II SA/Kr 1303/04

sygn. akt II SA/Kr 1303/04 Kraków, dnia 14 lipca 2008 roku POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Firek po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia: I. oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, II. umorzyć postępowanie w zakresie wywołanym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, wszczętej na skutek skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2007 roku skargę oddalił. Wraz z wnioskiem o przesłanie odpisu wyroku z uzasadnieniem skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazała, że od 1990 roku jest całkowicie niezdolna do pracy, nie otrzymuje też świadczeń rentowych. W oświadczeniu, złożonym na formularzu, T. C. wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada własnościowe mieszkanie o powierzchni 70 m2, nie ma oszczędności, wartościowych przedmiotów, nie osiąga także żadnych dochodów. W uzupełnieniu tych danych wskazała, że otrzymuje miesięcznie 170 zł z Urzędu Miasta, a także, że jej źródłem utrzymania jest 800 zł czynszu, otrzymywanego za wynajem mieszkania, należącego do jej brata, jest też właścicielką 1/5 kamienicy, położonej w K. Skarżąca przedstawiła także swoje wydatki o łącznej kwocie 818,74 zł, na którą składają się: koszty eksploatacji mieszkań nr [...], [...], nr [...] i lokalu użytkowego, położonych przy ul. [...] w K. - w wysokości 106,26zł, koszty eksploatacji położonego tamże mieszkania nr [...] - w wysokości 284,21 zł, opłaty za fundusz remontowy ww. mieszkań oraz lokalu użytkowego w kwocie 113,34 zł, opłata za gaz w wysokości 108,46 zł oraz energię elektryczną-42,47 zł, opłata za TV w wysokości 64 zł i koszty leczenia w kwocie 100 zł. Na wezwanie Sądu T. C. wskazała, że głównym lokatorem mieszkania nr [...] jest jej brat, a zatem nie otrzymuje z tego lokalu żadnych dochodów. Lokal nr [...] zajmuje lokator, który nie opłaca czynszu. Głównym lokatorem mieszkania nr [...] jest młodszy brat skarżącej, który nie pracuje, zatem lokal ten nie przynosi dochodów. Odnośnie lokalu użytkowego T. C. wyjaśniła, że od sierpnia 2008 roku nie będzie otrzymywała dochodów z jego najmu. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w osobie referendarza sądowego po rozpoznaniu wniosku T. C. o przyznanie prawa pomocy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a w zakresie ustanowienia adwokata wniosek ten oddalił. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw, załączając do niego kserokopie kolejnych dokumentów. Podkreśliła, że wbrew stanowisku zawartemu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 sierpnia 2007 r., złożone przez nią oświadczenie co do jej stanu majątkowego jest zgodne z prawda i rzeczywistym stanem. Zarzuciła jedynie, że Sąd nie zapoznał się z nim w sposób uważny. Postanowieniem z dnia 21 września 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd w pierwszej kolejności podniósł, iż skarżąca w przedmiotowej sprawie jest, z mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolniona od kosztów sądowych. Następnie odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby zachodziły podstawy do przyznania jej prawa pomocy określone w art. 246 § 1 ww. ustawy. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżącej, jako właścicielki 20% udziału w kamienicy przy ul. [...] w K., 70 m2 mieszkania i 25 m2 lokalu użytkowego (jak to zdaniem Sądu wynika z przedstawionych przez nią pism i dokumentów), pozwala skarżącej na zgromadzenie środków finansowych i poniesienie kosztów związanych z wynagrodzeniem adwokata w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie. Podniosła, iż w zaskarżonym orzeczeniu jest rozbieżność, bowiem raz Sąd wskazuje, iż oddala jej wniosek o zwolnienie z kosztów, a następnie w uzasadnieniu stwierdza, że skarżąca jest zwolniona z kosztów sądowych. Podkreśliła również, iż zgodnie z przepisami k.p.c. zwolnienie od kosztów sądowych oznacza automatyczne przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skoro zatem jak stwierdził Sąd jest ona zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, to i winna mieć przyznanego również adwokata z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 stycznia 2008 roku, sygn. akt l OZ 988/07, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Sąd odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie co prawda dwukrotnie skarżąca była wzywana do uzupełnienia informacji o jej stanie majątkowym i rodzinnym zawartych w formularzu o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie stosownych dokumentów oraz złożenie bardziej szczegółowych oświadczeń, jednakże w zaskarżonym postanowieniu nie przeprowadził analizy i oceny zgromadzonych dokumentów. Nie zbadano jednak wydatków skarżącej, ani nie odniesiono się do kwestii otrzymywanych przez nią dochodów, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli prawidłowości wydanego postanowienia. Ponadto zaskarżonym postanowieniem oddalono wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast wobec jej ustawowego zwolnienia z kosztów na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd winien postępowanie w tym zakresie umorzyć. W dalszym toku postępowania skarżąca została wezwana do wskazania wysokości miesięcznych wydatków z tytułu opłat czynszowych a także z innych tytułów, kwoty długów i zaciągniętych pożyczek, dochodów uzyskiwanych z najmu mieszkań nr [...] i [...] oraz lokalu użytkowego przy ul. [...], a także przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za rok 2005 i 2006 oraz wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi T. C. oświadczyła, że wydaje na prąd 40 zł, czynsz- 400 zł, gaz 50 zł. Jej długi wynoszą ponad 8000 zł. Z lokalu nr [...] osiąga dochód w wysokości 120 zł, od trzech lat toczy się postępowanie sądowe o zapłatę zaległego czynszu i eksmisję lokatora. Z lokalu nr [...] nie osiąga żadnego dochodu, ponieważ mieszka w nim jej brat, nie mający pracy ani dochodu. Wskazała również, iż nie osiąga żadnego dochodu ze sklepu- otrzymywane od najemcy 800 zł przekazuje firmie budowlanej za prowadzony remont. Podała również, iż zeznania podatkowe składała w jednym egzemplarzu, kopii nie posiada, ale nie naliczono jej podatku, a jej dochód wynosił połowę kwoty wolnej od opodatkowania. Nie odniosła się do wezwania o przedstawienie wyciągów z posiadanych kont bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami-oznaczona dalej jako p.p.s.a.)- od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc (wobec czego żądanie jego uchylenia, podniesione przez skarżącego, jest bezprzedmiotowe), a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.) Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym-gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w pierwszej kolejności wskazać, iż ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te- a wśród nich wpis- są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie- na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 roku, [...], a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 roku, II SA/Ol 588/06, Lex Omega nr 191863). Trzeba także podkreślić, że - jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na niej. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może -jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. W takiej sytuacji uznać trzeba, iż zainteresowana nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Realizując wskazania, zawarte w uzasadnieniu postanowienia sądu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dwukrotnie wzywał skarżącą do sprecyzowania informacji na temat jej wydatków oraz uzyskiwanych dochodów. Wymaga podkreślenia, iż twierdzenie, jakoby skarżąca- posiadająca udział we własności nieruchomości, dysponująca kilkoma lokalami mieszkalnymi i lokalem użytkowym- nie osiągała z nich dochodów, pozwalających na poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie, jest mocno wątpliwe z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego. Sąd podjął starania, aby wyjaśnić te kwestie, jednakże skarżąca nie udzieliła pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwania. W szczególności- mimo żądania nie przedstawiła wyciągów z kont bankowych, nie udzielając jednocześnie informacji, czy takie konta posiada. Nie zrealizowała również obowiązku przedłożenia zeznań podatkowych, nie podejmując żadnych czynności w celu uzyskania kopii takich zeznań we właściwym organie podatkowym. Takie działanie T. C. uniemożliwia Sądowi ocenę, czy istotnie- w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń- jest ona osobą, nie mogącą ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika. Co za tym idzie, okoliczność tę należy uznać za nie wykazaną przez skarżącą, a wniosek w tym zakresie należało oddalić. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w tej części, w jakiej dotyczy zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, jest bezprzedmiotowe, ponieważ skarżącej na mocy art. 239 pkt 1 lit. "a" przysługuje w niniejszej sprawie ustawowe zwolnienie od ich ponoszenia. W tym zakresie postępowanie należało zatem umorzyć. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.