II SA/Kr 1298/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.B.-B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 maja 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] maja 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania J.B.-B. zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej od konieczności uiszczenia tej opłaty. Wniosek skarżącej nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] września 2009 roku skarżącej został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżąca uzupełniła brak przesyłając wypełniony urzędowy formularz "PPF". Skarżąca domaga się z nim zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 26-letnim synem P.B. i matką S.B. . Ich miesięczny dochód wynosi [...]zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [...] zł, wynagrodzenie za pracę syna w wysokości [...] zł oraz świadczenie emerytalne jej matki w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 160 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 3,10 ha. Skarżąca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniosła, iż wniosek jest zasadny ze względu na nieuwzględnienie odwołania skarżącej i zaniedbanie swoich obowiązków przez Nadzór Budowlany. Skarżąca utrzymuje swoją 82-letnią matkę, która jest schorowana, a pobierana przez nią emerytura nie wystarcza nawet na zakup lekarstw. Na wynagrodzenie syna skarżąca nie może liczyć, gdyż syn dokształca się. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca osiąga bowiem stałe miesięczne dochody w wysokości [...] zł, którymi może swobodnie dysponować. Stałymi miesięcznymi dochodami dysponują także syn skarżącej uzyskujący wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł oraz jej matka pobierająca emeryturę w wysokości [...] zł. Podkreślić należy, że sytuację materialną osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ocenia się przy uwzględnieniu nie tylko dochodów uzyskiwanych przez nią samą, ale również członków rodziny pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem J.B.- B. winna w pierwszej kolejności skorzystać z pomocy członków rodziny, nie zaś z pomocy państwa. Zwłaszcza, że rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązek ten dotyczy również udzielania osobom uprawnionym pomocy finansowej w celu zapewnienia możliwości prowadzenia postępowania sądowego. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu o powierzchni 160 m² oraz nieruchomości rolnej o areale 3,10 ha. Posiadanie zaś majątku, a zwłaszcza nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawczyni pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).