II SA/Kr 1139/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K., A. J., T. i Z. N., H. T., E. R., M. J., M. P., H. B., H. N., A. G., J. W., M. i W. K. oraz L. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód netto wynosi 1.684,08 zł i stanowi go świadczenie emerytalne w wysokości 836,48zł i wynagrodzenie za pracę w wysokości 847,60 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni 55 m- (darowizna od rodziców). W skład jej majątku wchodzi też mieszkanie o powierzchni 55 m- oraz nieruchomość rolna o areale 2.800 m-. Zdaniem skarżącej nieruchomość ta jest bezwartościowa z powodu posadowienia linii wysokiego napięcia. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy B. K. podniosła, iż jest 65-letnią emerytką ponoszącą wydatki na leczenie i rehabilitację. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 powołanej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...]). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 roku (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227), od dnia 1 stycznia 2007 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 936 zł. Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości. Użyte w art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 836,48 zł oraz wynagrodzenia za pracę w wysokości 847,60 zł. Suma uzyskiwanych dochodów jest wyższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia pracowniczego, o którym mowa wyżej. Ponadto należy zauważyć, że uzyskiwane dochody przypadają tylko na skarżącą - ze złożonego przez nią oświadczenia wynika bowiem, że jest osobą samotną i nie ma nikogo na utrzymaniu. Należy zauważyć, że skarżąca dysponuje także majątkiem o znacznej wartości w postaci domu, mieszkania oraz nieruchomości rolnej. Zdaniem orzekającego sytuacja majątkowa strony pozwala na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla jej niezbędnych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, iż nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] marca 2005 r., sygn. akt: [...]). Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).