II SA/Kr 1089/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. II SA/Kr 1089/16 oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 4 lipca 2016 r., znak [...] w przedmiocie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie ponoszenia opłat za opróżnienie zbiornika bezodpływowego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Postanowieniem z 5 stycznia 2017 r. referendarz sądowy orzekł o oddaleniu wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że wbrew oświadczeniu skarżącej nie prowadzi ona jednoosobowego gospodarstwa domowego, na co wskazują opłaty za wywóz odpadów oraz prąd. Ponadto powołano się na art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązującego rodziców i dzieci do wzajemnego wspierania się. Od postanowienia tego sprzeciw wniosła M.B. . Zakwestionowała ustalenie, na którym oparto zaskarżone postanowienie, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem. Wskazała, że syn jest właścicielem swojego mieszkania, za które musi ponosić opłaty. Podniosła, że sąd może oddalić wniosek o prawo pomocy w przypadku gdy wnioskodawca odmawia ujawnienia stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jednak w jej przypadku taka sytuacja nie zachodzi. Skarżąca nie zna finansów syna, który jest dorosłym człowiekiem, prowadzi własne życie, choć często przyjeżdża do niej w odwiedziny. Z tego właśnie powodu, aby uniknąć złośliwości ze strony "złośliwej i agresywnej współwłaścicielki" zobowiązał się do uiszczania co miesiąc kwoty 10 zł za wywóz odpadów. Ponadto skarżąca ponosi wysokie rachunki za prąd, gdyż w jej mieszkaniu nie ma doprowadzonego gazu i wszystko - łącznie z ogrzewaniem - jest na prąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżąca w wielu sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie składała wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże jej oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym w poszczególnych sprawach różnią się od siebie. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z kolei art. 252 § 1a przewiduje, że oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Jeżeli więc oświadczenia skarżącej złożone w różnych sprawach różnią się od siebie, to niewątpliwie wpływa to na ocenę wiarygodności twierdzeń skarżącej, a co za tym idzie - na ocenę, czy skarżąca wykazała zaistnienie przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca we wniosku o prawo pomocy wykazała następujące wydatki: ← 95 zł - koszty dojazdu do pracy ← 160 zł - opłata za prąd ← 25 zł - opłata za telefon ← 9 zł - opłata za gospodarowanie odpadami ← 52,64 zł - opłata za wodę za trzy miesiące ← 28 zł - bilety "dojazdu do lekarzy specjalistów" ← 70 zł - środki czystości ← 80 zł - lekarstwa (skarżąca nie wykupuje wszystkich recept) ← 46 zł - podatek od nieruchomości ← 129,99 zł - zakup obuwia Skarżąca wskazała też, że obecnie Burmistrz przesłał jej tytuł wykonawczy na kwotę 1760,99 zł za "bezprawnie pozostawione szambo". We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała na miesięczne zarobki w kwocie 1216,28 zł we wrześniu 2016 r., jednak w piśmie z dnia 13 grudnia 2016 r. podniosła, że jej wynagrodzenie za listopad wyniosło 821,34 zł. Wskazała także na koszty sądowe, które musi ponosić w innych sprawach. Oceniając przedstawioną przez skarżącą sytuację majątkową i rodzinną należy wskazać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wątpliwości budzi wysokość miesięcznego dochodu skarżącej. We wniosku wskazała na dochód z września 2016 r., natomiast w sprzeciwie, wniesionym w lutym 2017 r., nie podała wysokości aktualnych zarobków. Tymczasem Sądowi z urzędu wiadomo, że w sprawie sygn. II SA/Kr 1243/16 skarżąca podała, że w styczniu uzyskała kwotę 1400 zł, w grudniu 963 zł, a w listopadzie 789 zł ze względu na zwolnienie "chorobowe". Podana przez skarżącą wysokość wynagrodzenia za listopad różni się więc od podanej w niniejszej sprawie. Ponadto wahania wysokości miesięcznych zarobków są znaczne, przy czym skarżąca nigdy nie wykazuje ich w żaden sposób, jedynie podaje ich wysokość. O ile bowiem miesięczne zarobki na poziomie ok. 1000 - 1100 zł przy wskazanych wcześniej wydatkach i konieczności ponoszenia kosztów wyżywienia są rzeczywiście bardzo niskie, o tyle wynagrodzenie w kwocie 1400 zł pozwala już na poniesienie dodatkowych wydatków na przykład z tytułu kosztów postępowania. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko referendarza, iż nie można ustalić faktycznej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Również wymaga podkreślenia, że wskazywane przez skarżącą wydatki na zakup obuwia (129,99 zł - k. 30) czy też badań specjalistycznych (130 zł - k. 29) nie stanowią wydatków, które regularnie obciążałyby comiesięczny budżet skarżącej. Dodatkowe wątpliwości budzi kwestia prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa domowego wspólnie z synem. W piśmie z dnia 24 czerwca 2016 r. (k. 45) oświadczył on, że co rok przez 6 miesięcy przebywa za granicą, jest właścicielem mieszkania w K. , ale często odwiedza matkę i dlatego zobowiązał się płacić za odpady miesięcznie 9 zł. Podnosi też: "w okresie sezonowym co dzień od rana do wieczora jestem poza domem w pracy w K". Odnosząc się do tego oświadczenia trzeba stwierdzić, że wynika z niego fakt posiadania mieszkania w K. , nie zaś zamieszkiwanie w tym mieszkaniu. Jednocześnie syn skarżącej podnosi, że całymi dniami jest w pracy, oraz że odwiedza matkę często. Skarżąca w sprzeciwie kategorycznie stwierdza, że syn prowadzi osobne gospodarstwo domowe, jednak ustalenie tej okoliczności jest znacznie utrudnione. Ponadto powołany przez referendarza obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci wynikający z art. 87 k.r.o. polega nie tylko na osobistej pieczy w razie choroby, czy szczególnej trosce w razie niepowodzeń życiowych, ale i na świadczeniach majątkowych w zakresie wykraczającym poza obowiązek alimentacyjny, jeżeli udzielanie takiej pomocy jest zasadne (por. A. Cisek, Pozaalimentacyjne obowiązki dziecka wobec rodziców w świetle k.r.o., Acta Universitatis Wratislawiensis 1995, nr XXXI, s. 1). Jest to całkowicie niezależne od ustalenia, czy rodzice i dzieci prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (m.in. w 2016 r. ponad 30 spraw). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, LEX nr 1510362 oraz podobnie w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, LEX nr 1261047). Natomiast nie można twierdzić, że skoro opłata za energię elektryczną w przypadku mieszkania skarżącej wynosi 160 zł miesięcznie, to nie jest możliwe by taka kwota przypadała na gospodarstwo jednoosobowe. W tym zakresie wnioski referendarza są zbyt daleko idące, choć nie wpływa to na generalną ocenę zaskarżonego postanowienia jako prawidłowego. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc powyższe pod uwagę należało utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a.