II SA/Kr 1586/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Kisiel sprawozdawca Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005 r sprawy ze skargi H. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 maja 2003 r Nr: [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane , III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Wyrokiem z dnia [...] marca 1995 r. Sąd Wojewódzki w [...] rozwiązał małżeństwo K. W. i H. W. z winy K. W.. W dniu [...] lutego 2003 r. K. W. złożył wniosek o wymeldowanie byłej żony H. W. z domu nr [...] przy ul. [...] w [...] . Wnioskodawca oświadczył do protokołu w dniu [...] lutego 2003 r., że H. W. nie zamieszkuje w tym mieszkaniu od 1992 r. i nie pozostawiła tu swoich rzeczy osobistych. W czasie składania tego oświadczenia H. W. zamieszkiwała (według oświadczenia wnioskodawcy) w domu nr [...] w [...] w [...] . Natomiast H. W. przesłuchiwana przez organ administracyjny oświadczyła, że wprawdzie nie zamieszkuje w domu nr [...] przy ul. [...] w [...], ale tylko dlatego, były mąż K. W. na to nie pozwala. W mieszkaniu tym nadal posiada ona swoje rzeczy osobiste i czasami tam przychodzi. Do sądu nie składała pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania. Pismem z dnia [...] lutego 2003 r. Policja poinformowała organ administracyjny, że H. W. nie mieszka w domu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] , na podstawie art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (jedn.tekst Dz.U.2001, nr 87, poz.960 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (Dz.U. nr 78, poz.716) Burmistrz [...] orzekł o wymeldowaniu H. W. z pobytu stałego w domu nr [...] przy ul. [...] w [...] . Organ administracyjny I instancji uznał za udowodnione, że H. W. od 1992 r. nie mieszka w tym domu. Choć powodem wyprowadzenia się były nieporozumienia rodzinne, to długotrwały brak pozwu o ochronę naruszonego posiadania każe przyjąć, że opuszczenie tego mieszkania było dobrowolnie i trwałe. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła H. W.. Nie kwestionuje ustalenia, że nie mieszka w domu nr [...] przy ul . [...] w [...] , ale akcentuje że nie czyni tak dobrowolnie. "Wyszłam z rodzinnego domu w 1999 roku pozostawiając w nim wszystkie osobiste rzeczy z obawy o swoje życie, ponieważ wówczas skończyło się zawieszenie kary sądowej dla mojego męża za psychiczne i fizyczne znęcanie się nade mną. Były małżonek wielokrotnie groził, odbierze mi życie i stąd przyczyna zmiany adresu miejsca zamieszkania." W aktach sprawy nie ma żadnej dokumentacji dodatkowych czynności, które zostałyby w sprawie podjęte przez organ II instancji. W dniu [...] maja 2003 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art.15 ust.2 i art.50 ust.3 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych oraz art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał decyzję organu I instancji. Punktem wyjścia było stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art.9 ust.2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych z Konstytucją RP. Skoro H. W. potwierdziła, że nie mieszka w domu nr 36 przy ul. [...] w [...] i nie wykorzystała środków ochrony posiadania, więc prawidłowo organ administracyjny I instancji przyjął dobrowolność opuszczenia spornego mieszkania. W skardze do sądu administracyjnego H. W. podała, że powodem niezamieszkiwania w spornym lokalu jest zarówno jego zły stan techniczny, jak i zagrożenie zdrowia i życia Skarżącej ze strony jej byłego męża. Dlatego zupełnie bezpodstawnie dokonano jej wymeldowania uznając, że lokal opuściła dobrowolnie. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i ponownie przytoczył swą argumentację zapisana w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje : A. Organy administracyjne przyjęty bez adekwatnego materiału dowodowego, że opuszczenie mieszkania przez H. W. było trwałe i dobrowolne. Zgodnie z niekwestionowanym ustaleniem H. W. od kilku lat przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie mieszkała w domu nr [...] przy ul. [...] w [...]. W ślad za utrwalonym orzecznictwem skład orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że opuszczenie lokalu upoważnia organ administracyjny do wymeldowania, o ile to opuszczenie było trwałe i dobrowolne. Organ administracyjny przyjął upraszczającą metodę wnioskowania utożsamiając brak pozwu o ochronę posiadania — z jednej strony z dobrowolnością postępowania — z drugiej. Tymczasem prawo nie zwalnia organu administracyjnego z obowiązku ustalenia we własnym zakresie okoliczności istotnych w sprawie (art.7 i 77 K.p.a.), ani nie czyni wyroku sądowego w sprawie o ochronę posiadania warunkiem koniecznym uznania opuszczenia za dobrowolne. Organy dysponowały wykluczającymi się oświadczeniami H. W. i K. W. na temat powodów wyprowadzenia się H. W., a mimo to bez przeprowadzenia jakiejkolwiek czynności wyjaśniających zakwalifikowały opuszczenie mieszkania przez H. W. do działań dobrowolnych. Strona podnosi w odwołaniu zarzuty wobec takiej kwalifikacji, a Wojewoda [...] nie podejmuje żadnych czynności i ogranicza się utrzymania decyzji organu I instancji. H. W. cały czas wskazuje na pozostawienie swych rzeczy w spornym lokalu co sygnalizuje ewidentnie jej przekonane, że nie mogło być mowy o trwałym opuszczeniu lokalu. Również te twierdzenia strony nie zostały zweryfikowane w toku postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze należało uchylić zaskarżoną decyzję poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, na podstawie art.145 § 1 pkt l lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270, zm. Dz.U. 2004, nr 162, poz.1692 i 2005, nr 94, poz.788). B. Osoba trzecia nie jest stroną postępowania w sprawach meldunkowych. Postępowanie wszczęte na wniosek osoby trzeciej podlega umorzeniu. Art.61 K.p.a. ustala, że postępowanie może być wszczęte z urzędu, bądź na żądanie strony czyli osoby, której interes prawny jest zaangażowany w danej sprawie. Dlatego zasadnicze znaczenie ma określenie kręgu stron w postępowaniu mającym za przedmiot anulowanie czynności zameldowania. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie akcentowano, że w postępowaniach meldunkowych znajduje to zastosowanie decyzja strony z art.28 K.p.a.(wyrok NSA z dnia 6 września 2002 r., II SA/Wr 170/02; wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2001 r., SA/Rz 847/00). Jeżeli wszczęto postępowanie administracyjne na żądanie podmiotu nie będącego stroną w sprawie, to takie postępowanie należy zakończyć decyzją o umorzeniu postępowania. Przed dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., wyrażono pogląd, że "legitymację procesową strony ma osoba mająca prawo do lokalu czy prawo dysponowania lokalem czyli właściciel lokalu, wynajmujący, najemca, osoba, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu." (Barbara Adamiak "Glosa do wyroku NSA z dnia 7 września 1989 r., SA/Ka 441/89" [w:] Orzecznictwo Sądów Polskich 1991, z.2). Sytuacja uległa zasadniczej zmianie w wyniku wykładni i oceny zawartej w powołanym tu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zameldowanie i wymeldowanie stało się niezależne od prawa strony do lokalu i nie rzutuje ono w żaden sposób na uprawnienia czy roszczenia osób trzecich. Konsekwencją musi być uznanie, że tylko osoba która ma być wymeldowana ma interes prawny dający legitymację strony i tylko na jej wniosek może być wszczęte postępowanie. W przeciwnym wypadku postępowanie toczy się z urzędu. Jeżeli więc osoba nie będąca stroną w sprawie żąda wymeldowania osoby trzeciej, to organ administracyjny może ewentualnie wszcząć postępowanie, ale wyłącznie - z urzędu, powołując się na informacje otrzymane od owego wnioskodawcy. Jeżeli jednak organ administracyjny powziął jakieś wątpliwości na temat interesu prawnego wnioskodawcy w sprawie i wszczął postępowanie na wniosek tej osoby, to po wyjaśnieniu, że decyzja nie będzie dotyczyła wnioskodawcy, organ powinien umorzyć takie postępowanie prowadzone na wniosek. Jeżeli równocześnie organ ma wystarczające po temu przesłanki, może wszcząć w tej sprawie postępowanie z urzędu, ale w takim postępowaniu stroną będzie wyłącznie osoba, która miałaby być wymeldowania. "W. obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyjęcia, że poza stronami i uczestnikami na prawach stron istnieje kategoria podmiotów (osoby zainteresowane), których interesy faktyczne mogłyby być chronione w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnymi podmioty te mogły być uczestniczyć w tym postępowaniu." (Andrzej Wróbel [w:] M.Jaśkowska, A.Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Kraków 2000, s.243 i powołane tam wyroki NSA: z dnia 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83 i z dnia 10 stycznia 1994 r., SA/Wr 1124/93). Oznacza to, że osoba trzecia nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawach meldunkowych. W niniejszej sprawie (wszczętej po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r.) organ administracyjny traktował K. W. jako stronę postępowania w sprawie wymeldowania H. W.. Skoro z niewyjaśnionych przyczyn tak się rzeczywiście zdarzyło, to Burmistrz [...] powinien był skierować do K. W. decyzję umarzającą postępowanie w I instancji o wymeldowanie H. W., wszczęte na wniosek K. W.. Tym bardziej nieprawidłowym było wymeldowanie H. W. na wniosek osoby nie będącą stroną w sprawie (K. W.). Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję organu I instancji również na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. C. Skarga w niniejszej sprawie wpłynęła do Sądu przed dniem 1 stycznia 2004 r. Dlatego o zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art.55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art.97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.).