II SA/Kr 1275/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. II SA/Kr 17/08 p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. II SA/Kr 17/08. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód wynosi 1.845,41 zł i stanowi go emerytura wraz z dodatkiem z tytułu posiadania [...] grupy inwalidzkiej w wysokości [...] zł oraz czynsz z tytułu najmu mieszkania w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzą dwa mieszkania w K.: spółdzielcze własnościowe o powierzchni 39 m² oraz stanowiące współwłasność z rodziną o powierzchni 27,9 m². Skarżąca nie dysponuje oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że ponosi koszty związane z utrzymaniem dwóch mieszkań. Czynsz za jedno z mieszkań wynosi 277 zł, zaś za drugie 200 zł. Ponadto skarżąca płaci 8,5 % podatek od najmu w wysokości [...] zł, podatek od nieruchomości w wysokości 18,73 zł, a za rachunek telefoniczny 55 zł. M. B. jest kombatantką wojenną. Jest osobą schorowaną, leczy się na osteoporozę, schorzenia układu krążenia oraz schorzenia nóg. Ponosi koszty leczenia sanatoryjnego oraz koszty dopłat do wczasów rehabilitacyjnych. Wydatki z tego tytułu sięgają [...] zł. Uzyskiwane dochody są zatem niewystarczające do uiszczenia kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca załączyła następujące dokumenty: wyciąg z rachunku bankowego z dnia [...] grudnia 2008 roku (saldo końcowe wynosiło 1.015, 60 zł), wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2000 r. o całkowitej niezdolności M. B. do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, kserokopię legitymacji osoby niepełnosprawnej, przedwstępną umowę sprzedaży oraz umowę zobowiązującą do wybudowania budynku oraz ustanowienia odrębnej własności lokalu z dnia [...] grudnia 2001 roku z załącznikiem w postaci układu pomieszczeń lokali mieszkalnych, wniosek z dnia 26 czerwca 2002 roku o wpisanie w księdze wieczystej roszczenia o ustanowienie odrębnej własności lokalu z częścią działki oraz akt notarialny z dnia [...] stycznia 2006 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobie wnioskującej szeroko rozumianego prawa do sądu, a wiec możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronie uprawnień, jeżeli znajduje się ona w położeniu uniemożliwiającym poniesienie we własnym zakresie związanych z tym kosztów. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy - zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W ocenie orzekającego przedstawione przez stronę dane dotyczące sytuacji majątkowej nie charakteryzują jej jako osoby ubogiej. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest natomiast stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zaakcentować należy, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach związanych z postępowaniem, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami z tytułu świadczenia emerytalnego z dodatkiem z tytułu orzeczonej [...] grupy inwalidzkiej w wysokości [...] zł oraz dodatkowo dochodami z najmu mieszkania w wysokości [...] zł. Uzyskuje zatem dochody w wysokości 1.845,41 zł. Dochody te przypadają tylko na skarżącą, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca miała kogoś na utrzymaniu. Skarżąca oświadczyła co prawda, że ze względu na stan zdrowia ponosi ona znaczne wydatki na leczenie sanatoryjne oraz dopłaty do wczasów rehabilitacyjnych w wysokości [...] zł, jednakże twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami. Zauważyć także należy, że skarżąca są właścicielką majątku w postaci dwóch mieszkań w K. Posiadanie zaś majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Oceniając powyższe orzekający uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uzasadniająca uwzględnienie takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącą w miesiącu dochodów, a także posiadany majątek pozwalają na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).