II SA/Kr 103/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. z dnia 14 sierpnia 2014 r. o zwolnienie od kosztów sądowych w dniu 7 października 2014 r. w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić zmiany postanowienia z dnia 11 kwietnia 2014 r. Skarżący w dniu 28 listopada 2013 r. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 października 2013 r. znak: [...], a w skardze zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego. Referendarz uznał, że skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił informacji potrzebnych do oceny jego stanu majątkowego, w szczególności nie przesłał aktualnych dokumentów źródłowych dotyczących wysokości otrzymywanej renty. A. J. nie zaskarżył tego postanowienia i dlatego stało się ono prawomocne. Wyrokiem z dnia 7 lipca 2014 r. WSA w Krakowie oddalił skargę A. J., który w tym samym dniu złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Zarządzeniem z dnia 22 lipca 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem. W odpowiedzi na wezwanie A. J. złożył wniosek o "umorzenie opłaty kancelaryjnej 100 zł", podnosząc, że jako schorowany inwalida [...] grupy znajduje się "w złej sytuacji". Zarządzeniem z dnia 9 września 2014 r. wezwano skarżącego, by w terminie siedmiu dni uzupełnił swój wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez podanie, w jaki sposób zmieniła się jego sytuacja materialna od dnia, w którym skarżący składał swój poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący odpowiedział na to wezwanie pismem z dnia 23 września 2014 r., w którym nie podał żadnych szczegółów dotyczących jego sytuacji majątkowej, lecz obszernie wyraził swoje niezadowolenie z działania organów administracji, sądów i organów ścigania, które, w ocenie skarżącego, traktują go w sposób niesprawiedliwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem § 3, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Dlatego strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Z art. 246 ppsa wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący, ubiegając się o udzielenie prawa pomocy, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Podkreślić trzeba też, że zgodnie z art. 260 ppsa wniesienie sprzeciwu skutkuje tym, że orzeczenie referendarza traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wskazano wyżej, prawomocnym postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r. zawarty w skardze wniosek A. J. o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt II FZ 662/07, że w sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować, jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 ppsa. Przepis ten stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie - a do takich należy postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy - mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 ppsa należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 146/13). Należy przypomnieć, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednio wydanym postanowieniu był brak podania aktualnych informacji dotyczących wysokości otrzymywanej renty, a także podanie niepełnych danych o swojej sytuacji majątkowej. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego Sąd dążył do ustalenia, czy od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło do takiej zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W tym celu skierowano do skarżącego wezwanie o wskazanie okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, jakie uległy zmianie. W odpowiedzi na to wezwanie A. J. nie podał żadnych konkretnych informacji, lecz zamiast tego skoncentrował się na szczegółowym opisaniu nieprawidłowości, jakie, zdaniem skarżącego, różne organy państwowe dopuściły się względem niego. Zatem skarżący, na którym spoczywał ciężar wykazania, że zachodziły podstawy do zwolnienia od kosztów, ani we wniosku ani w odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie tego wniosku, nie podał żadnych istotnych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Wobec powyższego, Sąd uznał, że nie zachodziły podstawy do zmiany postanowienia o odmowie przyznania A. J. prawa pomocy i orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 165 ppsa.