II SA/Kr 105/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2017 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rady prawnego z urzędu w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Wojewody [....] z dnia 9 grudnia 2016 r. znak: [....] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając to rozstrzygnięcie referendarz powołał dane wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K.S. oraz synem M.S. Ich wspólny miesięczny dochód wynosi - 600 zł . Składa się na niego strata z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, którą określa ona na 2.000 zł miesięcznie oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej przez żonę w wysokości 1.400 zł. Według oświadczenia w skład posiadanego majątku wchodzi dom o pow. 120 m2, działka o pow. 0,125 ha. oraz samochód osobowy [....] z 2012 r. Na uzasadnienie wniosku wnioskodawca podał, iż przez dwa i pół roku był zarejestrowany jako bezrobotny. W sierpniu 2016 r. Urząd Pracy przyznał mu dotację w wysokości 22.000 zł na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Kwota ta była niewystarczająca więc wnioskodawca zapożyczył do kwoty w wysokości 12.000 zł. W efekcie problemów związanych z prowadzeniem działalności jak i problemów ze zgłoszeniem budowlanym (co jest przedmiotem niniejszej skargi) wnioskodawca stracił wielu klientów i na chwilę dzisiejszą prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest nieopłacalna. Wnioskodawca nie dysponuje żadną gotówką, aby dokonać wpisu sądowego od skargi. Wnioskodawca określił też wysokość miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków - opłata za prąd: 128 zł, gaz: 115 zł, rata kredytu hipotecznego: 500 zł. Do akt sprawy wpłynęły kserokopie następujących dokumentów: ← plik dotyczący stanu zdrowia wnioskodawcy za okres od 2014 do 2016 r., ← umowa zaciągnięcia kredytu hipotecznego wraz z harmonogramem spłaty, ← decyzja z dnia 12 sierpnia 2016 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, ← historia rachunku bankowego w [....] za okres od grudnia 2016 r. do lutego 2017 r., ← historia rachunku bankowego w [....] za okres od grudnia 2016 do lutego 2017 r., ← zeznanie podatkowe żony za rok 2015, ← zeznania podatkowe wnioskodawcy za rok 2016, ← deklaracje VAT-7 wnioskodawcy za grudzień 2016 oraz styczeń i luty 2017 r., ← faktura VAT za dostawę energii elektrycznej za okres od maja do września 2016 r. Dokonując oceny przedstawionego stanu majątkowego wnioskodawcy referendarz stwierdził, że z przedstawionych wyciągów z prowadzonych rachunków bankowych wynika stały przepływ środków finansowych w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej. W miesiącu lutym 2017 r. na rachunku bankowym skarżącego w [....] widnieje wpływ w wysokości 6.630,74 zł, 9.647 za miesiąc styczeń 2017 i 4.593,52 zł za miesiąc grudzień 2016 r. Wnioskodawca dokonuje w oparciu o te wpływy wszelkich opłat związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i związanych z potrzebami dnia codziennego - dokonuje opłat za media, za usługi telefoniczne. Z pewnością uwidocznione przepływu środków pieniężnych na koncie wnioskodawcy nie koresponduje z wykazywanym we wniosku brakiem dochodu. Wnioskodawca nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą (świadczą o tym przedłożone deklaracje VAT-7) przynosząca określony dochód. Wnioskodawca deklaruje również dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej przez żonę. Nie przedkłada jednak żądanych dokumentów twierdząc, iż żona odmówiła ich przekazania. Zdaniem referendarza wnioskodawca dysponuje środkami pieniężnym wystarczającymi na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł (co stanowi wpis sądowy od złożonej skargi) oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Biorąc pod uwagę jego sytuację materialną – wykazany majątek oraz miesięczny dochód jego i żony, byłoby całkowicie nieuzasadnione przerzucanie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego w jakimkolwiek zakresie na współobywateli. R.S. wniósł sprzeciw od tego postanowienia podnosząc, że działalność gospodarcza została rozpoczęta w dniu 2 września 2016 i co prawda na rozpoczęcie działalności została udzielona dotacja w wysokości 22 000 zł jednak ta kwota nie podlegała odpisowi ponieważ stanowiła pomoc de miniminis i koszty nie mogły być księgowane. Różnica między przychodem a wydatkami świadczy o tym że już po uzyskaniu dotacji a więc oprócz kwoty 22 tyś zostało wydatkowane na działalność o 19.321,02 zł więcej niż przychody, co biorąc pod uwagę zapożyczone 12 000 zł to brak gotówki stanowił ponad 7 tyś zł. Również źle zostały odczytane deklaracje VAT. Wskazane są kwoty naliczonego podatku wyższe od należnego, co oznacza że koszty były wyższe niż wpływy, a należy zauważyć, że deklaracja VAT nie obejmuje kosztów w których podatek VAT jest nie naliczany choćby kosztów wynagrodzenia pracownika, koszty ZUS czy zakupy płodów rolnych w tym również na rachunki uproszczone (nie Vat-owskie). Więc kwota w deklaracji VAT w żaden sposób nie odzwierciedla dochodu ponieważ nie pokazuje wszystkich zakupów, a jedynie te pochodzące od płatników VAT. Odnośnie wpływów na konto skarżący wyjaśnił, że został wsparty przez przyjaciela kolejnymi pożyczkami po to aby utrzymać płynność finansową. Na dowód załączył wyciągi z konta kolegi aby udokumentować, że przelewy (choć oznaczone jako przelew własny) zostały wykonane z konta kolegi A.S. Saldo na koncie skarżącego jest utrzymywane do wysokości zobowiązań jakie są ustawione na odroczone płatności (termin) żeby w dniu kiedy ma nastąpić przelew nie brakło środków na koncie (w tym również na opłaty ZUS). Jeżeli porównać numer kont i daty to stwierdzi się zgodność wpływów na konto skarżącego z przelewami z konta A.S . Skarżący zaznaczył również, że urzędnicy państwowi weryfikujący wniosek o udzielenie pomocy finansowej 500+ oraz pomocy z Opieki społecznej zweryfikowali dochody obu małżonków i nie wynoszą one w przypadku 500+ więcej niż 800 zł na członka rodziny, a w przypadku pomocy społecznej nie więcej niż 724 zł na członka rodziny. Przypomniał, że zamknięcie nieopłacalnej działalności przed datą 30 września 2017 r. wiązałoby się ze zwrotem całej dotacji w kwocie 22 000 zł na co go nie stać. W przypadku zamknięcia działalności całość zobowiązań skarżącego, które musiałby oddać na dzień dzisiejszy to 44 000 zł, co zrujnowałoby życie jego rodziny, a jest szansa, że wraz przyjściem coraz cieplejszych dni, dużą cześć pożyczonych pieniędzy uda się odpracować i skarżący będzie mógł zwrócić większość pożyczek. Na zakończenie sprzeciwu R.S. wskazał, że jego dochody nie pozwalają na zapłacenie opłaty sądowej bez uszczerbku dla funkcjonowania rodziny i zmusiłyby go do dokonania opłaty sądowej wykorzystując pomoc socjalną dla dziecka z tytułu programu "500+". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - a taki właśnie jest zakres wniosku skarżącego - może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Referendarz w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo odniósł się do przedstawionych we wniosku o prawo pomocy okoliczności i dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę. Faktem jest, że na kontach, z których wyciągi przedstawił skarżący występują regularne wpływy i wypływy. Tłumaczenie skarżącego, iż został wsparty przez przyjaciela pożyczkami aby utrzymać płynność finansową ustaleń referendarza nie zmieniają. Na uwagę zasługuje również fakt, że ów przyjaciel skarżącego przekazał mu w miesiącach styczniu i lutym 2017 r. kwotę przekraczającą każdorazowo pięć tysięcy złotych. Można przypuszczać, że istniała możliwość wygospodarowania z tej kwoty 500 zł na zapłatę wpisu od skargi, względnie uzyskania pożyczki o 500 zł większej - tym bardziej, że skarżący przewiduje, że jego przychody z działalności gospodarczej wzrosną z uwagi na zmianę pory roku na cieplejszą. Kluczowym argumentem przemawiającym za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy jest jednak ostatnie zdanie sprzeciwu, iż brak zwolnienia od kosztów sądowych zmusiłby go do dokonania opłaty sądowej wykorzystując pomoc socjalną dla dziecka z tytułu programu "500+". Jak wynika z kserokopii decyzji z dnia 23 maja 2016 r. (k. 57) na syna skarżącego M.S. (obecnie lat 11) przyznano świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie w terminie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Pieniądze uzyskane z tego tytułu na własne konto skarżący w grudniu 2016 r. i styczniu 2017 r. przelał na konto syna M. , natomiast w lutym 2017 r. przelał na konto syna kwotę 239,30 zł, natomiast 260 zł przelał na swoje własne konto z tytułem przelewu "[....] ". Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 października 2004r. sygn. akt GZ 61/04 (opublikowany w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 k.r.o.). Tak więc w postępowaniu o prawo pomocy możliwości finansowe wnioskodawcy należy oceniać z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka oraz członków rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, również opublikowany w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszy sprzeciw skoro skarżący co miesiąc otrzymuje świadczenie na syna M. w kwocie 500 zł i pieniądze te przesyła na osobne konto bankowe, to tym samym nie można uznać, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obciążanie współobywateli kosztami wszczętego przez niego postępowania byłoby niesłuszne w sytuacji, gdy każdego miesiąca otrzymuje kwotę równą wpisowi od skargi, a pieniędzy tych nie wydaje na bieżące utrzymanie, lecz przekazuje na specjalne konto bankowe. Już tylko z tego powodu, niezależnie od pozostałych okoliczności sprawy, nie można było przyjąć, że R.S. nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza - na podstawie art. 260 p.p.s.a.