II SA/Kr 1104/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2009 r., Nr: [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 400 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości skarżący F. K. złożył wniosek o zwolnienie go od tej opłaty. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie tj. według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245), dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] sierpnia 2009 roku skarżącemu został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W dniu 19 sierpnia 2009 roku do tut. Sądu wpłynął wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący domaga się z nim zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną Z. K. oraz 4...-letnim synem R. K. Ich miesięczny dochód wynosi 1.824,19 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł oraz jego dochód z wyrobu pędzli i szczotek w wysokości [...] zł, a także emerytura żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna wielkości [...] arów. Nie posiada on oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jego sytuacja materialna jest bardzo zła. Wraz z żoną i bezrobotnym synem utrzymują się z emerytur o łącznej kwocie 1.555,70 zł oraz wyrobu szczotek i pędzli, która to działalność przynosi dochód [...] zł miesięcznie. Skarżący cierpi na chorobę jelita grubego i prostatę, zaś żona chorująca na głęboką demencję starczą od lat leczona jest psychiatrycznie. Wydatki na lekarstwa, wizyty lekarskie, pampersy dla żony, środki czystości, prąd, gaz, telefon i ogrzewanie domu pochłaniają większą część uzyskiwanych dochodów. Reszta środków przeznaczana jest na wyżywienie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada aktualnie dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżący jest emerytem, a wysokość pobieranego w miesiącu świadczenia emerytalnego wynosi [...] zł. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym żona skarżącego pobiera emeryturę w kwocie 935,23 zł (dowód: załączone odcinki emerytalne za miesiąc lipiec 2009 roku). Dodatkowo skarżący prowadzi jednoosobową działalność w zakresie wytwórni szczotek i pędzli, a dochód z tego źródła wynosi [...] zł. Łączne miesięczne dochody małżonków K. wynoszą zatem 1.824,19 zł. Dochody te przypadają na trzyosobową rodzinę, bowiem zamieszkujący wraz ze skarżącym syn R. K. jest osobą bezrobotną. Nie są to dochody wysokie, zważywszy na wysokość aktualnych kosztów opłat za dobra i usługi koniecznego utrzymania oraz koszty koniecznego leczenia. Jak wykazał skarżący jego żona jest osobą poważnie chorą, całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Pozostaje w systematycznym leczeniu psychiatrycznym. Załączona faktura za zakup leków opiewa na 223,10 zł. Skarżący nie dysponuje przy tym żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mógłby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżący posiada także majątek w postaci domu o powierzchni [...] m², mieszkania o powierzchni [...] m² oraz nieruchomości rolnej wielkości [...] arów [...] m². Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Wnioskodawca winien zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Zauważyć w tym miejscu należy, że w dniu [...] marca 2007 roku skarżący sprzedał nieruchomość położoną w S. za kwotę 83.410 zł. Zatem dysponował on środkami finansowymi w znacznej wysokości. Stąd też, w takiej sytuacji materialnej skarżącego, zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).