II SA/Kr 1460/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 13 lipca 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zakazu użytkowania obiektu p o s t a n a w i a wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 13 lipca 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zakazu użytkowania obiektu skarżący R. W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 5.900,67 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość wielkości 11 arów położona w N.. Wnioskodawca nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Miesięczne dochody netto skarżącego wynoszą 3.429,65 zł. Wydatki zaś przedstawiają się następująco: spłata kredytu konsumpcyjnego 573 zł, spłata pożyczki 212 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia samochodu 220 zł kwartalnie, koszty dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca pracy (N.) około 700 zł miesięcznie, inne koszty związane z posiadaniem samochodu (w tym przeglądy, naprawy) około 120 zł miesięcznie, telefon 130 zł miesięcznie, koszty miesięcznego wyżywienia około 700 zł, koszty utrzymania około 500 zł, co łącznie daje kwotę 3.035 zł. Ponadto skarżący poniósł wydatki w wysokości 3.000 zł związane z zabezpieczeniem budynku, którego dotyczy przedmiotowa sprawa, po jego pożarze w listopadzie 2009 roku (rozbiórka nadpalonych części, zabezpieczenie przed dostępem nieupoważnionych osób i uporządkowanie terenu). Obecnie skarżący również ponosi wydatki w kwocie 200 zł raz na dwa, trzy miesiące związane z zabezpieczeniem spalonego budynku (m. in. zabezpieczenie otworów drzwiowych i okiennych przed dostępem osób) oraz utrzymaniem porządku w jego otoczeniu (koszenie traw, usuwanie krzewów, wywóz śmieci porzucanych na terenie nieruchomości). Skarżący zaakcentował również, że w związku z katastrofalnym stanem budynku będącego przedmiotem niniejszego postępowania, przed Ministrem Kultury i dziedzictwa Narodowego toczyły się dwa postępowania: w sprawie skreślenia budynku z rejestru zabytków oraz w sprawie przeprowadzenia robót przy zabytku, w których to postępowaniach wydane zostały decyzje zaskarżone przez R. W. do sądu administracyjnego, co również spowoduje konieczność poniesienia kosztów sądowych w tych postępowaniach. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Zasadnicze znaczenie ma fakt, że skarżący dysponuje stałym i pewnym źródłem dochodu w postaci wynagrodzenie za pracę. Wysokość tego wynagrodzenia wynosi 5.900,67 zł brutto miesięcznie i w realiach naszego kraju nie należy do niskich. Trudno zatem skarżącego uznać za osobę ubogą, pozbawioną środków do życia, a właśnie dla takich osób przewidziana jest instytucja prawa pomocy. Uzyskując stałe dochody skarżący posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dojazdy z N. do miejsca pracy w K. stanowią niewątpliwie niedogodność oraz wiążą się ze zwiększonymi kosztami związanymi z transportem, jednakże uzyskiwane dochody pozwalają na pokrycie tych kosztów. Odnosząc się do oświadczenia skarżącego o wysokości wydatków, które ponosi należy wskazać, że skarżący spłaca miesięcznie raty kredytu konsumpcyjnego w kwocie 573 zł oraz ratę pożyczki w kwocie 212 zł (łącznie 785 zł). Zaakcentować należy, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych wnioskodawcy, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Zatem argument o konieczności spłaty rat kredytowych nie wpłynął na zmianę oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Na ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych nie ma również wpływu wysokość wydatków związanych z utrzymaniem samochodu oraz korzystaniem z telefonu, gdyż nie są to wydatki niezbędne dla koniecznego utrzymania skarżącego. Przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwalają przyznać prawo pomocy, o ile wnioskodawca nie posiada zasobów pozwalających na pokrycie wydatków na utrzymanie konieczne (zakup żywności, lekarstw, środków czystości, wydatki na utrzymanie lokalu mieszkalnego). Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, niepubl., oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Konkludując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku we własnym utrzymaniu. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącemu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).