II SA/Kr 1384/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 3 lipca 2009 r., Nr: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania p o s t a n a w i a zwolnić M. O. od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 369,79 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia 3 lipca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania M. O. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód wynosi 1.434 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 90 m². Nie posiada ona innych nieruchomości, oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż aktualnie nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez poważnego uszczerbku we własnym utrzymaniu. W roku 2008, po długiej chorobie, zmarł mąż skarżącej. M. O. do dzisiaj spłaca długi, które zaciągnęła w związku z chorobą męża. Skarżąca pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym, cierpi także na nerwicę, z którą nie może się uporać od śmierci męża. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Jako potwierdzenie wysokości stałych miesięcznych wydatków skarżąca przesłała rachunki za energię elektryczną, faktury za wodę, wywóz śmieci, gaz. Ponadto skarżąca udokumentowała fakt zaciągnięcia kredytu i wysokość miesięcznych rat, a także przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące. Odnosząc się do kolejnego wezwania M. O. oświadczyła, że posiada po mężu samochód osobowy marki Fiat [...], rok produkcji 199.... W domu skarżącej, na poddaszu, zamieszkuje syn skarżącej, synowa oraz ich dziecko. Prowadzą oni jednak całkowicie odrębne gospodarstwo domowe. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest emerytura w wysokości 1.424,25 zł. Ponoszone przez skarżącą miesięczne wydatki są wysokie w stosunku do uzyskiwanych dochodów. Z przedstawionych rachunków wynika, że skarżąca opłaca miesięcznie około [...] zł za gaz (85,16 zł za dwa miesiące), [...] zł za telefon, [...] zł za energię elektryczną, [...] zł ścieki, [...] zł ubezpieczenie, [...] zł nieczystości (72 zł rocznie), [...] zł rata kredytu. Suma tych wydatków wynosi ponad 650 zł. Skarżąca oświadczyła, że jest osobą schorowaną, podlegającą stałemu leczeniu kardiologicznemu. Leczenie również związane jest z określonymi wydatkami. Skarżąca nie dysponuje przy tym oszczędnościami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżąca posiada majątek w postaci domu o powierzchni 90 m² w T.. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strona winna zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Stąd też, w takiej sytuacji majątkowej skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Nie można pominąć tego, że wyłożenie kosztów przez skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej żądań przez Sąd będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).