II SA/Kr 1306/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.G. i R.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 27 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności postanawia: oddalić wniosek skarżącego J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych sygn. akt II SA/Kr 1306/09 POSTANOWIENIE Dnia 26 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.G. i R.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 27 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności postanawia: oddalić wniosek skarżącego R.G. o zwolnienie od kosztów sądowych Wraz ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności J.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną Z.G. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go renta inwalidzka wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz renta inwalidzka jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi działka w położona K. wielkości 400 m2 zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz działka o powierzchni 80 m2 położona w T. "z częścią budynku mieszkalno-użytkowego we współwłasności z żoną". Nie dysponuje on cennymi przedmiotami, ani oszczędnościami. Miesięczne wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: gaz 180 zł, woda 160 zł, energia elektryczna 350 zł, telefon 120 zł, leczenie i lekarstwa 200 zł oraz podatek od nieruchomości 216 zł kwartalnie. Wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku poprzez: potwierdzenie wysokości dochodu wnioskodawcy oraz jego żony, wyjaśnienie czy skarżący, bądź jego najbliżsi, osiągają dochody z innych źródeł (np. wynajmu, dzierżawy), wyjaśnienie w jaki sposób użytkowana jest działka wraz z budynkiem użytkowo - mieszkalnym w T. i czy nieruchomość ta przynosi dochody, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wykazanie nieruchomości oraz oszczędności należących do skarżącego oraz jego żony oraz przedstawienie rachunków bankowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy, skarżący przedstawił jedynie odcinki przekazów pocztowych dla niego oraz żony za miesiąc sierpień 2009 roku, opiewające na kwoty odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, wskazując, że skarżący nie wykazał, czy jego faktyczna sytuacja majątkowa uprawnia go do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia. Zarzucił naruszenie art. 252 i 255 ppsa. Podniósł, że brak jest podstawy prawnej do żądania uzupełniania wniosku o informację o dochodach uzyskiwanych przez najbliższych skarżącego, którymi są, oprócz żony, dzieci, które usamodzielniły się i założyły własne rodziny, jak również potwierdzonych stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, żądania przedstawienia rachunków bankowych, czy dodatkowego oświadczenia w jaki sposób wskazana nieruchomość jest użytkowana. Podkreślił, że wyciągi bankowe nie odzwierciedlają w pełni stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: . Artykuł 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, póz. 1270), stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem paragrafu 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do treści art.255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. umożliwia zatem przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie majątkowym nie można traktować jako wezwania do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozumieniu art. 257 tej ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 31.03.2005 r. II FZ 126/05 , ONSAiWSA 2006/1/13). W ocenie Sądu, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób wiarygodny. Mimo bowiem wezwania go do uzupełnienia wniosku nie przedłożył żądanych dokumentów, co uniemożliwia weryfikację złożonego oświadczenia o stanie majątkowym. Skarżący J.G. podał, że jest właścicielem (współwłaścicielem) dwóch nieruchomości tj. działki o powierzchni 400 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz działki o powierzchni 80 m2 z częścią budynku mieszkalno-użytkowego. Jednak nie wyjaśnił w jaki sposób użytkowane są powyższe nieruchomości, czy uzyskuje z nich dochód. Pytanie to było o tyle zasadne, że skarżący wyraźnie wskazał, że budynek znajdujący się na działce w T. jest budynkiem użytkowo-mieszkalnym. Na uwagę zasługuje również zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności wysokość podanych opłat za wodę, gaz i prąd, które również nie zostały udokumentowane. Wreszcie nie bez znaczenia jest różnica w przedstawionych dochodach uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę, które w oświadczeniu w stosunku do przedstawionych odcinków przekazów pocztowych zostały zaniżone na łączną kwotę prawie 300 zł. Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, przemawiają za uznaniem, że złożone oświadczenie jest niemiarodajne dla ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji. sygn. akt II SA/Kr 1306/09 UZASADNIENIE Wraz ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania czynności R.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych "w całości lub w części". Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną E.G. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi działka o powierzchni 46 m2 w T. zabudowana budynkiem przeznaczonym na sklep oraz mieszkanie o powierzchni 45 m2 w K. , stanowiąca współwłasność skarżącego i jego żony. Skarżący nie wypełnił rubryki 7.2.1. formularza dotyczącej posiadanych zasobów pieniężnych. Podał, że nie posiada przedmiotów wartościowych. Miesięczne wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: 320 zł opłata eksploatacyjna za mieszkanie, 50 zł energia elektryczna, 30 zł gaz, 50 zł telefon. Nadto spłaca kredyt zaciągnięty w kwocie 61.000 zł, a miesięczna rata kredytu wynosi 700 zł. Na żądanie referendarza sądowego skarżący przedłożył dokumentację uszczegółowiającą złożone oświadczenie. Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, wskazując, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na poczynienie oszczędności na potrzeby postępowania sądowego. Skarżący wniósł sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia. Zarzucił naruszenie art. 252 i 255 ppsa. Podniósł, że brak jest podstawy prawnej do żądania uzupełniania wniosku o dochodach uzyskiwanych przez najbliższych skarżącego, którymi są oprócz żony dzieci które usamodzielniły się i założyły własne rodziny, jak również potwierdzonych stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, żądania przedstawienia rachunków bankowych, czy dodatkowego oświadczenia w jaki sposób wskazana nieruchomość jest użytkowana. Podkreślił, że wyciągi bankowe nie odzwierciedlają w pełni stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Artykuł 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, póz. 1270 ze zm.), stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem paragrafu 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie ""gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do treści art.255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. umożliwia zatem przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie majątkowym nie można traktować jako wezwania do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozumieniu art. 257 tej ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 31.03.2005 r. II FZ 126/05 , ONSAiWSA 2006/1/13). Skarżący R.G. przedłożył zeznanie o wysokości dochodu w 2008 r., obliczenie dochodu od 1.01.2009 r. do 1.08.2009 r., zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości dochodu żony. Nie przedstawił jednakże wyciągów z rachunków bankowych. Mając na uwadze, że skarżący nie wypełnił rubryki 7.2.1. formularza dotyczącej posiadanych zasobów pieniężnych, nie można zatem uznać, aby wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a ich miesięczny dochód wynosi [...] zł, ponadto posiadają oni dwie nieruchomości w postaci mieszkania i działki, nie sposób więc uznać ich za osoby ubogie. Opisane przez nich wydatki miesięczne wraz z ratą kredytu stanowią kwotę około 1190 zł. Ponieważ w rozliczeniu dochodu za okres od 1.01.2009 r. do 31.08.2009 r. wykazana została strata 858,96 zł, wypływający stąd wniosek, że skarżący wraz z żoną utrzymują się wyłącznie z jej pensji, nie jest wiarygodny. Nadto, R.G. nie ustosunkował się do wezwania (zgodnie z zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2008 r.) o wskazanie nieruchomości, na których ewentualnie prowadzona jest działalność gospodarcza. Ponieważ w formularzu skarżący wskazał na nieruchomość w T. zabudowaną sklepem, zasadne było wezwanie o podanie ewentualnych dochodów z wynajmu. Wreszcie, jeżeli w rozliczeniu dochodu w 2009 r. skarżący podał, że poniósł wydatek ponad 135 000 zł na zakup towarów handlowych i materiałów, nie sposób przyjąć, że nie może ponieść kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji.