II SA/Kr 1007/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 maja 2010r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 października 2010r. skarżąca B.M. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] maja 2010r. wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie posiada żadnych stałych źródeł dochodów, utrzymuje się z prac dorywczych, pozostaje na utrzymaniu synów. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe – jak oświadcza – samodzielnie. Z mężem – jak wskazuje – od około 4 lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ponieważ z nim nie mieszka. Korzysta z pomocy synów. Utrzymuje się z prac dorywczych i pomocy dzieci. Nie posiada pieniędzy ani żadnych cennych przedmiotów. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom jednorodzinny o pow. 200 m2 oraz działki gruntowe objęte przymusową hipoteką przez komornika SR w S. Nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawia oświadczenie, iż nie prowadzi z mężem gospodarstwa domowego od około 4 lat, nie posiada wraz z mężem jakichkolwiek kont bankowych, przedstawia także kserokopię KW obejmującą całość nieruchomości stanowiących własność skarżącej oraz jej męża zajętych hipoteką przymusową. Nie wykazuje żadnych cennych ruchomości, oszczędności, nieruchomości. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował potwierdzeniami dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów chociażby z deklarowanych prac dorywczych , jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie wyjaśniła z czego aktualnie i przez cały 2010 rok się utrzymywała. Skarżąca wezwana była ponadto do wykazania i potwierdzenia – również stosownym zeznaniem podatkowym za rok 2009 wysokości dochodów osiąganych w ubiegłych latach. Nie uczyniła zadość temu wezwaniu. Nie wyjaśniła również żadnych kwestii związanych z dochodami swego męża. Skoro skarżąca pozostaje w stanie małżeńskim, małżonkowie na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są zobowiązani do wzajemnej pomocy i nie wyłącza tego nawet istnienie majątkowej rozdzielności majątkowej ( post. NSA z 6.10.2004r. GZ 71/04 ) . Skarżąca wskazała, iż utrzymuje się z pomocy swoich synów. Nie wyjaśniła natomiast charakteru tej pomocy, formy i wysokości. Nie wyjaśniła również czy w związku tym, iż pozostaje na ich utrzymaniu, zamieszkuje wraz z nimi czy tylko korzysta z dorywczej pomocy. Skoro zaś strona, odpowiadając na wezwanie Sądu, nie podała wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziny, niemożliwe jest dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów ( post. NSA z 17.02.2005r. OZ 1521/04 ). Skarżąca nie wykazała żadnymi dokumentami kosztów utrzymania. Nie wykazała cennych ruchomości, samochodów ani też oszczędności należących do męża. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącej bowiem pominęła ona w uzupełnieniu swego wniosku o przyznanie prawa pomocy wiele znaczących dla takiej oceny kwestii. Nie ma przede wszystkim wiedzy, jaki jest faktyczny dochód wnioskodawczyni osiągany aktualnie z tytułu prac dorywczych i pomocy synów, nie ma wiedzy dotyczącej dotychczasowego stanu majątkowego i dochodowego, gdyż skarżąca nie nadesłała stosownych zeznań podatkowych. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).