II SA/Kr 119/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 listopada 2011r. znak. [....] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 6 lipca 2012r. skarżąca S.M. złożyła kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych rozszerzając dodatkowo swoje żądanie o ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydane w sprawie opłaty legalizacyjnej. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania i leczenia. Podkreśla, iż jest osobą starszą, schorowaną, wymagającą bardzo drogiego leczenia. Wskazuje, iż wraz z mężem utrzymują się z emerytur. Dodaje, iż musi korzystać wielokrotnie z pomocy rodziny i nie stać ją często na leczenie i rehabilitacje. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy, jednakże poprzedni dotyczył jedynie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast z uwagi na konieczność złożenia na obecnym etapie postępowania ew. skargi kasacyjnej – obecny poszerzony jest o prośbę ustanowienia również adwokata z urzędu. Poprzedni wniosek skarżącej, złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został rozpoznany w taki sposób, iż wnioskodawczyni została zwolniona w ¾ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi natomiast w pozostałym zakresie wniosek jej oddalono. Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest osobą starszą, schorowaną, wymagającą stałego leczenia. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Jako członka rodziny podaje również wnuka. Jak wskazuje skarżąca, rodzina utrzymuje się z emerytur wnioskodawczyni oraz małżonka w łącznej wysokości 3 470 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona udział w ½ części w domu o pow.120 m2, oraz 49 arów nieruchomości rolnej. Małżonek jest właścicielem 50 arowej działki usytuowanej przy autostradzie – która to działka, ze względu na bliskość drogi i zapylenie nie nadaje się do uprawy i nie przynosi żadnego dochodu. Dodaje, iż posiada samochód osobowy Audi 80 z 1987 r. Nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności Podkresla, iż obydwoje z małżonkiem są osobami schorowanymi, leczącymi się w specjalistycznych poradniach. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała aby w jakikolwiek sposób zmieniła się jej sytuacja materialna w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań Sądu w lutym 2012r. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż jej sytuacja pogorszyła się na tyle, aby obecne orzeczenie mogło uwzględnić jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości czy ew. w innym zakresie odnośnie kosztów niż w postanowieniu z dnia 17 lutego 2012r. Biorąc pod uwagę w szczególności fakt, iż skarżąca ma stałe źródło dochodów w formie dwóch emerytur o łącznej wysokości 3470 zł, nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. spłata kredytu bankowego, nie posiada innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, a także ma majątek, w szczególności grunty rolne, który zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych, a także skorzystała już z częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości obecnie. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata, orzekający uznał, iż wobec istniejącego w ustawie z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tzw. przymusu adwokackiego, obligującego strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych, czy też zażaleń, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do wysokości stałych dochodów skarżącej i zwyczajowych kosztów utrzymania, a także kosztów leczenia i rehabilitacji – uznano, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącą, zdaniem orzekającego kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych wymaganych na obecnym etapie postępowania i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jej utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia ew. skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś ew. poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niej kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).