II SA/Kr 1224/16

Dnia 13 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 lipca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2017 r. oddalające wniosek M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu Skarżąca M. B. zawarła we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 lipca 2016 r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz jest współwłaścicielką domu i działki o powierzchni 15a. Skarżąca podała przy tym, że jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1116 zł, z którego musi pokryć koszty własnego utrzymania, w tym koszty biletu miesięcznego w wysokości 95 zł, biletów autobusowych w wysokości 28 zł, środków czystości w wysokości 50 zł, leków w wysokości 80 zł, badań w wysokości 130 zł, zakupu obuwia w wysokości 129,99 zł, podatku od nieruchomości w wysokości 46 zł, opłat za energię elektryczną w wysokości 160 zł, opłat za wodę w wysokości 52,64 zł, opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 9 zł, opłat za telefon w wysokości 25 zł, a nadto koszty kserokopii dokumentów, zakupu tuszu, papieru, jak również koszty opłat od 33 skarg prowadzonych przed tut. Sądem oraz z tytułu zobowiązania do zapłaty 1760 zł dla Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], pozostałą część przeznaczając na zakup żywności na dowód czego dołączyła do wniosku szereg faktur i decyzji wymiarowych. W ocenie skarżącej, złożony przez nią wniosek o przynanie prawa pomocy jest całkowicie zasadny, ponieważ obecna sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2017 r. Starszy Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu argumentując, że strona skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a nadto, że – wbrew twierdzeniom skarżącej – nie prowadzi ona samodzielnie gospodarstwa domowego, zaś część z zadeklarowanych przez nią wydatków, np. na zakup tuszu, czy usług kserograficznych nie ma charakteru wydatków koniecznych. W zaskarżonym postanowieniu podkreślono również, że argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Ponadto wskazano, że skarżąca nie wykazała skutecznie, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, wskazując przy tym, że jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. W dniu 30 stycznia 2017 r. (data prezentaty na dokumencie), skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia Starszego Referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, że w miesiącu grudniu jej wynagrodzenie za pracę wyniosło 963,13 zł, co nie wystarcza na pokrycie kosztów sądowych oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru. Ponadto skarżąca podkreśliła konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z opłaceniem skarg w innych – zainicjowanych przez nią – sprawach sądowoadministracyjnych, a także zarzuciła, że referendarz sądowy nie uwzględnił wskazanych przez nią kosztów zakupu obuwia w wysokości 129,99 zł oraz kosztów wyżywienia. Skarżąca dodała również, że połowę opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi ponosi jej syn, a wskazywane przez nią koszty energii elektrycznej wynikają z braku instalacji gazowej oraz konieczności ogrzewania mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Dlatego też osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznego dla swojego utrzymania, a dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo poczynione tak oszczędności okazałyby się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13. LEX nr 1319089 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1300/16, niepubl.). W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 stycznia 2017 r. zasadnie przyjęto, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, że skarżąca nie wykazała w sposób skuteczny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, a w związku z tym postanowienie to należało uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, podzielić należy pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym nie wszystkie wskazane przez skarżącą wydatki mają charakter konieczny, w szczególności nie mogą za takie być uznane koszty ponoszone na zakup tuszu, papieru do drukarki oraz usług kserograficznych. Jak bowiem słusznie zauważono, koszty te, wraz z kosztami sądowymi należnymi od licznych skarg wniesionych przez skarżącą do tut. Sądu, były możliwe do przewidzenia i ewentualnie do wcześniejszego zaplanowania. Tym samym należało uznać, że na wydatki konieczne skarżącej składają się obecnie koszty: biletu miesięcznego w wysokości 95 zł, biletów autobusowych w wysokości 28 zł, środków czystości w wysokości 50 zł, zakupu obuwia w wysokości 129,99 zł, leków w wysokości ok. 75 zł (na taką kwotę opiewają bowiem przedłożone przez skarżącą faktury z października i listopada 2016 r., a więc miesięcznie ok. 40 zł), badań w wysokości 130 zł, podatku od nieruchomości w wysokości 46 zł kwartalnie (miesięcznie ok. 15 zł), opłat za wodę w wysokości 52,64 zł (miesięcznie ok. 17 zł), opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 9 zł, opłat za energię elektryczną w wysokości 160 zł oraz opłat za telefon w wysokości 25 zł. Wymaga przy tym podkreślenia, że wskazywane przez skarżącą wydatki na zakup obuwia (129,99 zł), czy też związane z ponoszonymi kosztami badań (130 zł) nie stanowią wydatków, które obciążałyby comiesięczny budżet skarżącej. Biorąc pod uwagę powyższe, miesięczne wydatki konieczne skarżącej zamykają się w kwocie ok. 500 zł (bez wyżywienia). Skarżąca nie wykazała jednak w sposób dostateczny wysokości uzyskiwanego przez nią miesięcznego wynagrodzenia za pracę. Z jednej bowiem strony w przedłożonym formularzu podała, iż z tego tytułu otrzymuje kwotę 1116 zł, z drugiej zaś strony we wniesionym sprzeciwie wskazała, że za miesiąc grudzień otrzymała wynagrodzenie w kwocie 963,13 zł z uwagi na przebywanie na zwolnieniu chorobowym. Niemniej jednak skarżąca nie przedłożyła na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałaby wysokość uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia, za którykolwiek miesiąc, podczas gdy w sposób skrupulatny udokumentowała ponoszone przez nią koszty, przedkładając liczne zaświadczenia i rachunki. W ocenie Sądu, nie jest zatem możliwe ustalenie faktycznie uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, w szczególności zaś czy rzeczywiście doszło do zmniejszenia jej wynagrodzenia za pracę, tym bardziej, że w innych sprawach, co jest wiadome Sądowi z urzędu, w których skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy podawała ona w składanych sprzeciwach odmienne kwoty uzyskanego dochodu za ten sam miesiąc, tj. listopad (w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1247/16 – 789,71 zł, zaś w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1236/16 – 821 zł). Z tego też względu, Sąd nie mógł ocenić w pełni faktycznej sytuacji majątkowej skarżącej, zwłaszcza w zakresie, w jakim wskazuje ona na obniżenie jej miesięcznego wynagrodzenia. Niemniej jednak, gdyby nawet dać wiarę, iż skarżąca otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1116 zł (kwota podana w złożonym pod rygorem odpowiedzialność karnej za składanie fałszywych zeznań wniosku PPF), to przy uwzględnieniu wskazanych przez skarżącą kosztów utrzymania, w tym niewskazanych, ale oczywiście ponoszonych koniecznych wydatków na wyżywienie, zdaniem Sądu, skarżąca jest w stanie poczynić miesięcznie stosowne oszczędności na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Wymaga również podkreślenia, że co prawda w zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się w sposób szczegółowy do kosztów wynikających ze wskazanego przez skarżącą zobowiązania egzekwowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w kwocie 1760,99 zł, niemniej jednak nie sposób uznać, iż powstałe od 2012 r. zaległości w regulowaniu – nieokreślonych bliżej przez skarżącą – należności publicznoprawnych (o takim charakterze ww. należności może świadczyć m.in. podstawa prawna ich dochodzenia, tj. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w adminisatracji) mają przemawiać za zwolnieniem skarżącej z ponoszenia innego rodzaju należności publicznoprawnych, za jakie niewątpliwie należy uznać koszty postępowania sądowego. Wskazać także trzeba, że sama skarżąca w złożonym przez nią sprzeciwie podała, że nie ponosi już części wydatków związanych z opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które są obecnie (od czerwca 2016 r.) regulowane przez jej syna (uiszcza on połowę ww. opłaty), a w związku z tym może ona poczynić w tym zakresie dodatkowe oszczędności i przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (m.in. w 2016 r. ponad 30 spraw). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, LEX nr 1510362 oraz podobnie w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, LEX nr 1261047). Odnosząc się zaś do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w ocenie Sądu uznać należało, że z uwagi na fakt, iż skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości swojego stanu majątkowego, przede wszystkim, jak zostało to wyżej wskazane, w zakresie uzyskiwanego dochodu, nie przysługiwało jej w niniejszej sprawie uprawnienie do przyznania pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy złożony przez skarżącą sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie, w następstwie czego należało utrzymać w mocy to postanowienie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.