II SA/Kr 1008/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.N. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 maja 2013 r. Nr: [...] znak: [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec przystąpienia do użytkowania budynku p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 maja 2013 roku w przedmiocie sprzeciwu wobec przystąpienia do użytkowania budynku skarżąca T.N. zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej z obowiązku uiszczania tych kosztów ze względu na trudną sytuację finansową. Skarżąca podała, iż utrzymuje się z emerytury w wysokości ok. 1.500 zł, spłaca kredyt w wysokości ok. 500 zł oraz ponosi koszty utrzymania w wysokości ok. 200 zł. Wnioskodawczyni podała, iż mieszka z siostrą cierpiącą na chorobę Alzhaimera, po operacji onkologicznej, kardiologicznej, co wiąże się z dużymi kosztami. Siostra pobiera emeryturę w wysokości ok. 1.100 zł. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 sierpnia 2013 roku skarżącej został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżąca uzupełniła brak. We wniosku strona oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z siostrą E.K. Ich miesięczny dochód brutto wynosi 3.063 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości [...] zł i emerytura jej siostry w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 100 m² we wsi M. oraz mieszkanie czynszowe o powierzchni 78 m². Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Odnosząc się do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy T.N. przesłała kopie następujących dokumentów: wyciągu z rachunku bankowego własnego oraz siostry E.K. za okres od 1 do 30 września 2013 roku, decyzję z dnia 12 marca 2013 roku o waloryzacji emerytury T.N. , decyzji z dnia 1 marca 2012 roku o waloryzacji emerytury E.K. trzech blankietów płatności za energię elektryczną, odcinków płatności składek ubezpieczeniowych na rzecz PZU przez E.K. i T.N. , trzech faktur za leki i medykamenty wystawionych na E.K. oraz trzynastu faktur za zakup materiałów budowlanych i wykończeniowych wystawionych na T.N. i Z.N.. Strona podała, iż opłaca czynsz za mieszkanie w wysokości ok. 250 zł (w tym woda i wywóz śmieci), za energię płaci ok. 113 zł miesięcznie. Obecnie spłacane kredyty były zużyte m. in. na materiały budowlane niezbędne do budowy budynku mieszkalnego we wsi M. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.482,18 zł netto (dane z wyciągu z rachunku bankowego za wrzesień 2013 roku). Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym siostra skarżącej uzyskuje dochody z emerytury w wysokości [...] zł netto (dane z wyciągu z rachunku bankowego za wrzesień 2013 roku). Łączny dochód skarżącej i jej siostry wynosi zatem 2.566,33 zł. Siostra skarżącej jest osobą schorowaną, a stan jej zdrowia wymaga przyjmowania lekarstw. Wykazane i potwierdzone odpowiednimi rachunkami wydatki na zakup lekarstw i medykamentów wynoszą 620,29 zł i wystarczają na okres dwóch miesięcy (tj. 310,15 zł miesięcznie). Skarżąca spłaca kredyt, a wysokość raty wynosi 553,66 zł (dane za miesiąc wrzesień 2013 roku na podstawie wyciągu z rachunku bankowego). Pozostałe koszty związane z utrzymaniem to czynsz w wysokości 250 zł oraz energia elektryczna w wysokości 108,26 zł. Wnioskodawczyni i jej siostra opłacają ubezpieczenie, a wysokość składki kwartalnej skarżącej wynosi 132 zł, a jej siostry 124 zł. Z danych tych wynika, że ponoszone w miesiącu wydatki są wysokie w stosunku do uzyskiwanych dochodów. Skarżąca nie dysponuje przy tym żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłaby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że T.N. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Zarówno skarżąca, jak i pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym siostra skarżącej dysponują stałymi i pewnymi źródłami dochodu. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy także zauważyć, iż saldo rachunku bankowego skarżącej jest dodatnie i na dzień 30 września 2013 roku wynosiło 3.221,56 zł. Strona posiada zatem środki, aby ponieść część kosztów sądowych zainicjowanego postępowania. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. W analizowanej sytuacji majątkowej T.N,. zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.