II SA/Kr 1418/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 1 sierpnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a zwolnic skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 maja 2014r. skarżący M. S. złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję SKO w [...] z dnia 1 sierpnia 2013r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wskazuje, iż aktualnie zmienił się w sposób istotny jego status materialny ponieważ stracił pracę, a zatem obecnie w pełni uzasadniona jest dla niego pomoc prawna. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z dochodu osiąganego z tytułu najmu nieruchomości w kwocie 1500 zł. Skarżący stracił pracę, która do tej pory była podstawowym źródłem jego dochodów. Jak wskazuje – stałe wydatki uszczupliły prawie do zera dotychczas zgromadzone oszczędności. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on dwa mieszkania - jedno o pow. 68 m2, a drugie o pow. 73 m2. Wnioskodawca wykazuje fakt posiadania udziału w ½ części w prawie własności samochodu [...] oraz 641,15 zł oszczędności. Skarżący jako obciążenia budżetu wskazuje czynsz w kwocie 620 zł, a także ratę hipoteczną w wysokości 680 zł oraz ryczałt z tyt. wynajmu w kwocie 128 zł, prąd 92 zł, telefon 30 zł, internet 73 zł. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżącego jest jego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lutego 2014r. został rozpoznany odmownie. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014r. sygn akt II OZ 339/14 oddalił jego zażalenie. A zatem, ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący obecnie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję SKO w [...] bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący stracił bowiem pracę, która była podstawowym źródłem jego dochodu, jest osobą bezrobotną, wykorzystał na bieżące potrzeby prawie całe, deklarowane do tej pory swoje oszczędności. Biorąc jednakże pod uwagę fakt posiadania dochodów dodatkowych ( dochodów z wynajmu ), nie wykazanie nadzwyczajnych okoliczności wpływających na budżet domowy jak np. koszty specjalistycznego leczenia czy konieczność utrzymania osób nie posiadających własnego dochodu, posiadany znaczny majątek w formie dwóch mieszkań, współwłasność samochodu osobowego [...] - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości, a jedynie w zakresie należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego, umożliwiając tym samym skarżącemu realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Skarżący podnosi, iż ponosi koszty utrzymania mieszkania, a także spłaca ratę hipoteczną. Należy stwierdzić, iż fakt zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów w całości, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym pełne zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Zwolnienie zaś skarżącego od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego będzie pomocą ze strony Państwa, umożliwi skarżącemu realizację jego konstytucyjnych praw a zarazem będzie pozytywną odpowiedzią na zmienioną obecnie jego sytuację bytową i materialną. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, w szczególności posiadany majątek, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę ew. dalszych kosztów sądowych, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych w chwili obecnej, daje aktualnie czas i szansę na ew. poprawę sytuacji materialnej, znalezienie nowej pracy, z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc w formie całkowitej powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).