II SA/Kr 1407/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 21 lipca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę A.C. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o przyznanie praw pomocy obejmującego całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H.C. . Ich miesięczny dochód wynosi około [...] zł i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł oraz emerytura jego matki w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 200 m² (z czego wykończony i zamieszkały jest tylko parter, zaś piętro jest w stanie surowym) oraz nieruchomość rolna wielkości 5,22 ha, w tym sad przy domu i działka siedliskowa. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych, gdyż z gospodarstwa rolnego osiąga minimalny dochód, uprawiając w zasadzie tylko zboże. Skarżący posiada jedną krowę, nie ma innego inwentarza. Matka skarżącego choruje. Na leki i lekarzy wydaje miesięcznie około 200-250 zł. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego przedstawiają się następująco: 80 zł energia elektryczna, 60 zł gaz z butli do gotowania, 3.000 zł opał na zimę. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Dochód skarżącego z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi około [...] zł. Nie są to dochody wysokie, zważywszy na wysokość aktualnych kosztów opłat za dobra i usługi koniecznego utrzymania. Skarżący oświadczył, że wydaje miesięcznie kwotę 80 zł na energię elektryczną, 60 zł na gaz, zaś na opał na zimę zapłacił kwotę 3.000 zł. Dochód pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym matki wynosi [...] zł. Matka skarżącego jest osobą starszą (liczy 78 lat) i schorowaną. Na konieczne leczenie wydaje miesięcznie około 250 zł. Skarżący nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mógłby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i matki. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w ½ części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżący posiada majątek znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 200 m² oraz nieruchomości rolnej o areale 5,22 ha. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Posiadane gospodarstwo rolne stwarza także możliwość uprawy na potrzeby własne, co obniża koszty związane z utrzymaniem. W analizowanej sytuacji majątkowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).