek inwestora z 15 marca 2006 r. o wydanie pozwolenia na budowę został złożony w terminie ważności ostatecznej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy z 26 września 2005 r. znak: [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] października 2006 r., znak: [...] umorzyło postępowanie w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego tej decyzji z wniosku o wznowienie złożonego przez C.S. . Następnie decyzją znak: [...] wydaną w dniu 4 października 2006 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji ustalającej warunki zabudowy dla przedmiotowej inwestycji. Ponadto kolejną decyzją z [...] czerwca 2009 r., znak: [...] , , odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji ustalającej warunki zabudowy. Decyzja o warunkach zabudowy Nr [...] wydana w dniu 26 września 2005 r. znak: [...] nie została zatem wzruszona w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego.
Decyzją Nr [...] z [...] czerwca 2006 r., znak: [ ..] organ I instancji administracji architektoniczno-budowlanej zatwierdził projekt budowlany i udzielił dla inwestora: A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. , pozwolenia na budowę zamierzenia budowlanego: budowa budynku mieszkalno-usługowego wielorodzinnego z garażem podziemnym i instalacjami wewnętrznymi: elektrycznymi, wodnokanalizacyjnymi, c.o., węzłem cieplnym, wymiennikownią, wentylacją mechaniczną oraz wjazdem i przebudowę chodnika na działkach nr [...] ,[...] , przy ul [...] w K . Po rozpatrzeniu przez organ II instancji odwołania C.S. , decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] lutego 2007 r. znak: [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 16 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 484/07 uchylił decyzję Wojewody oraz poprzedzającą j ą decyzję organu I instancji.
Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, po czym w dniu 15 maja 2009 r., została wydana decyzja znak: [...]. Decyzją tą umorzono postępowanie w zakresie dotychczas wykonanych na podstawie pozwolenia na budowę Nr [...] z dnia 29 czerwca 2006 r., robót budowlanych (opisanych w inwentaryzacji), tj. budynku mieszkalno-usługowego wielorodzinnego z garażem podziemnym oraz wjazdu i przebudowy chodnika na działce nr [...] ,[...] obręb [...] w K. oraz zatwierdzono projekt budowlany i wydano pozwolenie na wykonanie następujących robót budowlanych: budowa instalacji wewnętrznych: elektrycznych, wod.-kan., c.o., wentylacji mechanicznej garażu podziemnego, węzła cieplnego - wymiennikowi oraz wykonanie robót wykończeniowych zewnętrznych i wewnętrznych w zrealizowanym ww. obiekcie budowlanym.
Odwołania od powyższej decyzji w terminie złożyli: J. i J.B. J.D. E.C.-K. , , K.K. , L.G.-U. , C.S. A.S. –S. , M.S. . Podnoszone w odwołaniach zarzuty dotyczą: "...niezgodności pozwolenia na budowę z decyzją o warunkach zabudowy Nr [...] w zakresie warunku dotyczącego powierzchni zabudowy i powierzchni biologicznie czynnej, nieprawidłowości wyliczeń, braku prawa do dysponowania nieruchomością (częścią działki nr [...] ) na cele zabudowy, braku podziału geodezyjnego wydzielającego część tej działki i przeniesienia własności na inwestora, zasłaniania światła słonecznego pokoju mieszkalnego w budynku przy ul. [...], zaburzenie prywatności mieszkań w budynku przy ul. [...] przez bliskie umieszczenie balkonów, za duży gabaryt budynku w stosunku do działki i do sąsiednich (parterowych, trzy piętrowych i jednego pięciopiętrowego) budynków, nie zaprojektowania miejsc postojowych na działce, nie podania sposobu zabezpieczenia budynku przy ul.[...], niekompletność dokumentów, ignorowanie sprzeciwu Rady Dzielnicy V przez organ, oddalenie wniosku o wyłączenie urzędnika".
Wskazano, że zarzuty odwołania, które zostały powtórzone przez skarżących i ponownie przedstawione w niniejszym postępowaniu w związku z faktem, że sąd administracyjny uznał je za nietrafne w sposób prawomocny (nie została wniesiona bowiem w tym zakresie skarga kasacyjna), nie zostały objęte analizą w niniejszym postępowaniu.
Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniach stwierdzono, że do dnia wydania przez WSA w Krakowie postanowienia o wstrzymaniu wykonalności zaskarżonej decyzji Wojewody z [...] lutego 2007 r., a co za tym idzie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 29 czerwca 2006 r., przedmiotowy budynek mieszkalno-usługowy wielorodzinny z podziemnym garażem był realizowany, po czym budowa przedmiotowej inwestycji została przerwana. Wskazano, że uchylenie wyrokiem sądu decyzji Wojewody z [...] lutego 2007 r., znak: [...] oraz decyzji Nr [...] z 29 czerwca 2006 r., Prezydenta Miasta K. , w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę, nastąpiło z następujących przyczyn:
- stwierdzono istnienie okoliczności uzasadniającej wznowienie postępowania (nieuczestniczenie w postępowaniu osób mających przymiot stron postępowania), co nastąpiło w związku ze zmienionym stanem własności w odniesieniu do działki nr [...] znajdującej się w obszarze oddziaływania obiektu określonym przez organ II instancji. Organ stwierdził, że w toku ponownego postępowania brał udział aktualnie ustalony (wg art. 28 ustawy - Prawo budowlane), krąg stron tego postępowania.
- sąd administracyjny podniósł zarzut niewyjaśnienia przez organy administracji architektoniczno-budowlanej spełnienia wskazanego w decyzji o warunkach zabudowy warunku dostawy energii elektrycznej do projektowanego budynku, stwierdzając równocześnie, iż "...brak jest informacji od inwestora, że uzyskał decyzję warunkującą zaopatrzenie obiektu w energię elektryczną ... zaprojektowany obiekt nie może funkcjonować bez rozbudowy sieci, o której mowa w decyzji o warunkach zabudowy. Wojewoda wyjaśnił, że jak wynika ze zgromadzonych akt oraz wyjaśnień inwestora, w odrębnym trybie postępowania, niezależnym od postępowania w sprawie pozwolenia na budowę (na podstawie zgłoszenia zgodnie z art. 30 w związku z art. 29 ust. 20 i ustawy Prawo budowlane), zrealizowane zostały przyłącza: wodno-kanalizacyjne, c.o. oraz energii elektrycznej w oparciu o warunki i zapewnienia dostaw powyższych mediów (zaświadczenia karta [...]). Z treści załączonych do akt sprawy warunków przyłączenia energii elektrycznej wydanych przez Zakład Energetyczny w K. [...] SA nie wynikała konieczność rozbudowy sieci energetycznej, natomiast możliwe było wykonanie przyłącza energetycznego bez konieczności rozbudowy tej sieci. Przyłącze to zostało wykonane i w dniu 23 marca 2008 r., podpisana została umowa przyłączenia do sieci energetycznej.
- kolejną wadą postępowania wskazaną przez sąd administracyjny było wydanie decyzji z naruszeniem art. 32 ust. 4 pkt 2 Prawa budowlanego, tj., w związku z brakiem oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w odniesieniu do części działki nr [...] (pasa drogowego ul. [...] stanowiącej własność Gminy K. ). Dotyczyło to zdaniem sądu " ...zgody wydanej na inne cele niż wykonanie zjazdu na działką nr [...]. Tymi celami są urządzenie i utrzymanie powierzchni biologicznie czynnej, której wielkość została określona w decyzji o WZ''. Zdaniem sądu zgoda zarządcy terenu działki drogowej z dnia 10 kwietnia 2006 r., udzielona inwestorowi dotyczyła jedynie wykonania zjazdu. Inwestor w toku ponownego rozpatrywania sprawy doręczył do akt pismo Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. (zarządcy terenu działki drogowej) z 27 lutego 2009 r., z które potwierdziło prawidłowość złożonego przez inwestora (do wniosku o pozwolenie na budowę przedmiotowej inwestycji) oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w odniesieniu do części działki nr [...]. Z treści pisma wynika, że zgoda udzielna w dniu 10 kwietnia 2006 r., obejmowała zarówno budowę nowego zjazdu jak i likwidację istniejącego zjazdu i przeznaczenia tej powierzchni terenu na powierzchnię biologicznie czynną (karta [...].
- w uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że projekt zagospodarowania terenu w części rysunkowej nie jest opatrzony pieczęcią potwierdzającą przyjęcie mapy do państwowego zasobu geodezyjnego kartograficznego. Sporządzony aktualnie (w grudniu 2008 r.) projekt zagospodarowania terenu został wykonany na mapie opatrzonej pieczęcią potwierdzającą przyjęcie mapy do państwowego zasobu geodezyjnego kartograficznego (13 lipca 2007 r.).
Wojewoda podniósł, że w toku postępowania odwoławczego ponownie przeanalizowano zapis zawarty w decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla przedmiotowej inwestycji, wraz z jej wyjaśnieniem zawartym w postanowieniu z [...] stycznia 2007 r., znak: [...] i w piśmie z 12 lutego 2007 r., z którego wynika, że obszar terenu określony dla przedmiotowej inwestycji w decyzji o warunkach zabudowy obejmuje działkę nr [...] oraz część działki nr [...] i dla całego terenu tej powierzchni określone zostały parametry dotyczące powierzchni zabudowy i powierzchni biologicznie czynnej. W załączonym projekcie budowlanym z grudnia 2008 r., opracowanym jako uzupełnienie akt, w części opisowej zawarto prawidłowo dokonane obliczenia dotyczące powierzchni zabudowy i powierzchni terenu biologicznie czynnego. Teren inwestycji o powierzchni 853,0 m2 obejmuje całą powierzchnię terenu działki nr [...] łącznie z częścią terenu działki nr [...]. Powierzchnia zabudowy projektowanego obiektu wynosi 398,60 m2. Wyliczony wskaźnik powierzchni zabudowy zajmuje 46,7 % powierzchni tego terenu, zatem nie przekracza 47 % terenu określonego decyzją o warunkach zabudowy. Spełniony został również wymóg zachowania 25 % powierzchni terenu inwestycji jako powierzchni biologicznie czynnej - teren biologicznie czynny, wg projektu (strona [...]) zajmuje powierzchnię = 214,66 m2 co odpowiada 25,2 % powierzchni terenu inwestycji.
Inwestor złożył oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane obejmującą działkę nr [...] i część działki nr [...]. Oświadczenie to zostało złożone prawidłowo. W przedmiotowej sprawie Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. potwierdził prawdziwość złożonego przez inwestora oświadczenia o udzielonej zgodzie na wykonanie nowego zjazdu, likwidacji starego zjazdu oraz wykonania na tej powierzchni terenu zieleni. W sprawach dotyczących udzielania prawa do dysponowania terenami działek drogowych na różne cele, decydują zarządcy tych dróg, gdyż udzielona zgoda nie musi powodować zmiany własności terenu czy być automatycznie związana z koniecznością dokonania tej zmiany. Udzielona zgoda nie budzi wątpliwości, brak jest natomiast podstawy do żądania geodezyjnego wydzielania terenu działki nr [...] (a następnie dokonywania zmiany własności terenu) na potrzeby przedmiotowej inwestycji.
W toku postępowania odwoławczego doręczono dodatkowe wyjaśnienia dotyczące analizy spełnienia wymagań o których mowa w § 60 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz. U. Nr 75, póz. 690 z późn. zm.) w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. O możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi w sprawie aktami powiadomiono strony postępowania.
Z analizy opracowania dotyczącego wyliczenia czasu nasłonecznienia pokoi mieszkalnych zabudowy sąsiedniej, wynika że czas nasłonecznienia pokoi mieszkalnych znajdujących się od strony południowej w budynku przy ul. [...] wynosi ponad 3 godziny pomiędzy godziną 7.00 a godziną 10.00 oraz pomiędzy godziną 13.00 a godziną 17.00. Stwierdzono zatem, że zapewniony został wymagany wg § 60 powołanego rozporządzenia czas nasłonecznienia w dniach równonocy (21 marca i 21 września).
Zdaniem Wojewody nie znajduje potwierdzenia argument odwołujących się dotyczący ich zadaniem nieprawidłowo zaprojektowanych balkonów usytuowanych od strony granicy działki skarżących. Jak wynika z projektu budowlanego balkony wysunięte zostały 1,30 m od ściany budynku, jednakże ściana tego budynku znajduje się w odległości 4,30 m oraz 4,40 m - 5,40 m od granicy działek sąsiednich, nie stwierdza się zatem naruszenia § 12 ust. 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Gabaryt budynku został określony w decyzji o ustaleniu warunków zabudowy na podstawie sporządzonej uprzednio analizy urbanistycznej, ponieważ dla terenu objętego inwestycją brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ustalenia określone tą decyzją wiążą organ wydający pozwolenie na budowę, a zaprojektowany obiekt nie narusza warunków dotyczących zarówno szerokości elewacji frontowej jak i wysokości obiektu tj. ustalonej tą decyzją zarówno linii gzymsu znajdującej się na wysokości analogicznej jak w kamienicy przy ul. [...], oraz dopuszczonego usytuowania dodatkowej kondygnacji cofniętej poza linię zabudowy i obrys niższych kondygnacji.
W ocenie Wojewody nie znajduje potwierdzenia zarzut niezaprojektowania miejsc postojowych na działce. Miejsca postojowe (wymagane dla przedmiotowej inwestycji) zostały zaprojektowane w podziemnym garażu, zatem nie stwierdza się naruszenia warunku określonego w pkt 4.e decyzji o warunkach zabudowy, dotyczącego obsługi w zakresie infrastruktury technicznej i komunikacji, odnoszącego się do zapewnienia dla potrzeb inwestycji miejsc postojowych z warunkiem lokalizacji ich "poza pasami drogowymi ulic ogólnomiejskich".
Projektowany budynek w swojej części nadziemnej zlokalizowany został zgodnie z wyznaczoną decyzją o warunkach zabudowy linią zabudowy. Brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego zarzut o "...wkroczeniu częścią budynku w teren działki nr [...]". Jak wynika z zatwierdzonego projektu budowlanego budynek został usytuowany przy granicy działki drogowej nr [...] w całości na terenie działki nr [...] Inwestor jest natomiast zobowiązany do realizacji inwestycji zgodnie warunkami decyzji i zatwierdzonym projektem budowlanym.
Załączona do odwołania opinia rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych opracowana w oparciu o wizję lokalną odnosi się do będącego w trakcie realizacji obiektu i podaje wymagania co należałoby wykonać w celu spełnienia wymogów ochrony przeciwpożarowej (np. wykonanie przy granicy działki ściany oddzielenia przeciwpożarowego o określonej odporności ogniowej). Zwrócono uwagę, że według załączonego do akt sprawy projektu budowlanego, ściana budynku zlokalizowana w odległości 3,20 m od granicy działki nr [...] nie posiada otworów okiennych ani drzwiowych, spełnia wymagania ściany oddzielenia pożarowego (co zostało uzgodnione bez uwag przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń ppoż.),
Podano, że zakres zatwierdzonego pozwolenia na budowę dotyczy wykonania robót budowlanych (niezrealizowanych dotychczas przez inwestora w oparciu o uchyloną decyzję pozwolenia na budowę decyzji Nr [...] z 29 czerwca 2006 r.), natomiast obecnie objętych zatwierdzonym projektem budowlanym tj. robót budowlanych takich jak: budowa instalacji wewnętrznych; elektrycznych, wod. -kan., c.o., wentylacji mechanicznej garażu podziemnego, węzła cieplnego - wymiennikowi oraz wykonanie robót wykończeniowych zewnętrznych i wewnętrznych w obiekcie budowlanym zrealizowanym w czasie obowiązywania decyzji z dnia 29 czerwca 2006 r.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] września 2009 r., znak: [...]złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie C.S. . Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
- art. 7 i 77 k.p.a. przez niepodjęcie wszystkich czynności w celu ustalenia stanu faktycznego,
- § 12, § 271 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie,
- art. 107 § 3 k.p.a. przez brak analizy w uzasadnieniu decyzji całości materiału dowodowego, brak ustosunkowania się do twierdzeń, wniosków i zarzutów zawartych w piśmie strony - uzupełnienia odwołania z dnia 31 sierpnia 2009 r.,
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez bezpodstawne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji,
- art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
- art. 24 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że brak jest spełnienia wymogu dysponowania przez inwestora prawem do przeznaczenia działki nr [...] na powierzchnię biologicznie czynną. W wyroku WSA w Krakowie taki brak został stwierdzony. Sąd wskazał, że zgoda ma dotyczyć przeznaczenia ściśle określonej powierzchni na powierzchnię biologicznie czynną. Tymczasem inwestor przedłożył jedynie pismo wyjaśniające, a nie prawem wymaganą zgodę i to pismo nie Zarządu Dróg i Komunikacji tylko następcy prawnego - Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. , które "informuje" jak należy rozumieć poprzednią zgodę. Tymczasem zgoda poprzednia była niewystarczająca, co przesądził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie i wszelkie dywagacje na ten temat nie mogą podważyć uprzedniej oceny o braku prawem wymaganej zgody właściciela działki [...], ponieważ o tej okoliczności w sposób szczegółowy i wyczerpujący Wojewódzki Sąd Administracyjny się wypowiedział. Dodatkowo w dalszym ciągu brak jest stwierdzenia, że inwestor ma prawo i obowiązek utrzymywania powierzchni biologicznie czynnej oraz brak wskazania na jakiej powierzchni ma to prawo.
Skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniom organu administracyjnego wyrok WSA w Krakowie nie zawiera skutecznie wiążącej oceny w zakresie naruszenia § 12 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U.2002.75.690), ponieważ:
- rzeczywiste wymiary i wygląd budynku, okien i balkonów są inne niż w projekcie, na którym opierał się sąd (w aktach sprawy dokumentacja) i wskazują na naruszenie treści w/w rozporządzenia
- Sąd we fragmencie uzasadnienia dotyczącego § 12 stwierdza: "Odnośnie naruszenia § 12 w/w rozporządzenia należy stwierdzić, mając na uwadze treść art. 55 ust. 1 pkt 1 lit b i lit. c, że w tym zakresie projekt zagospodarowania terenu jest zgodny z powyższymi wymogami. Okna wschodniej elewacji projektowanego budynku zaprojektowane zostały w odległości przewidzianej tym przepisem." Tymczasem § 12 zawiera szereg przepisów, więc nie wiadomo, który z nich sąd miał na myśli. Brak jest również wskazania odległości, którą Sąd objął subsmpcją. Sąd nie wskazuje wersji tekstu rozporządzenia, którą brał pod uwagę. Brak jest również wskazania, jaką odległość i wskazaną jakim konkretnym przepisem zastosował do oceny prawidłowości projektu. Sąd nie wypowiedział się również w ogóle o balkonach. W związku z powyższym należy stwierdzić, że brak jest skutecznie wyrażonej oceny prawnej w rozumieniu przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odnośnie naruszenia § 271 w/w rozporządzenia skarżąca podniosła, że organ II instancji oparł się na opinii rzeczoznawcy a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyjął, że organ mógł niej oprzeć. Tymczasem strona dysponuje nową opinią rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, która podważa ustalenia poprzedniej opinii, i z której wynika, że brak jest spełnienia przez konkretnie wybudowaną budowlę norm przeciwpożarowych. Oznacza to, że jest to okoliczność, której Sąd nie brał pod uwagę i wobec zmiany okoliczności brak jest jakiegokolwiek związania oceną sądu.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] września 2009 r., znak: [...] złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie również M.K.
Skarżąca podniosła, że nie została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu dotyczącym udzielenia pozwolenia na budowę deweloperowi A. z B. , w związku z czym pozbawiona była w nim udziału. Podała, że jako właścicielka mieszkania w budynku znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie powstającej inwestycji jest zainteresowana planami budowlanymi na sąsiedniej nieruchomości. Skarżąca wskazała, że inwestycja kontynuowana jest niegodnie z warunkami decyzji o warunkach zabudowy, niezgodnie z projektem, jak i częściowo na cudzej działce.
Wniosła o unieważnienie zaskarżonej decyzji, aby mogła wziąć udział w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda i wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. znak: [...] nie widząc podstaw do jego zmiany z powodu argumentacji zawartej w treści skargi. Ponieważ zarzuty zawarte w skardze są w zasadzie powtórzeniem zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, do których Wojewoda ustosunkował się wyczerpująco w swojej decyzji, dlatego też strona przeciwna ponownie podniosła, iż analiza akt zgromadzonych w sprawie wykazała, że inwestor spełnił wszelkie wymogi określone w 35 ust. 1 oraz w art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016, z późn. zm.) oraz przepisach wykonawczych do ustawy.
Powyższe sprawy ze skarg C.S. i M.K. zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Pismem z dnia 21 czerwca 2011 r. uczestnik postępowania A. S.A. w B. , zajął stanowisko w sprawie. Podniesiono, że skarga M.K. nie jest zasadna, bowiem krąg uczestników postępowania został prawidłowo ustalony.
W ocenie inwestora zatwierdzony projekt budowlany jest zgodny z decyzją o warunkach zabudowy. Wskazano, że inwestor realizuje roboty na działkach, w stosunku do których posiada prawny do dysponowania nimi na cele budowlane.
Podano, że można się jedynie domyślać, że skarżąca M.K. ma na uwadze prawo do dysponowania działką nr [...] . Jeśli tak, z ostrożności podniesiono, że organy obu instancji wyjaśniły, że inwestorowi prawo takie przysługuje. W szczególności, inwestor oświadczał w toku postępowania, że prawo takie mu przysługuje, a oświadczenie to poparł również pismem ZIKiT z dnia 27 lutego 2009 roku, potwierdzającym powyższą okoliczność. Wskazano, że ZIKiT z uwagi na swoje zadania i kompetencje zarządcy dróg publicznych jest bezpośrednim "następcą" [...] Zarządu Komunalnego, a zatem jest w pełni uprawniony i właściwy do potwierdzania oświadczeń poprzedniego zarządcy drogi. Ponadto, w świetle oświadczenia KZK oraz ZIKiT nie może budzić wątpliwości, że właściwy zarządca drogi udzielił Inwestorowi zgody na dysponowanie działką nr [...] na urządzenie powierzchni biologicznie czynnej. Zarządca drogi wyraził wolę udzielenia takiej zgody, nawet, jeśli dokonał tego w dwóch oświadczeniach lub jeśli wymagało to dodatkowego wyjaśnienia, zgodnie z wskazówkami w wyroku.
W toku postępowania C.S. uzupełniła swoje stanowisko w piśmie z dnia 27 czerwca 2011 r.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt: [...] WSA w Krakowie zawiesił postępowanie sądowe. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że dwa dni wcześniej przed wydaniem zaskarżonej decyzji, tj. w dniu 7 września 2009 r. Wojewoda wydał postanowienie, którym odmówił C.S. zawieszenia wskazanego postępowania odwoławczego. Po rozpoznaniu zażalenia na to postanowienie Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r., które z kolei zostało uchylone nieprawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. VII SA/Wa 668/10. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może zawiesić postępowanie jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd podniósł, że taki związek zachodzi pomiędzy niniejszą sprawą a sprawą toczącą się przed WSA w Warszawie pod sygn. VII SA/Wa 668/10. O ile bowiem postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania okaże się wadliwe, to również decyzja będąca przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie będzie wymagała wyeliminowania z obrotu prawnego.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. VII SA/Wa 668/10 stał się wyrokiem prawomocnym w związku z oddaleniem złożonej od niego skargi kasacyjnej wyrokiem NSA z dnia 23 marca 2012 r., II OSK 31/11.
Postępowanie w sprawie zostało podjęte postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 3 lipca 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Regulacja powyższa prowadzi do wniosku, że stwierdzenie przez Sąd naruszenia prawa będącego podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego powoduje konieczność uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Dla uchylenia decyzji na podstawie wyjaśnianego przepisu nie ma także znaczenia, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 200/01, OSNAPiUS 2003, nr 24, poz. 582). Warto podkreślić, że określone przez ustawodawcę kompetencje Sądu w fazie orzekania w sprawach ze skarg na decyzje administracyjne lub postanowienia zawarte w art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazują na kolejność kontroli dokonywanej przez Sąd z punktu widzenia istoty wad aktu administracyjnego, przy czym w pierwszej kolejności akt podlega badaniu z punktu widzenia istnienia wad skutkujących jego nieważnością, w dalszej kolejności wad postępowania uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego, następnie pozostałych wad postępowania z punktu widzenia możliwości ich istotnego wpływu na wynik postępowania, a wreszcie uchybień polegających na naruszeniu prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie istnienia wad istotniejszych w myśl wyżej przyjętej hierarchii eliminuje potrzebę ustalania istnienia pozostałych wad (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 672).
Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
W pierwszej kolejności ponownie należy wskazać, jak to już uczynił w granicach niniejszej sprawy WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt: II SA/Kr 484/07, że obszar oddziaływania przedmiotowego obiektu, o którym mowa w art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego obejmuje m.in. działkę nr [...] położoną w K. przy u. [...] Właścicielem tej działki w chwili wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem A. Sp z o.o. była Gmina K. a jej użytkownikiem wieczystym w całości – Zjednoczona Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "[...] w K. . Podmioty te brały udział w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji. W toku postępowania administracyjnego zawarte zostały umowy ustanowienia odrębnej w własności lokali oraz przeniesienia własności, na mocy których lokatorzy budynku Spółdzielni " [...]" nabyli prawo własności lokali mieszkalnych w budynku nr [...] położonym przy ul. [...] wraz z udziałami w użytkowaniu wieczystym działki nr [...] położonej przy ul [...] graniczącej z działką nr [...], która jest terenem inwestycji. Powyższa ocena prawna Sądu w zakresie objęcia obszarem oddziaływania inwestycji obszaru działki nr [...] położonej w K. przy u. [...] jest wiążąca na mocy art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia". Wiążąca jest również ocena, że stronami w postępowaniu o pozwolenie na budowę przedmiotowej inwestycji są wszystkie osoby legitymujące się statusem właścicieli i użytkowników wieczystych działki nr [...], leżącej w obszarze oddziaływania obiektu, tj. planowanej na działkach nr [...] i [...] inwestycji – "status strony posiadali zatem również właściciele wyodrębnionych lokali mieszkalnych w budynku położonym przy ul. [...] na działce nr [...], stanowiących odrębne nieruchomości, będący jednocześnie współużytkownikami wieczystymi tej działki. Brak udziału tych stron w postępowaniu stanowi podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w świetle art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a."
Pomimo wskazania przez Sąd nieprawidłowości w zakresie prawidłowego ustalenia katalogu stron postępowania organy ponownie prowadząc postępowanie nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania wyjaśniającego i nie wykazały w uzasadnieniu decyzji podstaw przyjęcia ustalonego przez nie katalogu stron postępowania. W tym kontekście rozpatrzenia wymaga – jako najdalej idący - zarzut skarżącej M.K. podnoszącej, że nie zapewniono jej udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji jako właścicielce mieszkania w budynku położonym przy ul. [...]. W ocenie Sądu organy poprzestając wyłącznie na raportach z rejestru gruntów nie stanowiących dokumentów i nie ustalając katalogu właścicieli wyodrębnionych lokali mieszkalnych w budynku położonym przy ul. [...] na działce nr [...] , , stanowiących odrębne nieruchomości, będących jednocześnie współużytkownikami wieczystymi tej działki, naruszyły zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to mogło bowiem pozbawić udziału w postępowaniu strony tego postępowania a tym samym zdeterminować merytoryczną treść rozstrzygnięcia, które w tym stanie rzeczy mogło nie uwzględniać wszystkich interesów prawnych zaangażowanych w sprawie. Wyjaśnienia sposobu ustalenia katalogu stron postępowania nie zawarto w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji. Również w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów skarżącej M.K. w zakresie dotyczącym pozbawiania jej udziału w postępowaniu. Nie ulga zatem wątpliwości, że kwestia tej organy nie wyjaśniły.
Sąd na zasadzie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przeprowadził dowód uzupełniający z wypisu z KW Nr [...] i na tej podstawie ustalił, że skarżąca M.K. nabyła własność lokalu nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] na działce nr [...] przed wydaniem decyzji organów obydwu instancji. Bezsprzecznie zachodzi zatem podstawa uchylenia obydwu decyzji wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż pozbawienie M.K. udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w niniejszej sprawie jest podstawą wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu).
Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że w granicach niniejszej sprawy został wyrażony przez WSA w Krakowie pogląd (w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2011 r., sygn. akt: II SA/Kr 1689/09), zgodnie z którym o ile postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie okaże się wadliwe, to również decyzja będąca przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie będzie wymagała wyeliminowania z obrotu prawnego. Postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego okazało się wadliwe i jako takie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. VII SA/Wa 668/10, od którego skarga kasacyjna została oddalona przez NSA wyrokiem z dnia 23 marca 2012 r., II OSK 31/11. Zgodnie z treścią art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi do orzeczeń zalicza również postanowienia (art. 160 cyt. ustawy). Pojęcie orzeczenia sądowego obejmuje przede wszystkim wyroki i postanowienia, przy czym z mocy art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ze względu na to, że ustawodawca w treści art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi posługuje się pojęciem orzeczeń prawomocnych (a nie tylko wyroków, jak to czyni w treści art. 171), konieczne jest przyjęcie, iż skutki prawne, o jakich mowa w art. 170 dotyczą wszystkich prawomocnych orzeczeń niezależnie od ich formy.
Należy w konsekwencji przyjąć, że wydanie decyzji w postępowaniu odwoławczym, którego zawieszenia domagała się strona, a odmowa zawieszenia okazała się wadliwa, było rozstrzygnięciem przedwczesnym. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyby okazało się, że zawieszenie postępowania było konieczne ze względu na wpływ innego rozstrzygnięcia na wynik niniejszej sprawy. Kwestia tego wpływu pozostaje jednak otwarta w świetle argumentacji zaprezentowanej w wyrokach WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. VII SA/Wa 668/10 i NSA z dnia 23 marca 2012 r., II OSK 31/11.
Wskazane wyżej uchybienia w zakresie braku postępowania wyjaśniającego dotyczącego ustalenia katalogu stron postępowania administracyjnego oraz braku umotywowania w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji przyjętego przez organy katalogu stron postępowania stanowią naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a. w zakresie statuującym zasadę prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym oraz art. 107 § 1 i § 3 w zakresie wskazującym na obligatoryjne elementy decyzji administracyjnych i sposobu redagowania ich uzasadnień. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiają weryfikację zaskarżonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia poprawności poprzedzającego je postępowania administracyjnego, a zatem nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że będąca wynikiem sprawy zaskarżona decyzja miałaby taką samą treść, gdyby do wymienionych wyżej uchybień organy nie dopuściły. Dotyczy to również przedwczesnego wydania zaskarżonej decyzji w związku z wadliwością postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego.
Okoliczność powyższe stanowią kolejną podstawę uchylenia decyzji obydwu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że decyzje organów obydwu instancji zapadły również z naruszeniem przepisów postępowania, tj. pomimo braku należycie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w zakresie już wcześniej wskazanym w wyroku WSA w Krakowie z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt: II SA/Kr 484/07, a zatem uchybienie tego rodzaju nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym również decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
W toku ponownie prowadzonego postępowania organy będą zobowiązane wyeliminować wskazane wyżej uchybienia.
Zajęcie merytorycznego stanowiska przez sąd jest w tej sytuacji przedwczesne, gdyż wiązałoby organy w toku dalszego postępowania, a to czyniłoby iluzorycznymi gwarancje procesowe związane z uczestnictwem w postępowaniu osób, których interesu prawnego ono dotyczy. Prawidłowe merytoryczne rozstrzygnięcie może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy organ rozważy interesy prawne wszystkich stron postępowania, a to oznacza, ze wyrażanie oceny prawnej przez sąd, gdy katalog stron postępowania nie jest należycie ustalony i wyjaśniony, byłoby przedwczesne i wykraczało poza kontrolne kompetencje sądu administracyjnego.
W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), należało uchylić zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, sąd uwzględniając skargę określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło