II SA/Kr 1031/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku P.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 czerwca 2010r. znak. [...] w przedmiocie nałożenia kary p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 15 lutego 2011r. skarżący P.Z. złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydane w sprawie nałożenia kary. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie miesięczne dochody, znaczne wydatki, obciążenia kredytowe, duże koszty utrzymania. Wskazuje na koszty utrzymania a to 1864,56 zł – miesięczna rata kredytu, 352,56 zł – prąd, 1470,79 zł – gaz za dwa miesiące, 70 zł – woda i ścieki kwartalnie – pozostałe koszty to wydatki związane z wyżywieniem 100 zł, zakupem środków czystości 100 zł, ubrań 100 zł. Dodaje, iż do 2008 roku budował dom, w którym chciał otworzyć dla siebie działalność gospodarczą i zatrudnić kilka osób. Na poczet tego zaciągnął pożyczkę na 5 lat w wysokości 100 000,00 zł. Wskazuje, iż przez podwójny odbiór budynku stał się bankrutem, ledwo żyje z całą rodziną, ma na utrzymaniu 6 miesięczne dziecko. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski skarżącego złożone w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego adwokata z urzędu zostały rozpoznane odmowie ( ostatnie postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2011r. ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący jest osobą gospodarującą wspólnie z żoną oraz 8 miesięcznym synem. Jak wskazuje skarżący, rodzina utrzymuje się z czynszu z wynajmu lokalu handlowo – usługowego w wysokości 3080 zł. Ponadto – jak wynika z dokumentów i oświadczeń wnioskodawcy nadesłanych na wezwanie Sądu – żona prowadzi działalność gospodarczą polegającą na odchudzaniu na bieżni podciśnieniowej, ponadto małżonkowie otworzyli sklepik z olejami do samochodów. Skarżący podnosi, iż w stosunku do poprzednio ocenianej sytuacji materialnej jego rodziny – stan rzeczy zmienił się w ten sposób, iż żona została skreślona z listy studentów za brak postępów w nauce, w konsekwencji rodzina nie opłaca czesnego, jak również zostały zawieszone spłaty kredytu studenckiego w kwocie 350 zł miesięcznie ze względu na zobowiązanie się przez żonę skarżącego do podjęcia dalszej nauki w roku akademickim 2011/2012. Ponadto – jak wskazuje wnioskodawca – spłacony został w całości kredyt na urządzenie, na którym żona prowadzi swoją działalność. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 140 m2, oraz 1,30 ha nieruchomości rolnej. Nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu skarżący oświadczył, iż jest właścicielem wraz z żoną dwóch samochodów z 1994r. oraz BMW 1989r. ( ten jest niesprawny ). Przyznaje, iż z posiadanego gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów, produkcja wystarcza na własne potrzeby. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał aby w jakikolwiek sposób zmieniła się jego sytuacja materialna na gorszą czy bardziej uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań Sądu w styczniu 2011 roku. Co więcej, można zaryzykować stwierdzenie, iż poprzez zawieszenie spłat rat kredytu studenckiego, zaprzestanie opłat czesnego, spłatę kredytu na urządzenie lokalu dla żony do prowadzenia przez nią działalności - sytuacja ta uległa poprawie. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał zatem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Wręcz przeciwnie – skarżący oświadczył, iż spłacony został kredyt na urządzenie lokalu, w którym żona prowadzi działalność gospodarczą, rodzina nie ma aktualnie obciążenia związanego z opłatami czesnego na studiach, nie spłaca także kredytu studenckiego w kwocie 350 zł. Biorąc pod uwagę w szczególności fakt, iż skarżący nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego powstałych ostatnio, co więcej – skarżący wskazuje, iż aktualnie otworzyli wraz z żoną sklepik z olejami do samochodów, żona prowadzi działalność gospodarczą, rodzina ma dochody z tytułu wynajmu lokalu, także ma majątek, w szczególności grunty rolne, które zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych czy też ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bierze zatem pod uwagę jedynie sytuacje materialną wnioskodawcy, oceniając czy wymaga ona pomocy ze strony Państwa. W przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącego – oceniana w styczniu 2011r i obecnie nie różni się na tyle, aby uzasadniać przyznanie mu pomocy również w zakresie ustanowienia dla niego adwokata z urzędu. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych, czy oddalenie jego wniosku o przyznanie adwokata, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest konieczny, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).