II SA/Kr 1548/09
WyrokWSA w Krakowie2010-01-28
Skład orzekający: Andrzej Niecikowski, Barbara Pasternak, Mirosław Bator
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze było właściwe do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1954 r. dotyczącego przejęcia nieruchomości na własność Państwa?Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było właściwe do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1954 r. Właściwym organem do weryfikacji takiego orzeczenia jest Wojewoda, jako organ administracji rządowej wyższego stopnia. Zaskarżona decyzja SKO, jak i poprzedzająca ją, zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów o właściwości, co skutkuje ich nieważnością.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w N., która utrzymała w mocy poprzednią decyzję SKO odmawiającą uchylenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 1954 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich. SKO w N. dwukrotnie stwierdziło, że orzeczenie z 1954 r. rażąco naruszało prawo, ponieważ nie zawierało precyzyjnego oznaczenia przejmowanych nieruchomości. Lasy Państwowe zarzuciły SKO naruszenie przepisów o właściwości, twierdząc, że organ ten nie był uprawniony do weryfikacji orzeczenia z 1954 r.Rozstrzygnięcie
Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 15 lipca 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia 21 kwietnia 2009 r. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. na rzecz Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. kwotę 450 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Mirosław Bator (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 15 lipca 2009r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2009r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. na rzecz Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. kwotę 450 złotych ( czterysta pięćdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania .
Orzeczeniem z dnia 2 grudnia 1954 r. znak: [....] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [....],[....],[....],[....], postanowiło przejąć na własność Skarbu Państwa grunty i budynki w gromadzie [....] po osobach nieobecnych i nie władających swymi gruntami o ogólnej powierzchni 1258 ha - wskazując w orzeczeniu 121 osób, między innymi T.D.
Decyzją z dnia 10 listopada 2006r. znak: [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. po rozpatrzeniu wniosku spadkobierców T.D. tj. S.D. i S.D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w gromadzie [....] , stanowiącej - w dacie przejęcia – własność T.D. , orzekło o stwierdzeniu nieważności w/w orzeczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż orzeczenie to podjęte zostało z rażącym naruszeniem przepisów prawa. W dacie wydania orzeczenia, T.D. faktycznie nie władał przedmiotową nieruchomością, gdyż został aresztowany i umieszczony w obozie, a jego rodzina została objęta akcją "Wisła". Przedmiotowe orzeczenie jednak wbrew obowiązującym przepisom prawa nie zawierało oznaczenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich, co stanowiło rażące naruszenie art. 75 ust. 1 - rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Organ stwierdził nadto, iż orzeczenie to nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, a jedynym skutkiem prawnym jakie wywołało, było nabycie nieruchomości przez Państwo. Uczestnikiem tego postępowania oprócz wnioskodawców był Starosta G.
W pismach z dnia [....] oraz [....] 2007 r. wnioski o wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 10 listopada 2006r złoży Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. oraz Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. Zdaniem wnioskodawców decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 28 k.p.a., gdyż postępowanie w sprawie dotyczyło interesu prawnego Nadleśnictw, jako obecnych właścicieli nieruchomości objętych przedmiotowym orzeczeniem, którze bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z dnia 31 grudnia 2007 r. uwzględniło wniosek o wznowienie postępowania i w pkt 1 uchyliło w całości decyzję własną z dnia 4 października 2007 r. znak: [....] orzekającą o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 10.11.2006r. a w pkt 2 orzekało o wznowieniu tego postępowania.
Po ponownym zbadaniu sprawy decyzją z dnia 21 kwietnia 2009r. znak: [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. odmówiło uchylenia swojej decyzji z dnia 10 listopada 2006 r. Jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 145 § 1 pkt 4, w związku z art. 147 i art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kpa (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), oraz w związku z art. 1 ust. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [....],[....],[....],[....], (tj. Dz.U. R.P. Nr 46 poz. 339). W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż w całości podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w decyzji będącej przedmiotem wniosku o wznowienie. Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. rażąco naruszało prawo, gdyż nie zawierało prawidłowego, a nawet żadnego określenia nieruchomości, stanowiącej własność T.D. , które tym orzeczeniem zostały przejęte na własność Państwa. W orzeczeniu tym nie zostały wykazane numery działek, ich powierzchnia, jak również brak w nim innych danych na podstawie których można by obecnie stwierdzić jakie nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte. Kolegium wskazało ponadto, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nie może ustalać jaka powinna być prawidłowa treść badanej decyzji i w tym zakresie dokonywać stosownych ustaleń, lecz ma obowiązek dokonać jej oceny pod kątem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania. Kolegium podkreśliło, iż organ administracyjny, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej wadliwą decyzją, lecz orzeka jako organ kasacyjny, wyłącznie, co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem. Organ zaznaczył także, iż w postępowaniu zmierzającym do ewentualnego wydania tego rodzaju decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi w grę dokonanie dodatkowych ustaleń faktycznych.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Skarb Państwa – Nadleśnictwo Ł. , wnosząc m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 10 listopada 2006r., oraz o nieuwzględnienie wniosku spadkobierców T.D. o uchylenie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. Strona skarżąca zarzuciła, że zarówno decyzja z dnia 10 listopada 2006 r. jaki i decyzja z dnia 21 kwietnia 2009 r. wydane zostały z naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 107 § 1, art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. We wniosku podniesiono, iż osnowy zaskarżonych decyzji nie zostały sformułowane w taki sposób, aby możliwe było późniejsze wykonanie tych decyzji. Decyzja będąca przedmiotem wznowienia postępowania nie określała bowiem bliżej nieruchomości stanowiącej własność T.D. w dacie jej przejęcia. Podniesiono także, iż nieruchomość ta stanowi obecnie pięćdziesięcioletni las zasadzony uprzednio przez Nadleśnictwo, obszar włączony do planowanej gospodarki leśnej. Nieruchomość zmieniła zatem strukturę, inna jest także jej wartość i przeznaczenie. Obecnie taki stan winien być traktowany jako nieodwracalne skutki prawne objęte przepisem art. 156 § 2 kpa. Ponadto wskazano, iż skarżona decyzja narusza interes społeczny tj. interes Skarbu Państwa poprzez brak ustaleń dotyczących przedmiotu niniejszego postępowania, w tym oznaczenia nieruchomości, której dotyczy. Wnioskodawca podniósł także, iż poważne wątpliwości budzi uprawnienie organu tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego - jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania.
Decyzją z dnia 15 lipca 2009r. znak: [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. nr 98, poz. 1071 z 2000r. z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w całości podtrzymało swoje stanowisko zawarte w decyzji z 21 kwietnia 2009 r. ponownie wskazując, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie żadnego określenia nieruchomości stanowiącej własność T.D. , która tym orzeczeniem została przejęta na własność Skarbu Państwa. W orzeczeniu tym nie zostały wykazane numery działek, ich powierzchnia, jak również numery Lwh na podstawie których można by obecnie stwierdzić jakie nieruchomości stanowiące własność T.D. zostały tym orzeczeniem przejęte i czy wśród nich znajdowały się nieruchomości leśne. Kolegium wyjaśniło ponadto, że organ administracyjny właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej orzeka wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem. Nie może natomiast podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy, co do jej istoty, a taką czynnością byłoby ustalenie danych dotyczących przejmowanych nieruchomości. Organ zaznaczył, iż nie może tym samym, zgodnie z wolą obecnego wnioskodawcy przeprowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia, które działki stanowiące uprzednio własność T.D. zostały przedmiotowym orzeczeniem przejęte na Skarb Państwa, gdyż właśnie ten brak orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. przesądził o uznaniu, że orzeczenie to rażąco narusza prawo. Organ podniósł także, że przedmiotowe orzeczenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, a jedynym skutkiem prawnym jaki wywołało było pozbawienie własności nieruchomości dotychczasowego właściciela T.D. . Wszelkie późniejsze zdarzenia takie jak zbycie nieruchomości czy też oddanie w użytkowanie wieczyste nie należą do bezpośrednich skutków prawnych wywołanych przez to orzeczenie. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skoro decyzją z dnia 10 listopada 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. orzekło o stwierdzeniu nieważności przedmiotowego orzeczenia z dnia 2 grudnia 1954r. to wniosek o wznowienie postępowania w tej sprawie powinien zostać rozpatrzony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N.
Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając m.in. naruszenie przepisów art. 7, art. 77, art. 157 § 1 ust. 1 i 2, , art. 156 § 2, art. 107 § 1, art. 80 kpa, a także nadinterpretację art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Strona skarżąca zarzuciła dodatkowo, iż przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy nie został w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy. Nieruchomość T.D. nie została indywidualnie oznaczona, zatem nie został ustalony przedmioty postępowania. Wskazano także, że nieruchomość zmieniła swoja strukturę, a także wartość oraz przeznaczenie. Stanowi ona obecnie strategiczny zasób naturalny kraju, co powinno być traktowane jako powstanie nieodwracalnych skutków prawnych. Strona skarżąca wskazała także na niewłaściwą wykładnię przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1947r., dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Przepisy dekretu zdaniem strony skarżącej, nie nakładały na organy administracji obowiązku precyzyjnego określenia nieruchomości stanowiących przedmiot przejęcia przez Skarb Państwa. W skardze wskazano ponadto, że roszczenia osób pozbawionych władności lasów mogą być zaspakajane w formie rekompensat. Zaznaczono również, że zgodnie o aktualną linią orzecznictwa Naczelne Sądu Administracyjnego, do rozpoznania sprawy o nieważność orzeczenia, w tego typu sprawach właściwy jest Wojewoda [....].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swojej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy.
Wyjaśnić należy, iż zgodnie z rządzącą postępowaniem administracyjnym zasadą oficjalności, wynikającą z przepisu art. 134 ustawy, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, a mających wpływ na wynik sprawy.
Już na wstępie stwierdzić należy, iż w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. jak i poprzedzająca ją decyzja tego samego organu dotknięte są wadą skutkującą stwierdzeniem ich nieważności. Zgodnie z regulacją art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowi z kolei, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W myśl art. 157 § 1 k.p.a. organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym jakie organy są organami wyższego stopnia mówi art. 17 k.p.a. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 maja 2005r. sygn. akt I OW 17/05 wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają wówczas, gdy dotyczy to decyzji wydanych w przeszłości, przez organy które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane. W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz CH Beck, Warszawa 1996, s.732).
W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z orzeczeniem wydanym przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [....],[....],[....],[....] .
Zaznaczyć należy, iż kwestia - jakie organy są właściwe do orzekania w sprawie nieważności orzeczeń Prezydiów Rad Narodowych wywołuje w orzecznictwie administracyjnym rozbieżności. W związku z przeprowadzonymi reformami w systemie organów administracji publicznej nie funkcjonują obecnie prezydia wojewódzkich rad narodowych, ani prezydia powiatowych rad narodowych. Taki stan prawny może stwarzać trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności tychże orzeczeń.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 3 października 2008 r. sygn. akt I OW 70/08 oraz z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I OW 152/08, uznając, iż skoro w rozpoznawanym przypadku przedmiotowe orzeczenie wydane zostało przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej czyli organ szczebla "podstawowego", a nie "wojewódzkiego" to organem właściwym do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia jest Wojewoda.
Wymieniony wyżej dekret z dnia 27 lipca 1949r. utracił swą moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250). Ustawa ta została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81). W ustawie uchylającej nie było żadnego odniesienia do decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych wymienionych w art. 18 ust. 1 pkt 3 i 4 powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r., w tym na podstawie dekretu z dnia z dnia 5 września 1947 r. i z dnia 27 lipca 1949 r. Z powyższego wynika, że od dnia 4 listopada 1971r. przestała istnieć podstawa prawna do przejmowania na własność Państwa nieruchomości rolnych w trybie przedmiotowego dekretów. W dniu 1 lipca 1982 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79), która w art. 44 ust. 1 przewidywała przejęcie na własność Państwa gruntów rolnych odłogowanych na nieruchomościach opuszczonych przez właścicieli, natomiast w art. 39 ust. 4 - wydanie decyzji o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa lub nakazanie zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi, a w przypadku odmowy przejęcia gruntów przez właściciela grunty te mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania na podstawie art. 39 ust. 6 tej ustawy. Przepis art. 45 ust. 1 tej ustawy upoważniał naczelnika gminy do orzekania w sprawach, o których mowa w art. 39 ust. 6 i w art. 44 ust. 1 tej ustawy. Z powyższego uregulowania wynika, iż sytuacja przejmowania nieruchomości rolnych na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1948r. była najbardziej zbliżona do przejmowania gruntów rolnych na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 44 ust. 1 i art. 39 ust. 6 powołanej wyżej ustawy z dnia 26 marca 1982 r.
W wyniku przeprowadzonej reformy administracji państwowej sprawy określone w art. 39 ust. 4, a także w art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zostały przekazane do organów gminy jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 3 pkt 14 ustawy kompetencyjnej.
Przepisy art. 44 i art. 45 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały uchylone z dniem 1 stycznia 1992 r. ustawą z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 114, poz. 494). W tym dniu przestała zatem istnieć kompetencja organów gminy do wydawania decyzji w tych sprawach. Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych została uchylona następnie przez ustawę z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dniem 25 marca 1995r., która to ustawa nie zawierała nowych regulacji pozwalających na przymusowe, nieodpłatne (w drodze decyzji administracyjnej) przejmowanie gruntów rolnych na własność Państwa z powodu ich opuszczenia, degradacji itp. W reformie administracji publicznej przeprowadzonej w 1999 i 2000 r., w drodze ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126), ustawodawca nie uregulował kwestii właściwości organów w sprawach weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych przed 1 stycznia 1992 r. o przejęciu gruntów rolnych na własność Państwa na podstawie wymienionych wyżej ustaw z 1957 r. i 1982 r. i taki stan prawny w tym zakresie istnieje nadal.
Mając na uwadze powyższe Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie podziela stanowiska Kolegium, iż organem właściwym w sprawie stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej jest na podstawie art. 17 kpa samorządowe kolegium odwoławcze jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. Samorządne Kolegia Odwoławcze stały się organem wyższego stopnia w sprawach decyzji z zakresu administracji rządowej z dniem 1 stycznia 1992r. U uwagi jednak na fakt, iż od tej daty nie istnieje w prawie materialnym kategoria spraw dotyczących przymusowego przejmowania opuszczonych gospodarstw rolnych przez Państwo na podstawie decyzji administracyjnych i nie istnieją już naczelnicy miast i gmin, a nie zostały przez ustawodawcę określone organy właściwe do weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych w tego rodzaju sprawach, to nie można domniemywać kompetencji organów gminy. Kompetencja taka nie wynika też wprost z przepisów prawa. Zaznaczyć przy tym należy, że nieruchomości przejmowane przez Państwo na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949r. stawały się jego własnością i nie wchodziły do gminnego zasobu nieruchomości. Wskazać należy, iż sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na mocy dekretu z dnia 27 lipca 1949r. wtedy gdy istniały, należały do kategorii spraw z zakresu administracji państwowej (później rządowej) dlatego właściwym do orzekania w przedmiocie nieważności tego aktu, będzie organ administracji rządowej strukturalnie wyższego stopnia, w stosunku do organu wydającego decyzję w I instancji, przy uwzględnieniu okoliczności o których mowa wyżej tj. zmian jakie dokonały się w strukturach administracji. W związku z powyższym, badając właściwość organów administracji rządowej do weryfikacji wydanych wówczas orzeczeń, należy przede wszystkim mieć na uwadze czy ostateczna decyzja w stosunku do której toczy się obecnie postępowanie w sprawie stwierdzenia jej nieważności, została wydana przez organ I czy II instancji. Jeżeli decyzję ostateczną wydał organ I instancji (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej), organem właściwym do orzekania o jej nieważności będzie wojewoda, natomiast jeśli decyzję wydało prezydium wojewódzkiej rady narodowej, czyli organ II instancji, organem właściwym będzie minister. W niniejszej sprawie przedmiotowe orzeczenie wydane zostało przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. W związku z powyższym uznać należy, iż organem właściwym do weryfikacji tego orzeczenia jest Wojewoda [....] , jako organ administracji publicznej. Stwierdzić zatem należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. obarczona jest wadą kwalifikowaną określoną w art. 156 1 pkt 1 k.p.a. bowiem nie przekazuje sprawy organowi właściwemu do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia.
W ocenie Sądu decyzja zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 21 kwietnia 2009 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. co w świetle art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. obliguje Sąd do stwierdzenia jej nieważności.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło