II SA/Kr 1253/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. , A.S. i A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 maja 2009 r [ ] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 maja 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 2.500 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą w branży budowlanej. W chwili obecnej nie osiąga zysku. Opłaca alimenty na dzieci w wysokości 1.500 zł. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: wyjaśnienie gdzie mieszka i czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość oraz z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenie kserokopii wyroku zasądzającego alimenty na rzecz dzieci, wyjaśnienie czy skarżący jest właścicielem pojazdu samochodowego, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny (rachunki za media i inne wydatki), udokumentowanie miesięcznych dochodów, oświadczenie czy skarżący posiada konta bankowe, jeśli tak winien przedstawić historię rachunku osobistego i firmowego za miesiące czerwiec, lipiec, sierpień 2009 roku. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że zamieszkuje w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność matki – J.S. . Jest właścicielem pięcioletniego samochodu [...] . Ponosi wydatki na bieżące utrzymanie i paliwo. Obecne dochody skarżącego stanowi średnia roczna z tytułu umów o realizację spektakli [...] z Teatrem [...] , która za ostatnie dwa miesiące (marzec, kwiecień 2010 r.) wynosi około 1.500 zł. Skarżący posiada następujące konta bankowe: osobiste w [...] S.A. oraz firmowe w Banku [...] S.A. Skarżący załączył do pisma kserokopię ugody sądowej dotyczącej alimentów na rzecz dzieci, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2009 roku, zeznanie PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009, Informację PIT/B o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009, wyciągi z rachunków bankowych: w [...] S.A. za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2009 oraz z Banku [...] S.A. za miesiące czerwiec i sierpień 2009 roku. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia skarżącego jedynym źródłem jego dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza. Z załączonego zeznania podatkowego PIT-36 wynika, że w roku 2009 skarżący osiągnął przychód z prowadzonej działalności w wysokości [...] zł. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Skarżący nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca środkami pieniężnymi. Ma zatem możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. W ocenie orzekającego chwilowe trudności związane z prowadzeniem działalności nie mogą być utożsamiane z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy także zaakcentować, że skarżący, pomimo wezwania, nie udokumentował ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny. Zgodnie z treścią wezwania skarżący winien był przedłożyć rachunki za media i inne wydatki na potwierdzenie wysokości miesięcznych obciążeń. W piśmie z dnia 30 kwietnia 2010 roku skarżący podał, że co miesiąc ponosi wydatki na bieżące utrzymanie i paliwo do samochodu, jednakże nie podał jaka jest wysokość tych wydatków. Orzekający dysponuje jedynie informacją dotyczącą wysokości alimentów płaconych przez skarżącego na rzecz dzieci, nie ma natomiast danych, nawet szacunkowych, o pozostałych miesięcznych wydatkach wnioskodawcy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w powyższych kwestiach spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).