II SA/Kr 1306/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.G. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.G. i R.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 27 kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić Sygn. akt II SA/Kr 1306/09 P O S T A N O W I E N I E Dnia 22 września 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.G. i R.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 27 kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić Wraz ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności R.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną E.G. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości [...] zł. w skład majątku skarżącego wchodzi działka nr [...] o powierzchni 46 m² w T. zabudowana budynkiem przeznaczonym na sklep oraz mieszkanie o powierzchni 45 m² w K. Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy R.G. podniósł, iż z braku istotnego majątku i niewysokich dochodów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w szczególności opłaty od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Miesięczne wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: 320 zł opłata eksploatacyjna za mieszkanie, 50 zł energia elektryczna, 30 zł gaz, 50 zł telefon. Skarżący spłaca kredyt zaciągnięty w kwocie 61.000 zł, a miesięczna rata kredytu wynosi 700 zł. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego przesłał kopie następujących dokumentów: zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zarobków żony E.G. , harmonogramu spłaty rat kredytu za samochód wraz z potwierdzeniem płatności raty, informacji PIT-11 o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2008 rok, informacji PIT-8C o przychodach z innych źródeł oraz o niektórych dochodach z kapitałów pieniężnych w roku 2008, zeznania PIT-36 o wysokości dochodu osiągniętego w roku podatkowym 2008, odcinków płatności za energię elektryczną i gaz, harmonogramu spłaty rat kredytu hipotecznego, potwierdzenia wysokości opłaty za lokal mieszkalny, umowy o wykonanie przyłącza internetu wraz z dowodem płatności, obliczenia dochodu Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "[...]" R.G. za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (M.P. z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródłem dochodu skarżącego jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza. W polu 10 formularza "PPF" skarżący określił wysokość dochodów uzyskiwanych z tego źródła na kwotę [...] zł. Z załączonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36L wynika, że w roku podatkowym 2008 skarżący uzyskał przychód w wysokości [...] zł, przy kosztach jego uzyskania [...]zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. W bieżącym roku w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. firma skarżącego osiągnęła przychód [...] zł, przy kosztach [...][ zł, co dało stratę w wysokości [...][ zł. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wykazana przez wnioskodawcę strata z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Skarżący nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Ma zatem możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzające spłatę przez skarżącego kredytów: hipotecznego oraz na zakup samochodu świadczą o zdolnościach płatniczych wnioskodawcy, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Ponadto wykazane przez skarżącego obciążenia miesięczne za korzystanie z internetu nie stanowią z pewnością wydatków koniecznych. Dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są bowiem tylko wydatki bezwzględnie konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wszystkie inne, którym nie można przypisać tej cechy należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności. Należy także zauważyć, że strona skarżąca korzysta z pomocy radcy prawnego, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sygn. akt II SA/Kr 1306/09 U Z A S A D N I E N I E Wraz ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności J.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną Z.G. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go renta inwalidzka wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz renta inwalidzka jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi działka w położona K. wielkości 400 m² zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz działka nr [...] o powierzchni 80 m² położona w T. częścią budynku mieszkalno-użytkowego we współwłasności z żoną. Nie dysponuje on cennymi przedmiotami, ani oszczędnościami. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż z powodu niskich dochodów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a w szczególności opłaty sądowej bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Miesięczne wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: gaz 180 zł, woda 160 zł, energia elektryczna 350 zł, telefon 120 zł, leczenie i lekarstwa 200 zł oraz podatek od nieruchomości 216 zł kwartalnie. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: potwierdzenie wysokości dochodu wnioskodawcy oraz jego żony, wyjaśnienie czy skarżący, bądź jego najbliżsi, osiągają dochody z innych źródeł (np. wynajmu, dzierżawy), wyjaśnienie w jaki sposób użytkowana jest działka wraz z budynkiem użytkowo – mieszkalnym w T. i czy nieruchomość ta przynosi dochody, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wykazanie nieruchomości oraz oszczędności należących do skarżącego oraz jego żony oraz przedstawienie rachunków bankowych skarżącego praz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego przesłał jedynie przekazy pocztowe kwot świadczeń emerytalnych skarżącego oraz jego żony za miesiąc sierpień 2009 roku. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych w całości lub w części, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wobec szeregu dokumentów, do których przedstawienia skarżący został wezwany pełnomocnik skarżącego przesłał jedynie odcinki świadczeń emerytalnych J.G. i Z.G. Nadmienić w tym miejscu należy, że wysokość uzyskiwanych świadczeń wynikająca z tych odcinków jest inna, niż zadeklarowana przez skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W miesiącu sierpniu 2009 roku skarżący otrzymał bowiem emeryturę w wysokości [...] zł, nie zaś jak podano [...] zł, a wysokość świadczenia jego żony to [...] zł, nie zaś [...] zł. Powyższe sugeruje, że skarżący zaniżył wysokość uzyskiwanego w miesiącu wynagrodzenia celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Niewyjaśnione pozostały kwestie sposobu wykorzystywania nieruchomości położonej w T. , uzyskiwania dochodów z innych źródeł, nieudokumentowane zostały wydatki ponoszone przez skarżącego. Nie przesłano wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Nieudzielanie przez skarżącego jakichkolwiek informacji w powyższych kwestiach spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).