II SA/Kr 1231/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: zwolnić skarżące Stowarzyszenie od ponoszenia kosztów sądowych. W dniu 27 listopada 2013 r. strona skarżąca - Stowarzyszenie "[...]" w K. złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 lipca 2013 r. wydaną w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżące Stowarzyszenie domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych, umożliwiających uiszczenie należnych opłat. Wskazuje, że stowarzyszenie nie jest organizacją nastawioną na zysk, a działalność społeczna oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia. Skarżący dodaje, że działa charytatywnie i utrzymuje się jedynie z niskich składek swoich członków. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że strona skarżąca – Stowarzyszenie [...] prowadzi działalność charytatywną dotyczącą doglądania praw administracyjnych swoich członków i mieszkańców ulicy i osiedla mieszkaniowego. Jak wynika z oświadczeń, Stowarzyszenie działa społecznie, opiera się na społecznej pracy swoich członków, a środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na 250,00 zł, wartość środków trwałych – 250,00 zł. Wysokość zysku za ostatni rok – 78,40 zł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy i zgormadzone na nim środki pieniężne w wysokości 90,00 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Postanowienie doręczono stronie w dniu 11 grudnia 2013 r. W dniu 18 grudnia 2013 r. (data nadania) Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w K. wniosło sprzeciw od wyżej powołanego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że postępowanie dotyczy stwierdzeni nieważności decyzji, a w sytuacji uwzględnienia skargi to organ powinien ponieść koszty postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek strony skarżącej w sprawie przyznania jej prawa pomocy w zakresie żądanym wnioskiem. W niniejszej sprawie sprzeciwem skarżącego objęte zostało całe postanowienie referendarza sądowego. Stosownie do art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie podkreśla się, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit i swoją działalność finansuje ze składek członkowskich. Na rachunku Stowarzyszenia zgromadzono środki w kwocie 99 zł. W tej sytuacji Stowarzyszenie nie jest w stanie nawet uiścić wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Zdaniem Sądu, skarżące Stowarzyszenie wykazało, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) - stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Podobnie stanowi § 20 regulaminu Stowarzyszenie. Sąd zgadza się z generalną zasadą, że osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z regulaminu Stowarzyszenia wynika, że stowarzyszenie realizuje swe cele poprzez m. in. uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych, które z definicji wiąże się z przewidzianymi przepisami prawa kosztami. Nadto zgadza się że argument, iż Stowarzyszenie jest organizacją non-profit nie stanowi automatycznej przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Znane również jest Sądowi i generalnie podzielane stanowisko w tej kwestii Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej czy regulaminowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Jednakże w tej konkretnej sprawie Sąd uważa, że Stowarzyszenie pobierając składki członkowskie wykorzystało swoje możliwości w zakresie zgromadzenia środków na postepowania sądowe w interesujących je sprawach. Gdyby bowiem nie ściągało zaległych składek, czy ponosiło inną "winę" w organizacji, z powodu której nie mogłoby zgromadzić stosownych środków, to oczywiście nie mogłoby się skutecznie ubiegać o zwolnienie od ponoszenia kosztów postepowania. Jednakże w sprawie nic nie wskazuje na takie okoliczności zatem porównując posiadane przez Stowarzyszeni środki i brak możliwości prawnej (zakaz prowadzenia działalności gospodarczej) uzyskania większych kwot, należy uznać, że Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 2 oraz art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.