II SA/Kr 1236/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia 4 sierpnia 2017 r. ([...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: zmienić postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 roku w ten sposób, że przyznać skarżącej A. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 21 lutego 2018 r. (data wpływu) A. S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 4 sierpnia 2017 r. ([...]) w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada środków finansowych na pokrycie honorarium profesjonalnego pełnomocnika sporządzającego skargę kasacyjną w sprawie II SA/Kr 1236/17. Podała, że jest osobą w podeszłym wieku, nie posiada wiedzy prawniczej, w związku z czym uzasadnione jest przyznanie jej adwokata z urzędu. Wskazała również, że w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2017 r. Referendarz Sadowy zwolnił ją w całości z kosztów sadowych. Podała, że jest właścicielką domu o pow. 100 m2 i wartości ok. 100-150 tys. zł oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,4289 ha (pow. przeliczeniowa ogółem 0,2936); prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jej dochód miesięczny z tytułu emerytury wynosi [...] zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała kredyt w [...], którego rata miesięczna wynosi [...] zł oraz kredyt na karcie debetowej na kwotę [...]zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 2 marca 2018 r. Referendarz Sadowy wezwal skarżącą do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - wyjaśnienie z kim skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe, - przedstawienie wysokości i źródeł dochodu ew. członków rodziny, ich majątku i oszczędności, - przedstawienie zeznania podatkowego skarżącej za 2016 r. ew. 2017 r. jeżeli takowe składa; - wyjaśnienie czy skarżąca posiada samochód; - oświadczenie jaki dochód skarżąca osiąga z posiadanego gospodarstwa rolnego, wraz z ew. dopłatami z UE, AR i MR, - wyjaśnienie z jakich środków finansowych pokrywane są miesięczne koszty utrzymania, spłaty rat kredytowych skoro ich wysokość przekracza wysokość otrzymywanych przez skarżącą środków finansowych z tytułu emerytury; - przedstawienie aktualnego stanu konta bankowego oraz ew. osób bliskich, z którymi gospodaruje. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu. W ocenie Referendarza skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, że nie jest w stanie ponieść kosztów radcy prawnego lub adwokata we własnym zakresie, bowiem dane zawarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 §1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącą. Od ww. postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. Podała, że jest emerytką w podeszłym wieku. Wyjaśniła, że uzupełnienie braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy złożyła w dniu 17 marca 2018 r., jednak uzupełniając braki w treści pisma wpisała błędna sygnaturę akt (1323/17), w związku z czym pismo nie zostało dołączone do przedmiotowych akt. Na dowód powyższego przedłożyła kserokopie pisma uzupełniającego z dnia 17 marca 2017 r. Powtórzyła, że w niniejszej sprawie została zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie z dnia 6 grudnia 2018 r.), w związku z tym zasadne jest ustanowienie dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ppsa sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 §1 pkt 2 ppsa prawo pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja zawarta w tym przepisie stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199 ppsa, przy czym przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób ,iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności, w tym pisma uzupełniającego wniosek z dnia 17 marca 2018 r., postanowienie Referendarza z dnia 5 kwietnia 2018 r. należało zmienić. Na wstępie odnieść się należy do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 17 marca 2018 r. skarżąca wyjaśniła, że gospodarstwo domowe prowadzi sama; córka z dwójką dzieci mieszka na piętrze w budynku skarżącej i prowadzi oddzielnie gospodarstwo domowe; skarżąca jest właścicielką samochodów: [...] z 1997 r. (uszkodzony, na naprawę którego skarżąca otrzymała odszkodowanie), [...] z 2000 r. (współwłaścicielem którego jest syn skarżącej i on go wyłącznie użytkuje i opłaca), F. T. z 1998 r. (użytkowany i opłacany przez syna skarżącej); nie pobiera żadnych dopłat z UE i AR i MR; na własne potrzeby przeznacza dochód z 10 kur i paru królików (ok. [...] zł miesięcznie). Skarżąca podała nadto, że z powodu zaciągniętego kredytu (na remont dachu i odwilgocenie budynku) ma bardzo ciężką sytuację finansową. Kredyt zamierzała spłacić sprzedając działkę nr [...], przy której postawiono maszt- odstraszający potencjalnych nabywców. Póki co braki finansowe uzupełnia "sprzedawaniem różnych rzeczy z domu" i zbieraniem złomu. W załączeniu skarżąca przedłożyła PIT – 40 A z 2017 r., nakaz płatniczy z 2018 r., harmonogram spłat pożyczki , stan konta debetowego [...] na dzień 16 marca 2018 r. Zdaniem Sądu skarżąca wykazała, że jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Co prawda posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. I GZ 94/14). Okoliczność trudnej sytuacji materialnej nie była też kwestionowana przez referendarza sądowego, który postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. zwolnił skarżącą z kosztów sadowych. Jeśli zatem sytuacja strony pozwalała na przyjęcie, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych, to – zdaniem Sądu – trudno przyjąć, że skarżąca mogłaby opłacić koszty pełnomocnika. Trzeba bowiem zauważyć, że zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 a i b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) stawka minimalna za wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie wynosi przed sądem pierwszej instancji – 480 zł, a w drugiej instancji a) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat - 100% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł, b) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji postanowienia.