II SA/Kr 1630/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 10 września 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z dnia 10 września 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości, skarżąca, działająca przez pełnomocnika adwokata T. Z., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem M. J. oraz synami: 42-letnim M. i 38-letnim P.. Ich miesięczny dochód brutto wynosi 3.703,75 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości 864,72 zł, emerytura jej męża w wysokości 2.296,85 zł oraz renta syna M. w wysokości 542,18 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzą dwa domy w T.: przy ul. [...] o powierzchni 139,60 m² i przy ul. [...] o powierzchni 172,90 m² (niewykończony), poza tym następujące nieruchomości: dz. [...] o powierzchni 0,6796 ha, dz. [...] o powierzchni 0,1428 ha (we współwłasności z mężem), dz. [...] o powierzchni 0,0122 ha, dz. [...] o powierzchni 0,0172 ha, dz. [...] o powierzchni 0,0930 ha, dz. [...] o powierzchni 0,0507 ha, dz. [...] o powierzchni 0,1342 ha oraz nieruchomość objęta niniejszą sprawą. Syn skarżącej jest użytkownikiem wieczystym działki [...] o powierzchni 0,048 ha. Skarżąca nie dysponuje oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy C. J. podniosła, iż nie posiada możliwości, aby z uzyskiwanych dochodów odłożyć środki na pokrycie opłat sądowych. Wnioskodawczyni pozostaje w leczeniu kardiologicznym po dwóch zawałach. Mąż również przeszedł zawał. Syn M. jest częściowo niezdolny do pracy, cierpi na lekki niedorozwój umysłowy. Syn P. cierpi na postępujący zanik mięśni. Całość dochodów przeznaczana jest na utrzymanie rodziny, leczenie oraz utrzymanie synów, którzy nie są w stanie utrzymać się samodzielnie. P. nie pobiera żadnych świadczeń pieniężnych (decyzja o niepełnosprawności). Do wniosku skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: orzeczenia z dnia 19 czerwca 2012 roku o znacznym stopniu niepełnosprawności P. J., odcinka świadczenia emerytalnego M. J. za wrzesień 2012 roku, odcinka świadczenia emerytalnego C. J. za wrzesień 2012 roku, faktury za gaz z dnia 6 września 2012 roku opiewającej na kwotę 305,41 zł, faktury za gaz z dnia 7 marca 2012 roku opiewającej na kwotę 1.002,17 zł, faktury z dnia 19 września 2012 roku za wodę i odprowadzenie ścieków na kwotę 197,34 zł, potwierdzenia wypłaty renty M. J. za wrzesień 2012 roku, faktury z dnia 5 października 2012 roku za usługi telekomunikacyjne na kwotę 50,41 zł, faktury z dnia 8 października 2012 roku za leki na kwotę 192,93 zł, skróconego wypisu z rejestru gruntów z dnia 12 października 2012 roku dot. działek [...], [...], [...] oraz pięciu wypisów z rejestru gruntów z dnia 17 lutego 2010 roku dotyczących działek [...], [...], [...], i [...]. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobie wnioskującej szeroko rozumianego prawa do sądu, a wiec możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronie uprawnień, jeżeli znajduje się ona w położeniu uniemożliwiającym poniesienie we własnym zakresie związanych z tym kosztów. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), którego domaga się skarżąca, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, winna był przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do niego dokumentów skarżąca uzyskuje dochód z emerytury w wysokości 940,39 zł netto. Stałymi dochodami z emerytury w kwocie 2.292,19 zł dysponuje także małżonek skarżącej, zaś syn M. pobiera rentę w wysokości 542,18 zł. Łączne dochody netto rodziny wynoszą zatem 3.774,76 zł, co oznacza, że na jednego jej członka przypada kwota 943,69 zł. Skarżąca ma zatem możliwości planowania wydatków w taki sposób, aby zabezpieczyć i pokryć koszty sądowe w zainicjowanym postępowaniu, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 200 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zaakcentować także należy, że skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego znacznej wartości w postaci dwóch domów w T. o powierzchni 139,60 m² i 172,90 m² oraz kilku nieruchomości. Trudno zatem uznać skarżącą za osobę ubogą, a tylko dla takich osób przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Ponadto, na marginesie należy zauważyć że skarżąca, pomimo, iż na obecnym etapie postępowania nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika, korzysta z usług adwokata. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).