II SA/Kr 1514/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 sierpnia 2014 r. nr: [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru wykonania robót budowlanych p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 sierpnia 2014 roku w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru wykonania robót budowlanych skarżący J. D. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na niskie dochody oraz duże wydatki ponoszone na leczenie i rehabilitację. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, dlatego skarżącemu został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak. Z danych zawartych w formularzu wynika, że J. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z najmu wynosi 2.300 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: dom o powierzchni 220 m² do kapitalnego remontu, udział ½ we własności mieszkania o powierzchni 92,63 m² (według biegłego nie nadającego się do zamieszkania) oraz udział ½ we własności działki wielkości 248 m² (nieużytek). Skarżący nie dysponuje oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy skarżący podniósł, iż w ostatnich latach znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W latach 1999-2009 wnioskodawca przebywał na rencie po wypadku w pracy. Po utracie prawa do renty nie może on znaleźć zatrudnienia, dlatego od dłuższego czasu utrzymuje się jedynie z najmu. Korzysta również z pomocy rodziny. Skarżący podał, iż posiada zadłużenie w opłatach za mieszkanie (1/2 z sumy 22 tys. zł plus odsetki) oraz w opłatach za energię elektryczną (ok. 3 tys. zł). Zaskarżona decyzja tymczasowo pozbawiła stronę dochodu z najmu w wysokości 700 zł miesięcznie. Odnosząc się do zarządzenia referendarza sądowego wzywającego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy J. D. w piśmie z dnia 3 lutego 2015 roku oświadczył, że pomoc od rodziny uzyskuje nieregularnie wyłącznie w formie rzeczowej (odzież, artykuły spożywcze). Ponadto strona uzyskuje sporadycznie niewielkie korzyści wykorzystując udział w nieruchomości. Skarżący podał, iż nie przechowuje dokumentacji kosztów leczenia. Na wyżywienie wydaje tyle pieniędzy, ile pozostanie mu po dokonaniu koniecznych opłat, zaś odzieży nie kupuje w ogóle. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: historii z rachunku bankowego w [...] za okres od 1 listopada 2014 roku do 3 lutego 2015 roku (saldo księgowe 107,32 zł), zeznania PIT-28 za 2013 rok wraz z informacją PIT-28/A, pisma Prezydenta Miasta z dnia 28 października 2014 roku dot. przekazania akt egzekucyjnych, wezwania do zapłaty z dnia 29 grudnia 2014 roku kwoty 803,65 zł na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A. w K. wraz z pismem strony z dnia 25 stycznia 2015 roku o rozłożenie zaległości za wodę i ścieki na raty, wezwania do zapłaty z dnia 30 grudnia 2014 roku kwoty 3.308,11 zł na rzecz "T", pisma z dnia 15 grudnia 2014 roku z prośbą o rozłożenie na raty płatności za energię elektryczną, pisma "T" z dnia 5 grudnia 2014 roku w sprawie zadłużenia za energię elektryczną, pisma Sekcji Windykacji [...] Sp. z o.o. z dnia 8 grudnia 2014 roku w sprawie należności za pobrane paliwo gazowe, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 15 stycznia 2015 roku, tytułu wykonawczego z dnia 3 grudnia 2014 roku, faktury za usługi telekomunikacyjne z dnia 4 grudnia 2014 roku na kwotę 106,05 zł (Play), załącznika do faktury za usługi telekomunikacyjne (Orange) wraz z poleceniem przelewu na kwotę 126,28 zł, upomnienia wystawionego przez Prezydenta Miasta w dniu 11 grudnia 2014 roku wraz z wezwaniem do zapłaty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 143,60 zł, upomnienia wystawionego przez Prezydenta Miasta w dniu 1 grudnia 2014 roku wraz z wezwaniem do zapłaty podatku od nieruchomości w wysokości 149,60 zł, polisy ubezpieczeniowej dot. nieruchomości przy ul. S. w K., czterech skierowań do poradni specjalistycznych (otolaryngologicznej, neurologicznej, rehabilitacyjnej i psychologicznej), skierowania do pracowni diagnostycznej z dnia 16 października 2014 roku oraz dwóch dowodów przeprowadzonych badań diagnostycznych i recepty wystawionej w dniu 16 października 2014 roku. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł. W związku z tym, że skarżący złożył jednocześnie dwie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, łączna kwota wpisów sądowych w dwóch sprawach wynosi 1.000 zł. W ocenie orzekającego skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Jak wynika z oświadczeń J. D. oraz przedłożonych dokumentów stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Wymaga on specjalistycznego leczenia. Orzekający nie dysponuje jednak danymi dotyczącymi wysokości wydatków ponoszonych na konieczne leczenie, gdyż skarżący, pomimo wezwania, nie podał nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Skarżący nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Posiada natomiast zaległości w uiszczaniu opłat za energię elektryczną, gaz, gospodarowanie odpadami komunalnymi, podatek od nieruchomości, wodę i ścieki oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę ok. 3 tys. zł. Okoliczności te wpłynęły na decyzję orzekającego o zasadności zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części. Wypada jednak zauważyć, że skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody w najmu, zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Wysokość tych dochodów została przez J. D. określona we wniosku na 2.300 zł. Analiza przepływu środków finansowych na rachunku bankowym skarżącego wskazuje na różne kwoty miesięcznych wpływów. I tak w miesiącu listopadzie 2014 roku suma wpływów na rachunek wyniosła 2.071 zł, w grudniu 2014 roku 4.399 zł, a w styczniu 2015 roku 2.624 zł. Zatem średni miesięczny dochód z trzymiesięcznego okresu rozliczeniowego wynosi 3.031,33 zł (9.094 zł / 3). Nie są to dochody niskie, zwłaszcza, że przypadają wyłącznie na skarżącego, bowiem nie ma on nikogo na utrzymaniu. Udokumentowane poleceniami przelewu na rachunku bankowym wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: za listopad 2014 roku 462,22 zł (17 zł ubezpieczenie, 445,22 zł usługi telekomunikacyjne), za grudzień 2014 roku 1.370,41 zł (17 zł ubezpieczenie, 400 zł komornik, 636,77 zł energia elektryczna, 204,88 zł gaz, 111,76 zł usługi telekomunikacyjne), a za styczeń 2015 roku 548,35 zł (17 zł ubezpieczenie, 299,02 zł energia elektryczna i 232,33 zł usługi telekomunikacyjne). Zestawienie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawcy pozostają w miesiącu wolne środki finansowe, którymi może swobodnie dysponować. Orzekający pragnie także zaakcentować, iż wśród wymienionych przez skarżącego wydatków niektórych nie można uznać za konieczne, zwłaszcza opłat za usługi telekomunikacyjne (telefon, internet). Tymczasem w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Ponadto zauważyć należy, że skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu, mieszkania oraz działki. Posiadany majątek może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na koszty związane z postępowaniem sądowym. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. W analizowanej sytuacji majątkowej J. D. zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby zatem niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.