II SA/Kr 1031/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 czerwca 2010 r., Nr: [...] w przedmiocie nałożenia kary p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W dniu 12 listopada 2010 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego P. Z. o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 czerwca 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nałożenia kary. W związku z tym, że wniosek nie został złożony w przewidzianej prawem formie, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając wypełniony formularz. Z danych w nim zawartych wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A. Z. oraz 5-miesięcznym synem M.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.080 zł i stanowi go dochód skarżącego z najmu. Działalność gospodarcza prowadzona przez żonę wnioskodawcy nie przynosi żadnego dochodu. W skład majątku skarżącego wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 120 m² (60 m² wykończone, a 60 m² w stanie surowym zamkniętym) oraz nieruchomość rolna wielkości 1,30 ha. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż obecnie została nałożona kara w kwocie 7.000 zł. Skarżący ma zaciągnięty kredyt na wykończenie budynku w kwocie 100.000 zł. Za kwotę tę wykończył część budynku, którą wynajmuje, a środki z najmu przeznacza na spłatę zaciągniętego kredytu. Część mieszkalna budynku nie została do tej pory wykończona. Po spłacie zaciągniętego kredytu skarżący zamierza zaciągnąć nowy, aby wykończyć część mieszkalną. Skarżący jest rolnikiem. Tegoroczne susze i powodzie oraz gradobicie zniszczyły wszystkie plony (rodzina nie posiada nawet ziemniaków na własne wyżywienie). Skarżącemu pomagają rodzice oraz teściowie. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: prąd 128 zł, gaz 44,16 zł (w sezonie zimowym około 1.500 zł) miesięcznie, KRUS 321 zł, woda, ścieki 66,74 zł kwartalnie, spłata pożyczki na wykończenie budynku ok. 2.000 zł, wyżywienie 500 zł, środki czystości (pampersy) ok. 200 zł, ubrania ok. 100 zł miesięcznie, podatki od nieruchomości ok. 300 zł rocznie, podatek lokalowy 2.000 zł rocznie. Żona posiada kredyt studencki w kwocie 30.000 zł, oraz kredyt na zakup urządzeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (rata tej spłaty wynosi 1.250 zł), ponadto ponosi opłaty czesnego za studia w wysokości 5.000 zł rocznie i opłatę ZUS w kwocie 232 zł miesięcznie. A. Z. prowadzi działalność gospodarczą. Od maja 2010 roku do dnia urodzenia dziecka (w lipcu 2010 roku) przebywała na zwolnieniu lekarskim. Obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Do wniosku skarżący załączył bilans z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę za okres od 1 lipca do 31 października 2010 roku, fakturę za wodę i ścieki oraz zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego oraz jego żonę w roku 2008 i 2009. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] jest własnością J. Z.. Obecnie skarżący nie osiąga dochodów z nieruchomości rolnej, nie otrzymuje dopłat unijnych. Skarżący, ani jego żona, nie posiadają kont bankowych. Pomocy teściów polega na kupowaniu żywności, udzielenia schronienia domowego i udzielaniu drobnych dopłat finansowych. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: planu spłaty kredytu zaciągniętego przez małżonkę, pisma z dnia 19 listopada 2010 roku do banku [...] o zawieszenie spłat kredytu, umowy najmu z dnia 1 lipca 2009 roku oraz umowy kredytowej z dnia 12 lutego 2009 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na dysproporcję wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącego w stosunku do zadeklarowanych dochodów. Jak wynika z oświadczenia małżonkowie Z. utrzymują się z dochodów w wysokości 3.080 zł miesięcznie (2.880 zł najem lokalu handlowo – usługowego i 200 zł czynsz za reklamę). Z oświadczenia o wydatkach wynika natomiast, że suma miesięcznych obciążeń wynosi 6.571,05 zł, a składają się na nią energia elektryczna 128 zł, woda, ścieki 22,25 zł (66,74 zł za 3 m-ce), gaz 22,08 zł (44,16 zł za 2 m-ce) i 1.512,75 zł w sezonie grzewczym, podatek rolny 35,17 zł (363zł + 59 zł za 12 m-cy), podatek lokalowy 166,67 zł (2.000 zł rocznie), KRUS 107 zł (321 zł za 3 m-ce), ZUS 232 zł, wyżywienie 500 zł, środki czystości 200 zł, ubrania 100 zł, raty kredytu: 1878,46 zł, 1250 zł, czesne za studia 416,67 zł (5.000 zł za 12 m-cy). Z prostego zestawienia deklarowanych dochodów i wydatków wynika, że kwota dochodu rodziny skarżącego jest niższa niż wysokość ponoszonych wydatków. Powyższe może sugerować, że wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest inna, niż wykazano we wniosku, bądź skarżący uzyskuje dochody z innych źródeł, których nie ujawnia. Niewątpliwie znacznym obciążeniem budżetu skarżącego jest spłata zaciągniętych kredytów bankowych. Z oświadczenia skarżącego wynika jednakże, że skarżący dokonuje na bieżąco spłat rat kredytowych. Co więcej, wnioskodawca deklaruje, że po spłacie kredytu, zaciągnie kolejny na wykończenie domu. Skoro skarżący z posiadanych środków jest w stanie spłacać raty w wysokości wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, to tym samym stać go również na opłacenie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. Tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych jest niewielka. Wysokość wpisu od złożonej skargi wynosi bowiem 100 zł i jest to najmniejsza wysokość spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należy w tym miejscu podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający i skuteczny, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, mimo że to jego obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Złożone przez skarżącego oświadczenie co do wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków jest niewiarygodne w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Orzekający nie miał zatem możliwości dokonania rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty zainicjowanego postępowania sądowego, obejmujące koszty sądowe i wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art.258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).