II SA/Kr 1360/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie : WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2011 r. sprawy ze skargi J.B. , T.P. i K.P. na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 21 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wyłączenia budynku z użytkowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza solidarnie od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżących J.B. , K.P. i T.P. kwotę 500 zł ( pięćset złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w O. decyzją nr [...] z dnia 14 lipca 2010 r., znak: [...] działając na podstawie art. 68 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane nakazał J. B., A. L., A. K., M. L., P. L., T. P., K. P. - współwłaścicielom nieruchomości oznaczonej jako działka nr "1" w W. przy ul. [...] wyłączenie z użytkowania budynku mieszkalnego nr [...] wraz z sienią przechodnią - posadowionego na tej nieruchomości, dodatkowo nakładając na współwłaścicieli nieruchomości obowiązek wykonania doraźnych zabezpieczeń budynku. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Od powyższej decyzji odwołania wnieśli: A. K. i M. K. oraz J. B., T. P. i K. P. reprezentowani przez radcę prawnego M. G.. W odwołaniu podniesiono okoliczność, że wyłączenie budynku z używania po jedynie wzrokowej ocenie jego stanu technicznego jest wadliwe, gdyż orzecznictwo sądowe nakazuje w takiej sytuacji przeprowadzenie wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Dodatkowo wskazano, że pogorszenie stanu budynku spowodowane jest samowolną budowlaną polegającą na dokonaniu rozbiórki na sąsiedniej działce bez uzyskania stosownych decyzji, a zatem nałożenie na osoby winne samowoli obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego zlikwidowałoby ewentualny stan zagrożenia. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia 21 września 2010 r., znak: [...] powołując się w uzasadnieniu decyzji na art. 68 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlanego oraz działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję i nakazał: J. B., A. L., A. K., M. L., P. L., T. P., K. P. - współwłaścicielom nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr "1" położonej w W. przy ul. [...]: 1) wyłączenie z użytkowania budynku mieszkalnego nr [...] wraz z sienią zlokalizowanego na działce nr ew. gr. "1" położonej w W. przy ul. [...], 2) umieszczenie na budynku mieszkalnym wyłączonym z użytkowania zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz o zakazie jego użytkowania, 3) wykonanie doraźnych zabezpieczeń i usunięcie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia - tj. podstemplowanie zwieńczenia nad bramą (wykonanie deskowania podtrzymującego łuk bramy i podparcie go dwoma stemplami). Równocześnie celem zabezpieczenia terenu przed ewentualnie odpadającym tynkiem bądź cegłami nałożono obowiązek wykonania poniżej zwieńczenia drewnianego daszku o szerokości około 1 mb. Wskazano również, że powyższy nakaz należy wykonać w terminie natychmiastowym. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 68 Prawa budowlanego, który bezwzględnie obliguje organy nadzoru budowlanego do wydania nakazu opróżnienia lub wyłączenia z użytkowania części lub całości budynku przeznaczonego na pobyt ludzi oraz jego oznaczenia i doraźnego zabezpieczenia w przypadku, gdy organ jednoznacznie stwierdzi stan bezpośredniego zagrożenia zawaleniem się budynku. W ocenie WINB w K., w stosunku do przedmiotowego budynku mieszkalnego zostały spełnione przesłanki zastosowania trybu postępowania uregulowanego artykułem 68 Prawa budowlanego. Organ orzekając w ten sposób oparł się na protokole czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 13 lipca 2010 r. i na załączonym do tego protokołu wykonanym w dniu kontroli materiale zdjęciowym obrazującym istniejący stan faktyczny. Organ odwoławczy wskazał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa merytorycznie, ale nie zawierała określenia terminu wykonania nakazu, czym uchybiła art. 68 Prawa budowlanego. W związku z tym zaszła konieczność uchylenia decyzji organu I instancji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie, mając na względzie przepis art. 10 § 2 k.p.a. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. odstąpił od zasady czynnego udziału stron w niniejszym postępowaniu, ze względu na występujące niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia ludzkiego. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu A. i M. K., organ wyjaśnił, iż przedmiotem nakazu zaskarżonej decyzji jest wyłącznie istniejący stan zagrożenia, jakie nadal pomimo zastosowania przez odwołujących się środków zabezpieczających (podstemplowanie stropu sieni przechodniej oraz ofoliowanie ściany) stwarza aktualny stan techniczny przedmiotowego obiektu. Kwestia przydatności do zamieszkania budynku mieszkalnego na działce ew. nr "1" w W. zostanie rozstrzygnięta przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O., w trybie przepisu art. 66 Prawa budowlanego. Zarzuty podniesione w odwołaniu J. B., K. P. oraz T. P., w ocenie organu odwoławczego, również nie zasługiwały na uwzględnienie. Podniesiono, iż organy nadzoru budowlanego działają przy pomocy profesjonalnej kadry, w tym osób posiadających stosowne uprawnienia budowlane. Organ korzysta z opracowań technicznych (opinii i ekspertyz przygotowanych przez osoby uprawnione) tylko w sytuacjach, gdy nie jest w stanie - przy użyciu posiadanej wiedzy i środków, którymi dysponuje - rozstrzygnąć istniejących wątpliwości. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w przedmiotowej sprawie, bowiem zgromadzony przed organem I instancji materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na stwierdzone przez organ I instancji zagrożenie zawaleniem się budynku. Organ podał, iż strony nie zgłaszały zastrzeżeń w toku kontroli w dniu 13 lipca 2010 r., a nadto w piśmie z dnia 12 lipca 2010 r. J. B. podnosiła kwestię zagrożenia dla życia i zdrowia, jakie stwarza aktualny stan obiektu. Zgodnie z kopią mapy ewidencyjnej załączoną do aktualnego wypisu uproszczonego z rejestru gruntów, przedmiotowy budynek mieszkalny (o nr ewid. [...]) zlokalizowany był, w stanie sprzed rozbiórki, wyłącznie na działkach ewidencyjnych nr "1" oraz "2" w W. przylegających bezpośrednio do ulicy [...], nie zaś na wskazanej przez odwołujących się działce ewidencyjnej nr "3". Wyjaśniono, iż w ramach postępowania w sprawie stanu technicznego obiektu budowlanego organ nadzoru budowlanego nie bada przyczyn, dla których obiekt jest użytkowany w sposób zagrażający życiu i zdrowiu ludzi lub bezpieczeństwu mienia, ani kto ponosi za to odpowiedzialność. Ujawniając stan owego zagrożenia organ nadzoru budowlanego kieruje nakaz usunięcia nieprawidłowości do właściciela bądź zarządcy budynku (powołano się na wyrok NSA z dnia 26 września 2008 r. sygn. akt II OSK 1102/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń NSA). Skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 21 września 2010 r., znak: [...] złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. B., K. P. i T. P. zarzucając: 1) naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik postępowania poprzez zaniechanie wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Wskazano zwłaszcza, że protokół z dnia [...] lipca 2010 r. został spisany jedynie po pobieżnym oglądzie budynku i znajdują się w nim błędy co do numeracji działek. Nieprzekonujące jest też przyjęcie a priori, że pracownice organu prowadzące oględziny mają tak wysoką wiedzę fachową, że bez dodatkowych badań technicznych są w stanie orzec o zagrożeniu życia i zdrowia. W ocenie skarżących zagrożenie takie nie występuje. 2) naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie w sprawie przepisu art. 51 ustawy Prawo budowlane. W ocenie skarżących konieczne jest uprzednie zbadanie samowoli budowlanej na sąsiedniej nieruchomości, w wyniku której pogorszył się stan sieni przedmiotowego budynku, nie pogorszył się jednak stan budynku mieszkalnego 3) podanie niepełnej podstawy prawnej przez niewskazanie w sentencji decyzji organu odwoławczego art. 68 Prawa budowlanego. W ocenie skarżących przepis ten nie daje podstaw do nakładania obowiązku wykonania doraźnych zabezpieczeń i usunięcia zagrożenia na skarżących. Obowiązek ten powinien być nałożony na osoby, które dopuściły się samowoli na sąsiedniej nieruchomości. 4) brak zapewnienia czynnego udziału stron w postępowaniu odwoławczym, a zwłaszcza nieuzasadnienie odstąpienia od tej zasady w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. w całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znajdują podstaw do jej zmiany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ze względu na powyższą zasadę kontroli oraz treść art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, konieczne jest podkreślenie, że przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 21 września 2010 r., znak: [...]. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mając na uwadze tę regulację oraz fakt, że przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r., nr 156, poz. 1118 ze zm.) dotyczące utrzymania obiektów budowlanych (rozdział VI tej ustawy – art. 61 i następne) wskazują jako podmioty obciążone tego rodzaju obowiązkiem - właścicieli lub zarządców obiektów budowlanych, należy stwierdzić, że w przypadku gdy nieruchomość jest przedmiotem współwłasności decyzja wydana na podstawie art. 68 Prawa budowlanego powinna być skierowana do wszystkich współwłaścicieli i im doręczona. Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z ewidencji gruntów (k. 27) wynika, że współwłaścicielami działki nr "1" w W., na której znajduje się przedmiotowy obiekt budowlany, byli J. B., A. L., A. K. (z domu L.), M. L., P. L., T. P. i K. P.. Zmiana tego stanu nastąpiła dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji, gdyż w dniu 25 października 2010 r. A. L. darował swój udział w nieruchomości K. P. i T. P. (akt notarialny – k. 26-27 akt sądowych). Należy zatem stwierdzić, że wskazane wyżej osoby powinny być materialnymi adresatami zaskarżonej decyzji, tj. osobami podlegającymi obciążeniu obowiązkami o jakich stanowi art. 68 Prawa budowlanego w sytuacji ziszczenia się przesłanek wskazanych w tym przepisie. Ze znajdujący się w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru pism adresowanych do adresatów decyzji wynika, że w tej samej przesyłce przesyłano do nich zarówno postanowienie o wszczęciu postępowania, jak i decyzję organu pierwszej instancji. Postanowienie o wszczęciu postępowania, jak i decyzja organu pierwszej instancji noszą tę samą datę 14 lipca 2010 r. Niezależnie od tego, że w istocie strony uzyskały informację o postępowaniu przed organem pierwszej instancji już po jego zakończeniu, tj. w chwili otrzymania decyzji organu pierwszej instancji nakładającą na jej adresatów obowiązki, to dodatkowo decyzja organu pierwszej instancji – jak wynika ze znajdujących się w aktach zwrotnych poświadczeń odbioru decyzji – została doręczona tylko niektórym stronom postępowania, tj. M. L., J. B., K. P., T. P., M. K. i A. K.. Z adnotacji poczty na przesyłkach zawierających decyzję organu pierwszej instancji wynika, że A. L. wyprowadził się, a P. L. pod wskazanym adresem nie mieszka. W sytuacji, gdy strony nie zostały powiadomione o toczącym się postępowaniu, a w konsekwencji nie zostały pouczone o konsekwencji zmiany adresu w toku postępowania, nie można uznać, że zmiana adresu zamieszkania przez A. L. i P. L. i niepowiadomienie o tym fakcie organu – zgodnie z art. 41 § 2 k.p.a. – powoduje, że doręczenie pod dotychczasowym adresem jest skuteczne. Strony nie zostały bowiem pouczone o treści art. 41 k.p.a. Organ drugiej instancji nie dostrzegł tych uchybień i mimo że w aktach organu pierwszej instancji znajduje się wniosek o udostępnienie danych z ewidencji ludności dotyczących aktualnego adresu A. L., a z danych z rejestru gruntów wynika, że adres A. L. to ul. [...], to zarówno zaskarżoną decyzję, jak i wcześniejsze postanowienie z dnia 21 września 2010 r. skierował na adres: ul. [...]. Przesyłki te powróciły do organu z adnotacją poczty – "adresat wyprowadził się". Konieczność dokonania wyjaśnień w zakresie adresu A. L. potwierdza również okoliczność wynikająca z aktu notarialnego sporządzonego w dniu 25 października 2010 r. (k. 26 akt sądowych), z którego wynikałoby, że adres A. L. to ul. [...]. Decyzje organów obydwu instancji wydane zatem zostały z naruszeniem zasady czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym (art. 10 k.p.a.). Będący adresatem rozstrzygnięcia współwłaściciel działki nr "1" w W., na której znajduje się przedmiotowy obiekt budowlany – A. L. został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu i nie doręczono mu żadnego pisma procesowego – w tym decyzji organów obydwu instancji. Art. 10 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W doktrynie zasadnie podkreśla się w związku z tym, że dla stwierdzenia wystąpienia przesłanki, o jakiej stanowi art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. stwierdzenia że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, wystarczy stwierdzenie braku uczestnictwa strony w jednej z faz postępowania (zob. M. Jaśkowska: Komentarz do art. 145 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II., G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 787). Tym bardziej więc przesłanka ta występuje, gdy strona nie brała udziału w całym postępowaniu. W konsekwencji należy stwierdzić, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albowiem pozbawiono stronę tego postępowania – A. L. czynnego udziału w tym postępowaniu. Jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że naruszenie prawa będące podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy (por. A. Kabat: Komentarz do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II.). Dla uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma także znaczenia, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony (wyrok SN z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 200/01, OSNAPiUS 2003, nr 24, poz. 582). Dodatkowo należy stwierdzić, że organy nie wyjaśniając wątpliwości w zakresie adresu jednego z adresatów decyzji dopuściły się naruszenia zasady prawdy obiektywnej. Niewątpliwie organy nie wyjaśniły zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało, że jeden z podmiotów podlegających obowiązkowi wynikającemu z zaskarżonej decyzji nie brał udziału w postępowaniu, a tym samym nie miał możliwości zaprezentowania swojego stanowiska, które mogło wpłynąć na treść zaskarżonej decyzji. Również zatem z tego względu należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd uchyla decyzję w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie decyzji jest uzasadnione również z tego względu, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji nakładającej obowiązek na A. L. byłoby obecnie niezasadnym obciążaniem obowiązkiem podmiotu, który nie jest już współwłaścicielem nieruchomości. Okoliczność ta ma oczywiście znaczenie dodatkowe, gdyż nie mogłaby samoistnie uzasadniać uchylenia decyzji, gdyby organy nie dopuściły się uchybień w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tym stanie rzeczy - mając na uwadze również art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – należało uchylić zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Wskazane uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy bowiem bezpośrednio zdeterminowały w sposób nieprawidłowy katalog adresatów, na których nałożono obowiązek wyłączenia z użytkowania obiektu mieszkalnego. Poza wyżej wskazanymi istotnymi uchybieniami procesowymi Sąd nie dopatrzył się innych istotnych wad w decyzjach obydwu instancji, zwłaszcza w kwestii merytorycznej zasadności nakazania współwłaścicielom spornej nieruchomości wykonania doraźnych zabezpieczeń budynku znajdującego się w złym stanie technicznym, jednakże w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji powinny podjąć rozstrzygnięcie w oparciu o stan prawny i stan faktyczny istniejący w momencie orzekania, a w pierwszej kolejności ustalić aktualny na dzień podjęcia przyszłej decyzji katalog stron postępowania. Sąd zastosował art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i na jego podstawie określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. W ocenie Sądu zastosowanie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter obligatoryjny w każdym wyroku uwzględniającym skargę (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2010 r., I OSK 1276/09, LEX nr 578342) niezależnie od treści art. 61 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270).