II SA/Kr 108/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 18 listopada 2014 r. nr: [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący A.B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 920 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: dom o powierzchni około 60 m², w którym zamieszkuje, dom niewykończony - około 210 m², udział 8/12 we własności mieszkania o powierzchni 35 m², w którym aktualnie zamieszkuje syn skarżącego, działki o powierzchni 18 a i 4 a oraz 39 a lasu. Skarżący podał, iż nie posiada akcji, ani obligacji, nie dysponuje też cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy skarżący podniósł, iż obecnie jest na emeryturze i żyje skromnie, dlatego wydatek w postaci wpisu sądowego w wysokości 511 zł jest znacznym obciążeniem jego budżetu. Dom, w którym wnioskodawca zamieszkuje składa się z dwóch pomieszczeń mieszkalnych, tj. pokoju i kuchni połączonej z zapleczem sanitarnym. Dom w stanie surowym to "spuścizna po lepszych czasach", gdy było go stać na prowadzenie takiej inwestycji. Niestety nie wystarczyło mu środków, by ten dom wykończyć i w chwili obecnej nie może z niego korzystać, a stanowi on dodatkowe obciążenie w postaci podatku od nieruchomości. Z kolei mieszkanie, którego A.B. jest współwłaścicielem, zajmowane jest przez jego syna, od którego nie pobiera czynszu. Działki rolne i las również generują koszty w postaci podatku od nieruchomości, z tym, że las dostarcza drewna na opał. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - oświadczenie, czy dysponuje jakimikolwiek oszczędnościami wobec sprzedaży nieruchomości w dniu 10 marca 2014 r. – jeśli tak, należało podać wysokość tych oszczędności, - udokumentowanie wysokości świadczenia emerytalnego pobieranego przez stronę (odcinek emerytury za marzec 2015 roku lub wyciąg z rachunku bankowego, jeśli świadczenie wpływa na konto bankowe), - wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ubezpieczenie, ewentualne leczenie itp. Zarządzeniem referendarza sądowego z 16 kwietnia 2015 r., na wniosek skarżącego, termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został przedłużony o 10 dni. Skarżący w zakreślonym terminie nie przesłał dodatkowych oświadczeń, ani dokumentów, w związku z tym postanowieniem z 14 maja 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wskazał, że w dacie sprzedaży działki nie miał świadomości o konieczności uiszczenia opłaty planistycznej ani opłat sądowych, stąd nie wiedział, że powinien zachować odpowiednie środki na ten cel. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje Art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem paragrafu 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. umożliwia zatem przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie majątkowym nie można traktować jako wezwania do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozumieniu art. 257 tej ustawy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r. II FZ 126/05 , ONSAiWSA 2006/1/13). W ocenie sądu, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób wiarygodny. Mimo bowiem wezwania do uzupełnienia wniosku nie przedłożył żądanych dokumentów, co uniemożliwia weryfikację oświadczenia o stanie majątkowym. W oświadczeniu majątkowym skarżący oświadczył, że nie posiada akcji i obligacji, nie wspominając nic o ewentualnych oszczędnościach. Jest to szczególnie istotne w kontekście faktu, że sprawa przed tutejszym sądem zawisła w związku ze sprzedażą - w dniu 10 marca 2014 r. -nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] za kwotę 31500 zł. Tym samym zasadnicze znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych ma ustalenie, czy skarżący w dalszym ciągu posiada środki finansowe uzyskane ze sprzedaży. W tym celu skarżący został wezwany przez referendarza do przedłożenia wykazów wszystkich posiadanych rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. Jakkolwiek w sprzeciwie skarżący nadmienił, że nie wiedział, że sprzedając działkę był zobowiązany do zatrzymania pieniądzem celem dochodzenia swoich praw przed sądem, to ze złożonego oświadczenia nie wynika jednoznacznie, że nie jest już w posiadaniu pieniędzy uzyskanych w wyniku sprzedaży, ponadto nie uwiarygodnił tego twierdzenia przedłożonymi wyciągami z rachunków bankowych. Skarżący nie przedłożył również wyciągu z emerytury ani nie udokumentował wydatków, zatem sąd nie dysponował żadnymi dokumentami które pozwoliłyby na potwierdzenie, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, przemawiają za uznaniem, że złożone oświadczenie jest niemiarodajne dla ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji.