II SA/Kr 1237/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 13 czerwca 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 lipca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 13 czerwca 2017 r. Skarżąca M.B, pismem z dnia 5 czerwca 2017 r. (data prezentaty) złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest osobą ubogą i osiąga bardzo niskie dochody. Skarżąca jest współwłaścicielką domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, iż jej wynagrodzenie za pracę w miesiącu w kwietniu wyniosło 937,37 zł. Cały uzyskiwany w miesiącu dochód przeznaczany jest na pokrywanie miesięcznych wydatków koniecznych i zobowiązań stałych. Skarżąca jak w poprzednio rozpoznawanym wniosku wymieniła miesięcznie wydatki i zobowiązania: zakup biletu miesięcznego - 100 zł, abonament telefoniczny - 50 zł, opłata za śmieci - 10 zł, opłata za wodę - 45,54 zł, opłata za energie elektryczną - 101,46 zł, zakup lekarstw około - 80 zł, środki czystości co miesiąc - około 80 zł, usługa kominiarska – 150 zł oraz koszty usług ksero – 55,38 zł. Pozostałą cześć dochodu przeznacza na wyżywienie. Podniosła, że nie stać ją było na zapłatę 200 zł na rehabilitację. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopie następujących dokumentów: odcinki opłat za energię elektryczną, bilet miesięczny, faktury VAT z dnia 7, 15 kwietnia, 26 maja i 2 czerwca 2017 r. na zakup lekarstw na łączną kwotę – 68,84 zł, fakturę VAT za dostawę wody - 45,54 zł, informacja o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi z dnia 3 kwietnia 2017 r., potwierdzenie z dnia 29 kwietnia 2017 r. wypłaty środków z rachunku karty w wysokości 1.500 zł, fakturę VAT za usługi poligraficzne – 55.38 zł oraz zaświadczenie z dnia 15 maja 2017 r. banku [...] o realizacji wybranych transakcji na rachunku oraz skierowanie na zabiegi rehabilitacyjne. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że jej sytuacja materialna od chwili złożenia pierwszego wniosku pogorszyła się. Wykazane miesięczne dochody i wydatki w przypadku drugiego wniosku pozostają na zbliżonym i nie dają podstaw do przyznanie prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu zwrócono uwagę, że skarżąca przedstawia wydatki, które nie mają charakteru koniecznych wydatków – powtarzające się wydatki na środki czystości w wysokiej kwocie, których comiesięczny zakup nie jest konieczny. Również deklarowana kwota przeznacza na zakup leków nie znajduje potwierdzenia w przedłożonych fakturach. Istotnie w miesiącu kwietniu skarżąca uzyskała z uwagi na zwolnienie lekarskie niższe wynagrodzenie - 937,37 zł, niż zwyczajowo 1.440 zł, jednakże ten fakt nie może przesądzić o uznania, iż jej sytuacja życiowa pogorszyła się. Tym bardziej, że owa jest o wynagrodzeniu za kwiecień, a skarżąca składa wniosek w dniu 5 czerwca 2017 r. Od powyższego postanowienia, skarżąca wniosła w terminie sprzeciw wyrażając swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wskazała, że prowadzone przez nią liczne postępowania sądowe pochłaniają 1200 zł oraz spłatę pożyczki w banku w wysokości [...] zł, którą spłaca wraz z odsetkami (160 zł miesięcznie). Wskazała również, że nie stać ją było na opłacenie rehabilitacji w kwocie 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie wskazać należy, że obecnie rozpatrywany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, zaś pierwszy wniosek strony w tym zakresie został już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r. Prawomocne postanowienie w tym przedmiocie posiada moc wiążącą, zgodnie z art. 170 P.p.s.a. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, słusznie wskazał, że rozpoznanie kolejnego wniosku winno nastąpić w kontekście art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym " postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, lub nawet prawomocne", z uwzględnieniem przepisów materialnych stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen sytuacji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez nią fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 P.p.s.a. nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 1009/15). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (m.in. w 2016 r. ponad 30 spraw). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącej por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, LEX nr 1510362 oraz podobnie w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, LEX nr 1261047). Wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę postępowania inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania skarg, a w konsekwencji ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Sądu podzielić należy pogląd zaprezentowany przez referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała skutecznie, że należy jej się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżąca w złożonym powtórnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała na miesięczne wydatki i zobowiązania, które pozostają na zbliżonym poziomie jak te, które zostały wymienione w poprzednim wniosku. Także argumenty zawarte w sprzeciwie są ogólnikowe i nie wnoszą nic nowego do sprawy. Zatem należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uległa pogorszeniu. Również wydatki nietypowe - jak opłata za usługę kominiarską czy za rehabilitację nie obciążają budżetu skarżącej regularnie, lecz stanowią wydatki jednorazowe, a zatem wpływają na sytuację materialną skarżącej wyłącznie w dacie ich poniesienia tj. w kwietniu 2017 r., podczas gdy sprzeciw został wniesiony w czerwcu 2017 r. Należy również podkreślić, że skarżąca posiada zdolność kredytową, a zatem jej sytuacja materialna daje – w ocenie wyspecjalizowanych instytucji finansowych - gwarancję spłaty zadłużenia. Już ten sam fakt uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Natomiast fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów – szczególnie w całości, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Kredyty, pożyczki świadczą bowiem o zdolnościach kredytowych strony, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy w całości ( post. NSA z 28.06.05 II GZ 56/05 ) W tym miejscu wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy P.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tym samym przyznanie przez Sąd prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowymi wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść wniosku skarżącej oraz informacje zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności pozwalające na zmianę postanowienia o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącej prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i art. 165 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.