II SA/Kr 1486/10

Kraków dnia 29 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.K. , T.G. , M.B. i T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 15 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: I. oddalić wniosek J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. II. wniosek T.G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek M.B. i T.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu pozostawić bez rozpoznania. Odnośnie pkt I należy wskazać, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego, skarżąca J.K. złożyła prośbę o zwolnienie jej od konieczności uiszczenia tej opłaty. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, skarżącej został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wyznaczonym terminie skarżąca uzupełniła brak przesyłając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 formularza wynika, że skarżąca domaga się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Ich miesięczny dochód wynosi [...]zł i stanowi go renta inwalidzka skarżącej, jej wynagrodzenie za pracę oraz wynagrodzenie za pracę męża. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie własnościowe o powierzchni 53 m² oraz niedochodowe gospodarstwo rolne wielkości 1,40 a. Skarżąca posiada oszczędności pieniężne w wysokości 5.000 zł. Nie dysponuje ona przedmiotami wartościowymi o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, tak we wniosku jak i w sprzeciwie skarżąca podniosła argumenty odnoszące się do złożonej skargi . Mając powyższe na uwadze zważono, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przeprowadzona analiza przedstawionej przez skarżącą sytuacji majątkowej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na rzecz wnioskodawczyni pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem z dwóch źródeł – renty inwalidzkiej oraz wynagrodzenia za pracę, którymi może swobodnie dysponować. Stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje także pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mąż skarżącej. Łączne dochody małżonków K. wynoszą [...] zł. Uzyskując stałe, pewne dochody skarżąca posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jak również kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżąca dysponuje także zasobami pieniężnymi w wysokości [...] zł. Posiadane oszczędności pozwolą zatem skarżącej pokryć koszty postępowania sądowego w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla sytuacji majątkowej rodziny. Z treści art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Zauważyć wypada, że skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci mieszkania własnościowego o powierzchni 53 m² oraz nieruchomością rolną wielkości 1,40 a. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Posiadany majątek może być bowiem wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na koszty związane z postępowaniem sądowym. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnośnie pkt II należy wskazać, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego, skarżący: T.G. , M.B. i T.B. złożyli prośbę o zwolnienie ich od konieczności uiszczenia tej opłaty. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, skarżącym został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy . Przesyłka skierowana do skarżącego T.G. na adres podany w skardze, zawierająca urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powróciła do tut. sądu z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie". Zgodnie z art. 65 § 1 i art. 69 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie. Kwestię tzw. fikcji prawnej doręczenia reguluje art. 73 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści tego przepisu w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w podanym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, w jakim pismo pozostawało w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy W niniejszym wypadku, odnośnie przesyłki skierowanej do T.G. , zastosowane zostały zasady wynikające z brzmienia cytowanych przepisów. Przesyłka skierowana do tego skarżącego zawierająca urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" była awizowana po raz pierwszy w dniu 11 stycznia 2011 roku. Doręczyciel pozostawił przesyłkę w Urzędzie Pocztowym w K. W dniu 19 stycznia 2011 roku przesyłkę awizowano powtórnie, a następnie w dniu 27 stycznia 2011 roku dokonano zwrotu przesyłki do nadawcy z adnotacją "Zwrot - nie podjęto w terminie". Skoro zatem skarżący nie odebrał przesyłki pod adresem wskazanym w skardze, należało uznać ją za doręczoną z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, w jakim pismo pozostawało w placówce pocztowej, tj. z dniem 25 stycznia 2011 r. W tej sytuacji 7-dniowy termin do złożenia wniosku na urzędowym formularzu upływał w dniu 1 lutego 2011 r. W terminie tym braki nie zostały przez skarżącego uzupełnione. Wezwania skierowane do skarżących M.B. i T.B. - jak wynika z nadesłanych przez właściwy urząd pocztowy potwierdzeń odbioru - zostały odebrane przez T.B. w dniu 19 stycznia 2011 roku (dowód: zwrotne potwierdzenia odbioru w aktach). Tym samym termin do uzupełnienia braków upłynął z dniem 26 stycznia 2011 roku. Przesyłki zawierające wypełnione formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący nadali natomiast w Urzędzie Pocztowym w K. w dniu 27 stycznia 2011 roku, a zatem jeden dzień po upływie wyznaczonego terminu. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany. Po pierwsze, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 252 wprowadza wymaganie złożenia go na urzędowym formularzu, którego wzór określa Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W myśl natomiast art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie pozostawia się bez rozpoznania. W niniejszej sprawie wniosek skarżącego T.G. został złożony bez zachowania tej formy. Wniosek skarżących M.B. i T.B. o przyznanie prawa pomocy, został natomiast złożony na urzędowym formularzu, jednakże po upływie wyznaczonego terminu. Przytoczone w sprzeciwie okoliczności nawiązują przy tym wyłącznie do zasadności skargi. W tym stanie rzeczy należało pozostawić w/w wnioski bez rozpoznania na podstawie art. 260 w zw. z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak pkt II sentencji postanowienia.