II SA/Kr 1472/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy wskutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 marca 2016r. oddalającego wniosek J. Z. w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 października 2015r. nr S[...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 listopada 2015r. zawarty został wniosek J. Z. (skarżącej) o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części. Następnie po wezwaniu Przewodniczącego Wydziału wniosek ten został złożony na urzędowym formularzu PPF w dniu 12.01.2016r. (data wpływu do Sądu). Postanowieniem z dnia 29 marca 2016r., sygn. akt II SA/Kr 1472/15 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w terminie 7 dni od daty doręczenia orzeczenia, doręczono skarżącej w dniu 4 kwietnia 2016r. W dniu 14 kwietnia 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (złożony 11 kwietnia 2016r. z zachowaniem terminu - zgodnie z brzmieniem art. 83 § 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) sprzeciw wniesiony przez J. Z. od przedmiotowego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych argumentów. Uzasadnienie to zawiera jedynie prośbę o ponowne wnikliwe rozpatrzenie wcześniejszego wniosku skarżącej z uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji życiowej. Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku J. Z. w przedmiocie zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Zgodnie z przepisem art. 246 par. 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakty podane przez skarżącą we wniosku oraz dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, dotyczące wysokości posiadanych przez nią środków finansowych i ponoszonych wydatków pozwalają przyjąć, że może ona ponosić koszty sądowe związane np. z wpisem od wniesionej skargi. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką. Utrzymują się one z dochodów z tytułu prowadzenia przez skarżącą działalności w formie kancelarii notarialnej. Choć w listopadzie 2015r. kancelaria, zgodnie z informacjami podanymi przez skarżącą, poniosła stratę w wysokości 1000 zł, to wysokość dochodu z tej działalności, znana orzekającemu z urzędu (akta sprawy II SA/Kr 345/15) w pierwszym kwartale 2015r. wyniosła 14.147,29 zł, co daje średnią kwotę 4.715,76 zł miesięcznie. Ponadto w skład majątku skarżącej wchodzi dom w R. po katastrofie budowlanej, kilka nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 4,78 ha oraz udział ½ we własności lokalu użytkowego – kancelarii notarialnej o powierzchni 55,56 m2 w T.. Córka skarżącej jest właścicielką spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 59,9 m2, działki o powierzchni 0,3 ha położonej w D. oraz ogródka działkowego w T.. Ponadto córka ma zasądzone od ojca alimenty w kwocie 700 zł, skarżąca nie jest jednak w stanie określić, czy są one opłacane. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, iż "nie jest w stanie bez uszczerbku kosztem utrzymania swojego i swojej córki ponieść kolejnej opłaty sądowej". Wskazała również, że prowadzi wiele postępowań, ponosząc koszty sądowe oraz koszty opinii biegłych. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2016r. wezwano skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów źródłowych w celu oceny jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, w tym m.in. zeznania podatkowego, wykazu rachunków bankowych, udokumentowania wydatków na utrzymanie, dokumentów potwierdzających przychody kancelarii i oświadczenia o sposobie wykorzystywania posiadanych nieruchomości. Wezwanie odebrane zostało przez skarżącą 9 lutego 2016r., w żaden sposób jednak na wezwanie to nie odpowiedziała. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie, "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W tym miejscu należy wyjaśnić czym jest instytucja prawa pomocy. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną ( do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części. Zasadność wniosku skarżącej Sąd rozpatrywał w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z informacji przedstawionych przez skarżącą wynika, że brak podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dane zawarte w złożonym formularzu nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia tegoż wniosku nie zostało przez skarżącą wykonane. Stosownie do treści art. 255 cyt.. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego lub budzi wątpliwości. Oznacza to, że dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny majątkowej wnioskodawcy. Oceniając sytuację tę jedynie na podstawie danych przedstawionych przez skarżącą stwierdzić należy, że nie wykazała ona w sposób wystarczający i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych postępowania. Skarżąca posiada comiesięczne dochody z prowadzonej działalności oraz nieruchomości, które w przypadku braku bieżących środków finansowych posłużyć mogą skarżącej jako zabezpieczenie ewentualnego kredytu lub pożyczki. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieruchomości te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (przykładowo postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013r., II GZ 178/13 i z dnia 9 lipca 2012r., II FZ 507/12). Skarżąca nie wskazała ponadto żadnych nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy poza zwyczajowymi kosztami prowadzenia działalności. Dodać należy, że skarżąca nie skorzystała z szansy skutecznego wykazania, że znajduje się w stanie uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy poprzez odpowiedź na wezwanie Sądu do uzupełnienia formularza. Zdaniem Sądu dochody skarżącej pozwalają na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 243 § l, art. 244 § l, art. 245 § l i 3, art. 246 § l pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zmianami).