II SA/Kr 1370/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 sierpnia 2015r. Nr [...] znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie. W dniu 16 czerwca 2016r. skarżący L. S. złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz rozszerzył go o wniosek o ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA z dnia 5 kwietnia 2016r. - w sprawie skargi na decyzję WINB z dnia 18 sierpnia 2015r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną. Wskazuje, iż aktualnie prowadzi jednoosobowo działalność gospodarczą, jednakże ze względu na stan zdrowia z jej prowadzenia osiąga dochody pozwalające na minimum egzystencji. W styczniu 2015r. przeszedł zabieg kardiologiczny, po którym był niezdolny do pracy przez ponad pół roku. Obecnie nie jest już w stanie z uwagi na stan zdrowia po zabiegu, w takim samym zakresie jak kiedyś prowadzić swojej firmy. Jest samotnym ojcem wychowującym 12 letnią córkę. Matka dziecka wyprowadziła się z domu, nie płaci nałożonych na nią alimentów na córkę. Jest pozbawiona całkowicie praw rodzicielskich. Skarżący jako comiesięczne koszty utrzymania wskazuje [...] zł – koszt opłat za media oraz ok.[...] zł koszty zakupu leków. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe aktualnie z małoletnią córką, uczennicą VI klasy szkoły podstawowej. Źródłem utrzymania rodziny jest aktualnie – ze względu na stan zdrowia – niewielki dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ok. [...] zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 120 m2 o wartości [...] zł w K., działkę o pow. 46 ha, na której posadowiony jest dom oraz działkę o pow. 0,11 ha o wartości ok. [...] zł, niewykorzystywana rolniczo. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazuje natomiast, iż posiada samochód osobowy [...] z 2008r, samochód ciężarowy [...], Koparkę [...], pojazd specjalistyczny Pomoc drogowa. W aktach sprawy znajdują się karty leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskie potwierdzające choroby układu pulmonologicznego oraz kardiologicznego wnioskodawcy. Jako miesięczne zobowiązania wskazuje koszty utrzymania , mediów na łączną kwotę [...] zł, leków [...] zł, a także ostatnio opłatę za zajęcie pasa drogowego kiosku będącego przedmiotem tegoż postępowania - [...] zł. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. Poprzedni wniosek skarżącego złożony do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych został rozpoznany w ten sposób, iż strona została zwolniona od kosztów sądowych w 4/5 części ( postanowienie WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016r ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych w kwocie 20 zł opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz również jedynie 1/5 części należnego wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej - zdaniem orzekającego jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jego najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 2– osobowej rodziny skarżącego w wysokości ok. [...] zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, mimo, iż wnioskodawca jest osobą schorowaną, po ponad półrocznym przebywaniu na zwolnieniu lekarskim, mimo faktu, iż samotnie wychowuje małoletnią córkę, która nie osiąga własnych dochodów w odniesieniu do wysokości należnej opłaty 20 zł oraz 1/5 części ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienia strony w całości od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie wnioskodawcy postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016r. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w 4/5 części od kosztów sądowych jest zdaniem orzekającego wystarczające, adekwatne do sytuacji materialnej strony oraz zapewniające dostęp do sądu, zagwarantowany Konstytucją RP. Natomiast odnosząc się do wniosku strony o ustanowienie radcy prawnego, w kontekście jego obligatoryjnego udziału na obecnym etapie postepowania oraz kosztów jakie należałoby ponieść w razie wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – w odniesieniu do dochodów rodziny, samotnego wychowywania córki, stanu zdrowia – uznano, iż przyznanie wnioskodawcy radcy prawnego z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej jest jak najbardziej zasadne. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne, szczególnie wobec okoliczności, iż rodzina skarżącego posiada stałe, pewne źródło dochodu, sam skarżący ma majątek w formie domu w Krakowie, działek, sprzętu budowlanego, samochodów i uzyskał już częściowe zwolnienie w zakresie 4/5 części od należnych kosztów. Natomiast przyznanie stronie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej uznano za zasadne i racjonalne, umożliwiając tym samym wnioskodawcy dochodzenie swych praw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).