II SA/Kr 1567/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 października 2013r. znak. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 23 czerwca 2014r. skarżący J. J. złożył kolejny wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na postanowienie SKO w [...] wydane w sprawie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie miesięczne dochody, znaczne wydatki, obciążenia związane z leczeniem stomatologicznym, duże koszty utrzymania. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód netto wynosi 1.750 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku skarżącego wchodzi drewniany parterowy dom o powierzchni około 60 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 6600 ha (w tym teren zadrzewiony). Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi ani cennymi ruchomościami. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż liczy 66 lat i jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura. Jak wynika z akt sprawy ( także akta o sygn. II SA/Kr 1959/11 ), jesienią 2010 roku zmarła żona skarżącego. Został on sam z zaciągniętą pożyczką na samochód zakupiony w 2009 roku. Na zakup samochodu skarżący wydał wszystkie oszczędności. J. J. bardzo przeżył śmierć żony, pozostawał pod opieką lekarza, przyjmował leki na uspokojenie. Pogrzeb żony był wydatkiem ponad możliwości finansowe wnioskodawcy. Po śmierci żony skarżący spotyka się ze złośliwościami ze strony sąsiadów. Sprawa spadkowa po żonie toczy się przed Sądem Rejonowym w Kielcach. Skarżący podał, że zmuszony był wynająć adwokata w tej sprawie. Przedstawia szereg faktur za aktualne leczenie stomatologiczne. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek skarżącego, złożony w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego radcy prawnego z urzędu został rozpoznany w ten sposób, iż strona została zwolniona od wpisu należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie wniosek o pełne zwolnienie od kosztów oraz wniosek o ustanowienie radcy został oddalony ( postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2014r. ). Aktualny wniosek w swojej treści nie różni się niczym od poprzednio składanego , a jedynie w piśmie przewodnim skarżący powołuje dwie nowe okoliczności wpływające aktualnie na jego stan majątkowy, a to bardzo kosztowne leczenie stomatologiczne oraz chęć złożenia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący jest osobą samotną. Wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego wynosi 1.750 zł "na rękę" i jest to jedyne źródło utrzymania wnioskodawcy. Aktualnie ponosi znaczne koszty leczenia stomatologicznego, przedstawia szereg faktur wystawionych z tego tytułu. Skarżący podnosi, iż w stosunku do poprzednio ocenianej sytuacji materialnej jego rodziny – stan rzeczy zmienił się w ten sposób, iż aktualnie ponosi znaczne koszty leczenia stomatologicznego oraz, że obecnie pragnie złożyć skargę kasacyjną dotyczącą wyroku WSA w Krakowie z dnia 8 kwietnia 2014r. oddalającym jego skargę na postanowienie SKO w [...]. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on dom drewniany o pow. 60 m2, oraz 6600 ha nieruchomości rolnej, częściowo zadrzewionej. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał aby w znaczący sposób zmieniła się jego sytuacja materialna na gorszą czy bardziej uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy w całości we wnioskowanym zakresie w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań referendarza sądowego w styczniu 2014r. Jedyną okolicznością, jaka skarżący wskazuje, to fakt, iż poniósł ostatnio koszty leczenia stomatologicznego znacznej wysokości. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał zatem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych oraz łącznie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bierze zatem pod uwagę jedynie sytuacje materialną wnioskodawcy, oceniając czy wymaga ona pomocy ze strony Państwa. W przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącego – oceniana w styczniu 2014r. i obecnie nie różni się na tyle, aby uzasadniać przyznanie mu pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast z uwagi na fakt, iż udział kwalifikowanego pełnomocnika jest na obecnym etapie postępowania obowiązkowy – wobec ocenianej sytuacji majątkowej skarżącego uznano, iż pomoc stronie w tym zakresie jest uzasadniona, gdyż w przeciwnym razie istniałaby obawa, że następstwem odmowy byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego łączne zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych, przy jednoczesnym ustanowieniu dla niego profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania sądowego jest konieczny, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).