II SA/Kr 1164/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 26 czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 26 czerwca 2015 roku w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego skarżący K. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go w całości od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 2..-letnim synem P. K.. Ich miesięczny dochód wynosi 850 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 350 zł i dochód z najmu w wysokości 500 zł (w 2014 roku). W skład majątku wnioskodawcy wchodzi udział w nieruchomości położonej w K. przy ul. W. o powierzchni ok. 150 m² oraz mieszkanie o powierzchni ok. 100 m² o wartości 400-500 tys. zł. Skarżący jest właścicielem samochodu marki [...] z 1991 roku o wartości poniżej 2 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku K. K. podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla jego utrzymania. Niska emerytura skarżącego zmusza go do podnajmowania mieszkania. Uzyskiwany z tego tytułu dochód wynosi 6 tys. zł w całym roku podatkowym. Skarżący liczy 6.. lat i stan jego zdrowia jest bardzo zły. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez: - udokumentowanie wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego (odcinek emerytury za październik 2015 roku lub wyciąg z rachunku bankowego, jeśli świadczenie wpływa na konto bankowe), - kopii umowy najmu mieszkania, - wykazanie stanu majątkowego oraz źródła i wysokości dochodów syna skarżącego, P. K., - wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego syna rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, - zeznania podatkowego skarżącego oraz jego syna za 2014 rok, - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, wywóz śmieci, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ubezpieczenie, itp. - udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, iż opłata za wodę i ścieki jest stała i wynosi 50 zł miesięcznie. Syn skarżącego jest lekarzem rezydentem w czasie specjalizacji na głodowej pensji Ministerstwa Zdrowia. K. K. oświadczył, że jest rozwiedziony i nie ma możliwości spełnienia wymagań odnośnie syna P., który nie jest stroną w sprawie. Do pisma z dnia 26 listopada 2015 roku skarżący załączył kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego w kwocie 353,65 zł za listopad 2015 roku, faktury za energię elektryczną z dnia 6 października 2015 roku stanowiącą rozliczenie do prognozy z pięciu uprzednio wystawionych faktur z dnia 7 kwietnia 2015 roku, pierwszej strony faktury za gaz z dnia 18 marca 2015 roku, pierwszej strony deklaracji PIT-28/A za 2010 rok oraz pierwszej strony zeznania podatkowego PIT-28 za 2011 rok. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie skarżący K. K. nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem P. K., a źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącego i dochód z najmu w łącznej wysokości 850 zł. Oświadczenie to było niepełne, dlatego w sprawie należało ustalić jaki jest stan majątkowy i wysokość dochodów syna skarżącego, bowiem danych tych wnioskodawca nie podał. Potwierdzenia wymagała aktualna wysokość dochodów skarżącego z najmu, ponieważ dane w formularzu dotyczyły roku 2014. Dodatkowo ustalenia wymagała także wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie skarżącego i jego syna, jak również potwierdzenie wydatków na konieczne leczenie, bowiem rubryka 11 formularza PPF, gdzie należało podać takie dane, pozostała niewypełniona. Dane, którymi dysponował orzekający nie pozwoliły zatem na dokonanie sumarycznego zestawienia wykazanych dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, koniecznych do ustalenia czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Skarżący, poza udokumentowaniem wysokości dochodu z emerytury i fakturami za energię elektryczną i gaz nie przedłożył dokumentów obrazujących w pełni jego sytuację materialną. Powołując się na okoliczność, że jego syn nie jest stroną w sprawie, nie podał żadnych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Orzekający pragnie w tym miejscu zaakcentować, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty sądowe istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący prowadzi wraz z synem wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym P. K., do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie przesłał kopii umowy najmu mieszkania, ani zeznania podatkowego za rok 2014. Przedłożone kopie dokumentów w postaci pierwszej strony deklaracji PIT-28/A za 2010 rok oraz pierwszej strony zeznania podatkowego PIT-28 za 2011 rok nie stanowią prawidłowego wykonania wezwania w tym przedmiocie. Skarżący nie odniósł się też do wezwania w przedmiocie przedłożenia wykazu i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie, nie podał nawet szacunkowych danych o wysokości wydatków na wyżywienie, ubranie, telefon, ubezpieczenie, itp. Orzekający w dalszym ciągu nie dysponuje zatem pełnymi danymi dotyczącymi faktycznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami strony. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy nie można uznać, aby K. K. udokumentował, czy uprawdopodobnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuację majątkową swojej rodziny. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.