II SA/Kr 108/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych po wniesieniu przez nią sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2013 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 listopada 2012r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych J. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 listopada 2012r., znak: [...]. W skardze złożył również wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym, że przedmiotowy wniosek został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 stycznia 2013 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając formularz, w rubryce 4 formularza skarżący dokonał wpisu, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku J. F. podniósł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Wnioskodawca nadto oświadczył jedynie, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną B. F. i synami: M. ur. [...] lutego 1992 roku i S. ur. [...] maja 1997 roku. Wszystkie rubryki formularza dotyczące majątku i dochodów zostały wykreślone. W związku z brakami wniosku, uniemożliwiającymi jego merytoryczne rozpoznanie, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2013 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie, gdzie aktualnie mieszka i czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów, podanie stanu majątkowego skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (wykazanie nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro), oświadczenie z jakich źródeł i w jakiej wysokości rodzina skarżącego uzyskuje dochody na bieżące utrzymanie, czy korzysta z pomocy społecznej - jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością, oświadczenie, czy żona uzyskuje dochody -jeśli tak, należało podać z jakiego źródła i w jakiej wysokości, udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, leczenie, telefon, edukację dzieci, itp., przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenie odpisów zeznań podatkowych za lata kalendarzowe 2011 i 2012r. Braki należało uzupełnić w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 1 marca 2013 roku do Sądu wpłynęło pismo syna skarżącego M. F. z informacją, iż ojciec J. F. znajduje się za granicą i nie jest stanie uzupełnić wymaganych dokumentów w wyznaczonym przez Sąd terminie, z tego względu wnosi on o przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów o 7 dni. W związku ze złożonym wnioskiem referendarz sądowy wezwał M. F. do złożenia oświadczenia, czy działa on jako pełnomocnik J. F., a jeśli tak, o przedłożenie w terminie 7 dni od otrzymania wezwania odpowiedniego pełnomocnictwa. Odnosząc się do wezwania M. F. w piśmie z dnia 22 marca 2013 roku oświadczył, iż został upoważniony przez ojca J. F. do odbioru korespondencji zaadresowanej na jego ojca i informowania wszystkich zainteresowanych, w tym organów administracji publicznej, sądów powszechnych i administracyjnych, o jego wyjeździe i pobycie za granicą. Ze względu na brak daty ustalonego powrotu ojca, a tym samym obawę, iż pozostawione w placówce pocztowej pismo zostanie uznane za doręczone skierował on pismo z dnia 25 lutego 2013 roku do Sądu. M. F. nie został jednak umocowany do składania oświadczeń o stanie majątkowym i z tego względu koniecznym było przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i przekazanie wezwania ojcu, gdy wróci do kraju. Do pisma załączone zostało pełnomocnictwo udzielone przez J. F. w dniu 18 lutego 2012 roku M. F. na czas pobytu mocodawcy za granicą do odbioru korespondencji, udzielania odpowiedzi o wyjeździe zagranicznym wszelkim zainteresowanym, w tym organom administracji publicznej, sądom powszechnym i administracyjnym, w tym wnioskowania o przedłużenie terminów do dokonania czynności procesowych. Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2013 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na uzasadnienie wskazał, że dokumenty, o których przedłożenie skarżący został wezwany na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie wymagały od niego podjęcia nadzwyczajnych starań, nie należą bowiem do trudnych do uzyskania. Skarżący nie wskazał także na nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiłyby mu ich uzyskanie (np. ciężka choroba, siła wyższa). Wskazał nadto, że skarżący zna procedurę związaną z uzyskaniem prawa pomocy, bowiem inicjował on wielokrotnie takie postępowania w innych sprawach zawisłych przed sądem administracyjnym. W każdej ze spraw prowadzonych przed tut. sądem (m. in. w sprawach o sygn. III SA/Kr 1471/11, II SA/Kr 1412/10, II SA/Kr 624/11, II SA/Kr 725/12, II SA/Kr 460/11, II SA/Kr 51/12, II SA/Kr 50/12, II SA/Kr 48/12, II SA/Kr 1478/11, II SA/Kr 461/11) powielany był przez skarżącego taki sam sposób postępowania polegający na składaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy niezawierających żadnych informacji o stanie majątkowym wnioskodawcy i osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, źródle i wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny, a następnie wnioskowaniu o przedłużenie terminu do uzupełnienia tych wniosków. Pomimo przedłużania skarżącemu terminu do uzupełnienia wniosku, nie stosował się on do kierowanych do niego wezwań, nie składał oświadczeń, ani nie przesyłał dokumentów, o które był wzywany, a kolejne składane przez niego wnioski o przyznanie prawa pomocy również nie zawierały podstawowych danych o majątku i dochodach skarżącego i członków jego rodziny. W tych okolicznościach orzekający uznał, iż wniosek o przedłużenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie, prowadzi bowiem jedynie do przedłużenia postępowania. Tym samym spełnione zostały przesłanki określone w art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie pozostawia się bez rozpoznania. Sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego złożył skarżący podnosząc, że nie miał możliwości uzupełnienia braków wniosku bo przebywał za granicą; jego pełnomocnik – syn nie mógł go zastąpić w złożeniu wymaganych dokumentów; wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie rodzinnym i majątkowym na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie można traktować jako wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku w rozumieniu art. 257 p.p.s.a., a jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, nie zwalnia to sądu z obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej określanej jako p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o prawo pomocy składa się na urzędowym formularzu według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245). Stosownie do treści art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Rację ma skarżący twierdząc, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie rodzinnym i majątkowym na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie można traktować jako wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku w rozumieniu art. 257 p.p.s.a., a jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, nie zwalnia to sądu z obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym rozpoznając sprawę merytorycznie Sąd stwierdza, że brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku Skarżącego o przyznanie częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem jakie ponosi wydatki na utrzymanie własne i rodziny oraz jakie dochody uzyskuje skarżący i jego małżonka. Należy zauważyć, że art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wniosek złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu, poza informacją na temat osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie zawierał żadnych danych pozwalających na dokonanie ustaleń odnośnie jego sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło weryfikację prawdziwości oświadczenia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zasadnie więc skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do jego uzupełnienia. Uzupełnienie wniosku jednak nie nastąpiło. Pierwotnie skarżący za pośrednictwem syna wskazał, że przebywał za granicą (która to okoliczność już sama w sobie budzi wątpliwości co do jego stanu majątkowego uzasadniającego uwzględnienie wniosku o prawo pomocy, gdyż każda podróż zagraniczna wymaga określonych nakładów finansowych), następnie zaś nie uczynił tego również po powrocie z podróży a także nie przedłożył żadnych dokumentów nawet przy złożonym sprzeciwie. Brak oświadczenia skarżącego co do jego sytuacji majątkowej nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w powyższych kwestiach, dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, a także możliwości finansowych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości partycypowania skarżącego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Pozostałe zarzuty zawarte w sprzeciwie nie zasługują na uwzględnienie. Rzeczą skarżącego był wybór takiego pełnomocnika, który byłby w stanie skutecznie działać za skarżącego w czasie jego zagranicznych podróży. Swobodną decyzją własną wybrał niepełnoletniego syna, który nie mógł go zastąpić w zgromadzeniu i przekazaniu do Sądu niezbędnych dokumentów. Odnosząc się do kwestii wniosku o przedłużenie terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy należy wskazać, że stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. wniosek o prawo pomocy może zostać złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Skoro przepisy ustawy nie zakreślają żadnych terminów, które zawężałyby czas, w jakim skarżący może wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, ani nie zakazują występowania z takim wnioskiem wielokrotnie, to strona, może w każdym momencie postępowania ponownie to uczynić. Nawet bowiem negatywne rozpoznanie pierwotnie złożonego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie uniemożliwia mu ponownego złożenia takiego wniosku, który sąd zobowiązany będzie rozstrzygnąć pod kątem przesłanek z art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 16 października 2009r. sygn. akt: II FZ 421/09). Na koniec wypada jeszcze dodać, że skarżący składając formularz urzędowy, poświadczył własnym podpisem, że znana jest mu treść art. 233 kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. W formularzu tym w rubryce nr 7 pozycja "nieruchomości" została wykreślona, co oznacza, że skarżący nieruchomości nie posiada. Tymczasem jak ustalił Sąd z urzędu na podstawie Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości, w Księdze Wieczystej nr [...] – według stanu na dzień orzekania, skarżący J. F. figuruje jako właściciel działek nr [...], [...], [...], [...] położonych w Z. o łącznej powierzchni ponad hektar. Niewątpliwie zatem oświadczenie zawarte w formularzu jest co najmniej nierzetelne i tym bardziej uzasadnia oddalenie złożonego wniosku. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).