II SA/Kr 1289/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 8 sierpnia 2025 r. znak: WS-VI.7534.3.89.2024.MK w przedmiocie umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości skargę oddala. Decyzją z 19 września 2024 r. znak: GN-II.6821. 1.29.2023.Ko Starosta Krakowski orzekł o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...], [...] i nr [...], poł. w obr. [...] K. , jedn. ewid. Z., w granicach dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. , wszczętego na wniosek: A. B., W. R. i M. R. - W.. W uzasadnieniu organ l instancji wyjaśnił, że zgodnie z przepisami art. 136 ust. 3, art. 142a oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami (zwanej dalej także jako "u.g.n."), o zwrot nieruchomości może skutecznie wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, jeżeli roszczenie dotyczy nieruchomości wywłaszczonych w drodze decyzji administracyjnej lub przejętych/nabytych w trybach i formach określonych www. przepisach u.g.n. Następnie Starosta Krakowski wskazał, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w odniesieniu do ww. nieruchomości - oznaczonej poprzednio jako działka nr [...], b. gm. kat. K. - nie wykazało, by stanowiła ona własność W. R., będącego poprzednikiem prawnym wnioskodawczyń, ani że została ona przejęta przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w sposób uzasadniający zastosowanie w stosunku do niej przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, wobec czego wszczęte w ww. zakresie postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. W celu rozstrzygnięcia roszczenia o zwrot nieruchomości do akt sprawy pozyskano m.in. zbiór dokumentów [...] K. , plan sytuacyjny z 17 października 1949 r. (l. dz. [...]), opisany jako "R. oraz części gruntu sprzedanego w latach 1945-1947 folwarku "Zamek K. ", operat pomiarowy z ustalenia granic wsi K. gromady P. z lat 1958-1959 (nr ks. rob. 768), wpisany do ewidencji składnicy geodezyjnej pod nr[...], operat pomiarowy dla wsi K. gromady Z., wykonany w 1976 r. (l. ks. zlec. [...] i [...]), wpisany do ewidencji składnicy geodezyjnej 29 grudnia 1978 r. pod nr. [...] oraz analizę geodezyjno-prawną wykonaną przez geodetę uprawnionego mgr inż. E. Ś. (nr uprawnień [...] Na podstawie zbioru dokumentów przy [...] K. ustalono, iż właścicielem majątku "Zamek K. " był A. K. W. G., który zmarł 5 lutego 1938 r. W przedmiotowym zbiorze dokumentów brak informacji o tym, aby prawo własności majątku "Zamek K. " kiedykolwiek przysługiwało W. R., jak twierdzi strona wnioskująca. Ponadto nie odnaleziono aktu z 22 grudnia 1947 r., który przywołuje wnioskodawczyni. Analiza zbioru dokumentów [...] K. nie wykazała, aby znajdował się tam dokument potwierdzający, że działka nr [...], b. gm. kat. K. , należała do W. R.. Na ww. planie sytuacyjnym z 17 października 1949 r. (l. dz. [...]) wrysowane są dawne działki b. gm. kat. K. wraz z rejestrem pomiarowym, wykazem współrzędnych oraz spisem właścicieli poszczególnych działek. Zgodnie z ww. planem dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. , weszła w skład części działek: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] K. , jedn. ewid. Z. (kompilacja działek nr [...] - [...] poł. w b. gm. kat. K. sporządzona przez geodetę uprawnionego mgr inż. K. B. - K., wpisana do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 8 grudnia 2017 r. pod nr. [...]). Do akt sprawy pozyskano operat pomiarowy z ustalenia granic wsi K. gromady P. z lat 1958-1959 nr ks. rob. [...], wpisany do ewidencji składnicy geodezyjnej pod nr [...] Zgodnie z protokołem ustalenia stanu posiadania we wsi K., gromady P. , pow. K. nr ks. robót [...] z roku 1958 - działka nr [...] stanowiła współwłasność F. K. i J. G. (w udziałach po 1/2 części) - kupne z gruntów majątku K. , działka nr [...] stanowiła własność A. W. - kupne z gruntów majątku K. a działka nr [...] stanowiła własność J. K. - kupne z gruntów majątku K. (operat nr [...]; [...]). Do akt sprawy pozyskano również operat pomiarowy dla wsi K. gromady Z. wykonany w 1976 r, I. ks. zlec. [...] i [...], wpisany do ewidencji składnicy geodezyjnej 29 grudnia 1978 r. pod nr. [...] (operat nr [...]; [...]). Według wykazu zmian gruntowych dla wsi K., gromady Z. działka nr [...] o pow. 1,9470 ha, b. gm. kat. K. będąca współwłasnością J. G. (s. T. ) i F. K. (c. J. ) zmieniła właścicieli oraz podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 1,6810 ha oraz nr [...] o pow. 0,2600 ha, stanowiące współwłasność J. G. (s. T. i R.) oraz P. G., z d. K. (c. P. i F.) - akt własności ziemi nr [...]. Działka nr [...] o pow. 0,7320 ha będąca własnością A. W. (s. F. ) zmieniła oznaczenie oraz właściciela na działkę nr [...] o pow. 0,7090 ha będącą własnością I. K. (s. J. i A.) - akt własności ziemi nr [...]. Ponadto zgodnie z powyższym wykazem zmian gruntowych działka nr [...] o pow. 0,8130 ha, b. gm. kat. K. , będąca własnością J. K. (s. Ł. ) zmieniła właścicieli oraz podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,6200 ha będąca własnością A. W. (s. F. ) oraz nr [...] o pow. 0,1710 ha będącą współwłasnością J. G. (s. J. i U.) oraz J. J. G. (c. W. i M.) - akt własności ziemi nr [...]. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. K. w K. Wydział l Cywilny z 14 marca 2014 r., sygn. akt l Ns [...], spadek po zmarłej P. G. z d. K. (c. P. i F.) na podstawie ustawy nabyli wprost: mąż J. G. oraz dzieci J. G. i A. W. - każdy po [...] części. Natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. - K. w K. Wydział l Cywilny z 5 marca 2014 r., sygn. akt l [...] spadek po zmarłym J. G. (s. T. i R.) na podstawie ustawy nabyły wprost: córka J. G. i córka A. W., każda po [...] cz. Zgodnie z aktualną informacja ujawnioną w ewidencji gruntów dla gminy Z., działka nr [...] pow. 1,6810, poł. w obr[...] K. , jedn. ewid. Z. stanowi współwłasność J. G. (c. J. i P.) oraz A. W. (c. J. i P.) w udziałach po 1/2 cz. Podstawą wpisu prawa własności są akty notarialne: sygn. akt l [...] i sygn. akt l [...] Nieruchomość nie posiada założonej księgi wieczystej. Na podstawie treści księgi wieczystej nr [...] [...] ustalono, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. [...] K. , jedn. ewid. Z. stanowiła własność A. K. (s. I. i Z.) na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z 7 lipca 1989 r. Rep. A nr l [...]. Zgodnie z powyższą księgą wieczystą aktualnie nieruchomość stanowi własność Gminy Z. na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży z 20 kwietnia 2011 r. Rep. A nr [...]. Zgodnie z powyższą umową sprzedaży A. K. sprzedał Gminie Z. nieruchomość położoną w K. , gmina Z., stanowiącą niezabudowaną działkę nr [...] o pow. 0,7090 ha, na podstawie zarządzenia nr [...] Wójta Gminy Z. z dnia 6 kwietnia 2011 r. w sprawie nabycia przez Gminę Z. nieruchomości położonej w K. , na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity z 2001 r. Dz. U. Nr 142, póz. 1591 ze zm.), uchwały Nr XVI 1/17/2008 Rady Gminy Z. z dnia 2 kwietnia 2008 r. w sprawie zasad gospodarowania nieruchomościami (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego Nr 424, póz. 2745). Według aktualnej informacji z rejestru gruntów działka nr [...] o pow. 0,6200 ha, pół. w obr. [...] K. , jedn. ewid. Z. stanowi własność A. W. (s. F. Nieruchomość nie posiada założonej księgi wieczystej. Zgodnie z pismem Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru Starostwa Powiatowego w K. z 17 lipca 2024 r. znak: GKiK-lll.6642.3151.2024.EL, brak jakichkolwiek dokumentów stanowiących podstawę wpisu prawa własności dla działki nr [...], pół. w obr[...] K. , jedn. ewid. Z.. Zgodnie z analizą geodezyjno-prawną, w skład której weszła analiza operatów geodezyjnych, rejestrów gruntów, ksiąg wieczystych oraz dokumentów prawnych, przedmiotowa dawna parcela nr [...], b. gm. kat. K. oraz powstałe z niej działki nigdy nie były własnością W. R., jak twierdzi strona wnioskująca. Brak również dowodów na to, aby prawo własności dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. kiedykolwiek przysługiwało wnioskodawczyniom lub ich poprzednikom prawnym oraz aby utracili oni tytuł prawny - prawo własności - do rzeczonej nieruchomości wskutek wywłaszczenia. Zgodnie z planem sytuacyjnym R. oraz części gruntu sprzedanego w latach 1945-1947 folwarku "Zamek K. " we wsi K. z 17 października 1949 r. dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. stanowiła własność A. W.. Ponadto nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, aby działki ewidencyjne: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. 11 K. , jedn. ewid. Z. w granicach dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. stanowiły przedmiot wywłaszczenia, ani też przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia. Wobec czego nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony wnioskującej, jakoby przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona. Reasumując organ l instancji stwierdził, że przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje status "nieruchomości wywłaszczonej", zatem nie podlega ona dyspozycji art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołanie złożyła A. B. oraz M. R. - W., podnosząc, że decyzja jest obarczona poważnymi wadliwymi stwierdzeniami poczynając od błędnej analizy dotyczącej własności folwarku Zamek K. . Wskazała, że: od 1947 r. właścicielem Folwark Zamek K. o powierzchni 48 hektarów wraz z Zamkiem był mój ojciec, którego prześladował lokalny komunista pan W. Z. naczelnik gminy i pierwszy sekretarz PZPR. Z powodu pominięcia zasadniczego faktu: dowodu własności w orzeczeniu nie ma podstaw prawnych, ponieważ księga wieczysta, którą podałam we wniosku o zwrot do wiadomości Starostwa, własność nasza jest określona w księdze wieczystej nr [...], na podstawie aktu notarialnego, kupna. Oryginalny dokument akt notarialny Nr[...] z dnia 22.12.1947 r. oraz z mapą terenu z 1948 r. obrazującą tę własność posiadam jako dowód podstawy o zwrot. Tak więc wszystkie działki, obecnie w posiadaniu wymienianych w orzeczeniu ludzi są ukradzione. Dowodem tego jest, że żadna z przedstawionych w orzeczeniu nowo powstałych działek nie ma podstaw, z której księgi macierzystej powstała, ani nie ma dowodu jej kupna, ani jak znalazła się w użytkowaniu obecnych właścicieli. W orzeczeniu nie ma stanu prawnego przytoczonych w decyzjach działek. Od 1947 r. właścicielem całego terenu był W. R.. Podkreślono posiadanie aktu kupna całej posiadłości Folwark zamek K. przez ojca odwołującej z dnia 22 grudnia 1947 roku wraz z kopiami map, których oryginały są w Starostwie. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 8 sierpnia 2025 r. nr WS-VI.7534.3.89.2024.MK, na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 u.g.n oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślono, iż z ustaleń znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym wynika jednoznacznie, że dawna działka/ parcela nr [...], b. gm. kat. K. nigdy nie należała do poprzednika prawnego skarżącej, ani pozostałych wnioskodawczyń. Okoliczność ta czyni postępowanie wszczęte przez Starostę Krakowskiego bezprzedmiotowym. Ponadto wskazano, że przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została też wywłaszczona, ani przejęta/nabyta na rzecz podmiotu publicznego (Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) w sposób pozwalający na zastosowanie w stosunku do niej przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Okoliczność ta również czyni postępowanie wszczęte przez Starostę Krakowskiego bezprzedmiotowym - niezależnie nawet od tego, czy z wnioskiem o zwrot wystąpiły w przedmiotowej sprawie uprawnione osoby. W skardze na powyższą decyzję A. B. zarzuciła: 1. naruszenie prawa procesowego, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez: - niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego; - brak pełnego ustalenia podstaw prawnych przejęcia nieruchomości; co doprowadziło do błędnego uznania postępowania za bezprzedmiotowe, albowiem organy administracyjne mają obowiązek podjąć wszelkie czynności dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie ustalono w pełni podstaw prawnych przejęcia nieruchomości i czy rzeczywiście nie mieści się ono w kategoriach art. 216 u.g.n.- zwłaszcza, że Wojewoda przyznał rozbieżności w identyfikacji działek (Starosta błędnie wskazał numery); 2. naruszenie prawa procesowego, a to art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. - poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania zamiast merytorycznego rozpoznania sprawy i zbadania, czy przejęcie nieruchomości nie mieści się w reżimie zwrotowym określonym w art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. - Wojewoda zamiast umorzyć, powinien merytorycznie rozpoznać sprawę i ocenić, czy nie zachodzą przesłanki z art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. (zwrot nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dawnych przepisów). Organy ograniczyły się do konkluzji, że skoro miała miejsce egzekucja, to instytucja zwrotu nie ma zastosowania, ale nie zbadały, czy późniejsze przekazanie do Państwowego Funduszu Ziemi i następnie do GRN nie powoduje objęcia reżimem zwrotowym; 3. naruszenie prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. - poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przejęcie nieruchomości w trybie egzekucji sądowej wyłącza stosowanie instytucji zwrotu, bez zbadania, czy przejęcie to nie mieści się w rozszerzonym katalogu przypadków objętych art. 216 u.g.n. Wojewoda dokonał błędnej wykładni, uznając, iż każde przejęcie w trybie egzekucji wyłącza stosowanie przepisów o zwrocie. Tymczasem art. 216 u.g.n. rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu także na inne podstawy prawne nabycia (różne akty i ustawy). Organ nie przeanalizował, czy przejęcie przez Skarb Państwa w drodze postanowienia sądu o przysądzeniu własności (1962 rok) mieści się w tym katalogu; 4. naruszenie prawa procesowego, a to art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutów strony, ograniczenie się przez organ do stwierdzenia, że nie jest władny badać podniesionych przez stronę zarzutów dotyczących prawa pierwokupu, wadliwych sprzedaży przez gminę i braku odszkodowania, co narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z punktu widzenia powyższego skarga okazała się być bezzasadna. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów skargi należy podkreślić, że treść skargi i zarzuty w niej podniesione w ogóle nie korespondują z okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy. Inaczej ujmując, skarga dotyczy innej nieruchomości niż będąca przedmiotem sprawy, odrębnego stanu faktycznego ustalonego przez organ, a nawet innej treści rozstrzygnięcia. Przykładowo wskazać należy, że zaskarżona decyzja nie jest decyzją uchylającą decyzję organu I instancji lecz utrzymującą ją w mocy (str. 2 i 6 skargi). Nie dotyczy ani działek o nr: [...] i [...], ani też działek nr: [...] i [...] (str. 5 skargi), lecz działek o nr: [...], [...] i nr [...]. Działki będące przedmiotem sprawy nie zostały wydzielone z dawnej działki nr [...], lecz z dawnej działki nr [...]. Organ nie ustalił też, że aby działki będące przedmiotem niniejszej sprawy były przejęte w trybie egzekucji sądowej (str. 2 skargi) oraz w oparciu o art. 713 Kodeksu Napoleona (str. 4, 6 i 7 skargi). To powoduje, że zarzuty skargi nie mogły prowadzić do jej uwzględnienia. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, jakiej Sąd dokonał z urzędu należy wskazać, że prowadzi ona do konkluzji, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Jak wynika z akt administracyjnych, przedmiotem sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją są działki nr: [...], [...] i nr [...], poł. w obr[...] K. , jedn. ewid. Z., leżące w granicach dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. . Z ustaleń organu dokonanych na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych (co obszernie zostało przedstawione w części historycznej uzasadnienia) wynika, że w/w działki, w tym pierwotna działka o nr [...], nigdy nie były własnością W. R., ani innego poprzednika prawnego wnioskodawczyń. A niezależnie od tego organ ustalił, że przedmiotowe działki nigdy nie były przedmiotem jakiegokolwiek wywłaszczenia. W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego jest prawidłowe. "Jeśli nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w sytuację prawną zindywidualizowanego podmiotu, sprawa administracyjna nie istnieje, a postępowanie administracyjne w niej uruchomione, jako bezprzedmiotowe podlegać musi umorzeniu. Wówczas bowiem, jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne" ( wyrok NSA z dnia 17 października 2023 r. I OSK 1283/20, publ. Lex/el.). O ile orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji, że nieruchomość nie była przedmiotem wywłaszczenia lub wystąpienia przesłanek określonych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jednak w przedmiotowym wypadku decydującą okolicznością uzasadniającą umorzenie kontrolowanego postępowania jest fakt, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości, ani nieruchomość z której powstały, nigdy nie stanowiły własności poprzednika prawnego wnioskodawczyń, w tym skarżącej. W tym stanie rzeczy, wobec braku związku między sytuacją faktyczną i prawną nieruchomości (przynależność nieruchomości do osób fizycznych nie mających związku ze skarżącymi i do tego brak wywłaszczenia), a przepisami o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych, prawidłowe było umorzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego. Na tle wywodów skargi wymaga jeszcze podkreślenia, że organy działają na podstawie przepisów prawa (zasada legalności). Oznacza to, że sprawa administracyjna jest rozpoznawana wówczas, gdy istnieje konkretny przepis mający zastosowanie do danego stanu faktycznego. W tym przypadku w kontekście przedstawionego żądania taka sytuacja nie zachodzi. Z wymienionych przyczyn na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.