II SA/Kr 1163/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. i S. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od kosztów sądowych w 3/5 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki, B. W. i S. W. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu. W uzasadnieniu podnieśli, że wykonanie zarządzenia poprzez wpłatę żądanej kwoty pieniężnej jest dla nich niemożliwe z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został złożony na urzędowym formularzu, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia z dnia [...] grudnia 2007 roku, skarżącym zostały przesłane formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z nadesłanych przez skarżących formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że domagają się oni zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżący oświadczyli, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim 19-letnim synem J. Miesięczny dochód brutto rodziny wynosi [....] zł (netto .......zł) i stanowi go świadczenie rentowe skarżącego w wysokości [....] zł oraz świadczenie emerytalne skarżącej w wysokości [....] zł. W skład majątku B. W. i S. W. wchodzi dom o powierzchni 100 m², nieruchomość rolna wielkości 2,72 ha przeliczeniowych, garaż i budynek inwentarsko-gospodarczy. Jako przedmiot wartościowy skarżący wskazali samochód osobowy. Skarżący prowadzą hodowlę konika , która obecnie nie przynosi realnych zysków, a wiąże się z nakładami. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, iż znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Źródłem dochodów jest emerytura i renta, a dochody te nie są wystarczające na zaspokojenie wszelkich bieżących potrzeb związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, kształceniem i wychowaniem syna uczącego się w klasie maturalnej. Dodali, iż ponoszą znaczne koszty na leczenie i rekonwalescencję skarżącego S. W., który w dniu ..... lipca 2006 roku uległ wypadkowi samochodowemu. Po wypadku skarżący całkowicie utracił możliwość pacy i zarobkowania, pozostaje on w stałym leczeniu ze względu na zły stan zdrowia. Na zakup leków i wizyty lekarskie skarżący przeznaczają miesięcznie 250-350 zł. W tej sytuacji nie są oni w stanie, bez uszczerbku dla budżetu rodzinnego i konieczności ograniczenia wydatków na życie i leki, dokonać uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. Do wniosków skarżący załączyli decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2006 roku o przyznaniu emerytury oraz odcinek renty za miesiąc grudzień 2007 roku Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczyli, iż nie otrzymali jeszcze decyzji o dopłacie z Unii Europejskiej za rok 2007, zaś nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2007 opiewa na kwotę ...... zł. Gospodarstwo skarżących znajduje się na terenach górskich, większość powierzchni stanowią łąki, z których siano przeznaczane jest do hodowli koni. Skarżący podkreślili również, że od roku 1999 mają trudności związane z prowadzoną działalnością w zakresie hodowli konika. Wskazując na obciążenia budżetu domowego skarżący wymienili wysokość ponoszonych wydatków, potwierdzając fakt ich ponoszenia stosownymi rachunkami. I tak w miesiącu listopadzie 2007 roku wydatki na energię elektryczną i telefon stacjonarny i komórkowy wyniosły ......zł, w grudniu .......zł (dodatkowo uwzględniono gaz i wodę), zaś w styczniu 2008 roku suma wydatków wyniosła ........zł. Za opał na zimę skarżący zapłacili ......zł, a za obowiązkowe ubezpieczenia rolne kwotę ......zł, za ubezpieczenie samochodu ...... zł, dojazdy syna do szkoły kosztują obecnie ...... zł. Miesięczne wydatki na środki czystości stanowią kwotę ok. 40 zł, zaś wizyty lekarskie i lekarstwa skarżącego to koszt od 250 do 350 zł. Odnosząc się do wezwania o wykazanie dochodów i nakładów związanych z hodowlą koni skarżący oświadczyli, iż otrzymują płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt jedynie na trzy klacze. Na pozostałe konie nie otrzymują żadnych dotacji. W dniu ......grudnia 2007 roku skarżący otrzymali dopłatę do .......w wysokości ....... zł, ale kwota ta pokrywa jedynie 30 % jego utrzymania. Skarżący podnieśli, że nie są w stanie dokładnie podać wysokości nakładów związanych z hodowlą ........lecz obecnie nakłady te przewyższają dochody. Na potwierdzenie danych skarżący załączyli do pisma szereg dokumentów, takich jak decyzje administracyjne, pisma urzędowe, faktury, rachunki, polisy ubezpieczeniowe oraz wyciągi z rachunku bankowego. W piśmie z dnia ....... lutego 2007 roku skarżący oświadczyli, że z powodu postępowania urzędników oraz choroby skarżącego S. W. (instruktora jazdy.........) upadła prowadzona uprzednio przez nich działalność Ośrodka [....] oraz gospodarstwo agroturystyczne. Obecnie skarżący nie osiągają z tej działalności żadnych dochodów. Do pisma dołączono zeznania podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty sądowe związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia ...... stycznia 2005 r. (sygn....), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnili w sposób wystarczający, że nie posiadają dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżący dysponują, co prawda stałymi dochodami w postaci świadczenia rentowego i świadczenia emerytalnego w łącznej wysokości [....] zł netto, to jednak wysokość miesięcznych obciążeń domowego budżetu jest na tyle wysoka, że nie stwarza możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności. Uzyskiwany dochód przypada bowiem na trzy osoby (skarżący oraz 19-letni syn), a S. W. jest osobą schorowaną, którego leczenie i rehabilitacja z pewnością wiąże się ze zwiększonymi wydatkami. Ze względu na stan zdrowia skarżącego prowadzona uprzednio działalność gospodarcza w postaci Ośrodka [....] Osób [....] nie przynosi obecnie żadnych dochodów (skarżący był instruktorem.......), zaś hodowla konika, zgodnie z oświadczeniem skarżących, wiąże się z dużymi nakładami, a nie przynosi wymiernych zysków. Skalę dochodów ma zobrazować deklaracja podatkowa o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2006. Z dokumentu tego wynika, że z prowadzonej działalności w postaci [....] B. W. osiągnęła w roku przychód w wysokości ...... zł, zaś koszty uzyskania przychodu wyniosły ...... zł. Z analizy historii rachunku bankowego skarżącego za okres od października 2007 roku do ......stycznia 2008 roku wynika, że wysokość dostępnych środków wynosi .....zł. Podniesione okoliczności wpłynęły na decyzję o zwolnieniu skarżących od konieczności uiszczenia kosztów sądowych w 3/5 części. Orzekający nie przychylił się do wniosku skarżących o zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w całości. Skarżący uzyskują bowiem dochody, a wszczynając spór przed Sądem powinni mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winni zatem byli poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego, poprzez np. ograniczenie wydatków nie będących koniecznymi do utrzymania. Do wydatków takich można zaliczyć opłaty na telefon stacjonarny, internet oraz telefon komórkowy. Zgodnie bowiem z linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wydatki na internet czy telefonię komórkową (por. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I OZ 805/06 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04) nie należą do wydatków "utrzymania koniecznego". W przedstawionej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 2/5 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżących i ich rodziny na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).