II SA/Kr 1288/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 lipca 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a wniosek strony skarżącej oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...]" w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i zwrot wpłaconej kwoty 100 zł na konto sądu w dniu 1 października 2012 roku tytułem wpisu sądowego od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 lipca 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność społeczną, charytatywną na rzecz mieszkańców osiedli dzielnicy [...]. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani środków finansowych. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi 50 zł. Ostatni rok obrotowy Stowarzyszenie zamknęło zyskiem w wysokości 50 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, iż Stowarzyszenie działa charytatywnie, dogląda jedynie praw publicznych swoich członków i dostępu do informacji publicznych gwarantowanych ustawą. Organ I instancji zadziałał poza prawem kodeksu postępowania administracyjnego. Przestrzeń osiedli, ich zabudowa, projektowanie komunikacji i jej ograniczanie jest dobrem wspólnym i podlega wspólnemu kształtowaniu, co gwarantuje obywatelom konstytucja. Stowarzyszenie, zgodnie z regulaminem, utrzymuje się ze składek członkowskich w kwocie 10 zł półrocznie od członka. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W ocenie orzekającego Stowarzyszenie "[...]" w K. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy w zakresie częściowym. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Stowarzyszenie "[...]" w K., jak wynika z akt sprawy, jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że składki członkowskie są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z § 20 Regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jedynym źródłem uzyskiwania środków finansowych są składki członkowskie. Wysokość składki wynosi 10 zł półrocznie. Strona skarżąca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Podkreślić również wypada, że skarżące Stowarzyszenie uiściło wymagany wpis sądowy od złożonej skargi w wysokości 100 zł, co oznacza, że było w stanie wygospodarować konieczne środki na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanej sprawie, a na obecnym etapie postępowania jest to jedyny składnik kosztów sądowych. Reasumując, skoro Stowarzyszenie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w zainicjowanym postępowaniu sądowym (składki członkowskie), nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Na marginesie, odnosząc się do wniosku strony skarżącej o zwrot uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wyjaśnić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy nie działa wstecz i wywołuje skutki dopiero z dniem wydania postanowienia w tym przedmiocie. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).