II SA/Kr 165/04

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Niecikowski WSA Piotr Głowacki Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2007 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w postaci opłaty składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...].2003 r. znak: [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając na podstawie art. 104 i art. 107 k.p.a., art. 4, art. 11 pkt 2a, art. 27 ust. 1 i 2, art. 31b ust. 1 - 6, art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.), art. 3 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 4 pkt "2k", art. 16 ust. 6, art. 18 ust. 5, art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137 poz. 887 ze zm.), art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123 poz. 776 ze zm.), odmówił R. S. przyznania świadczenia w postaci opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. W uzasadnieniu organ podał, że zasadność wniosku R. S. o przyznanie wyżej opisanego świadczenia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem P. i spowodowaną tym rezygnacją z pracy zawodowej, rozpatrywał mając na uwadze treść art. 31b ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nim, za osobę opiekującą się dzieckiem o którym mowa w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od kwoty określonej w ust. 1 tego przepisu. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji organ podał, że wnioskodawca nie pozostawał w zatrudnieniu. Jego syn P. został uznany przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w dniu [...].2002 r. za dziecko niepełnosprawne, lecz nie wymagające zapewnienia mu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. W ocenie organu, ponieważ syn R. S. nie spełniał kryteriów z powołanego art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, nie było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji R. S. zarzucił, że nie wnosił o przyznanie zasiłku stałego - o czym pisał organ I instancji - lecz o przyznanie świadczenia w postaci opłacenia składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Podał, że jego syn miał orzeczoną niepełnosprawność. W rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych był więc osobą z naruszoną sprawnością fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powody wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, co powodowało konieczność zapewnienia mu całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Syn był też chory na cukrzycę typu I insulinozależną. R. S., z uwagi na trwałe uszkodzenie organizmu syna, które stwarzało bezpośrednie zagrożenie dla jego życia, z dniem [...].1999 r. zrezygnował z zatrudnienia. Mając na uwadze powyższe, odwołujący wniósł o przyznanie świadczenie w postaci opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w okresie od [...].2003 r. do [...].2005 r. Dodał, że nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia emerytalno-rentowego z innego tytułu, nie otrzymywał emerytury ani renty. Decyzją z dnia 12 grudnia 2003 r. znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 31b ust. 1-3, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k. p. a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że ustawa o pomocy społecznej w art. 31b ust. 1-3 ustanawiała podstawy dla przyznania świadczenia w formie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Zgodnie z nim składki te opłaca się: 1. za osobę, która spełnia przesłanki aby otrzymać zasiłek stały tzn. jest osobą zdolną do pracy, lecz nie pozostającą w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej (...) lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, 2. za osobę opiekującą się dzieckiem, o którym mowa powyżej, jeżeli dochód rodziny przekracza półtorakrotnie dochód ustalony zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, chyba że osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub otrzymuje rentę albo emeryturę, 3. za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, jeżeli dochód w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. W ocenie organu odwoławczego R. S. nie spełniał powyższych kryteriów przyznania przedmiotowego świadczenia. Z orzeczenia dotyczącego P. S. wynikało, że był on osobą niepełnosprawną, lecz nie wymagał konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji oraz nie spełniał przesłanki określonej w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym. To orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności decyzją z dnia [...].2002 r. W uzasadnieniu tej decyzji powołany wyżej organ napisał, że dokumentacja i badania nie wykazały naruszenia sprawności fizycznej bądź psychicznej w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych takich jak "samoobsługa, poruszanie się i komunikowanie z otoczeniem w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku". Odnosząc się do zarzutu odwołania organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji odnosił się do kryteriów, od których zależy przyznanie zasiłku stałego, gdyż do tych kryteriów odwołuje się art. 31b ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium dodało, że zgodnie z art. 31b ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, wystąpienie ciężkiej choroby u danej osoby wymaga przedłożenia orzeczenia o stanie zdrowia tej osoby, wydanego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Z przedłożonych orzeczeń Powiatowego i Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności nie wynikało, aby wobec P. S. istniała konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad nim i pomocy w zaspokajaniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Mając powyższe na względzie, organ orzekł jak na wstępie. W skardze na powyższą decyzję R. S. zarzucił błędną interpretację art. 31b ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez uzależnienie możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia od istnienia uprawnienia do zasiłku stałego. Zarzucił też, że organy orzekające w sprawie utożsamiały "opiekę osobistą" z powołanego art. 31b ust. 3 z posiadaniem wskazań do stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Tymczasem z art. 31b ust. 3 ustawy nie wynikało, ażeby członek rodziny wymagający opieki musiał być osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wyjaśniając ten zarzut skarżący podał, że w jego ocenie, "osobista opieka" dotyczyła wszystkich dzieci poniżej 16 roku życia, z orzeczoną niepełnosprawnością. Z istoty takiego orzeczenia dla tych dzieci wynikało, że posiadały naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną w rozumieniu art. 4a ust. 1 ustawy o zatrudnieniu(....) tj. były ciężko chore, co powodowało konieczność zapewniania im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych "w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku". Było to niezależne od tego, czy ta pomoc innych osób była im potrzebna przy takich czynnościach jak "samoobsługa, poruszanie się czy komunikowanie z otoczeniem". Precyzując następnie zarzut dotyczący przedmiotu postępowania skarżący wskazał, że nie wnosił o przyznanie zasiłku stałego. Poza tym, choć przepisy art. 31b ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wiązały prawo do opłacania przedmiotowych składek z uprawnieniem do zasiłku stałego z art. 27 ust. 1 tej ustawy, nie było to zasadą. Potwierdzała to treść art. 31b ust. 3 cytowanej ustawy, z której wynikało, że opłacanie tych składek zależy od tego, czy osoba rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Zgodnie natomiast z art. 31b ust. 5 powołanej ustawy, potwierdzeniem istnienia tej ciężkiej choroby jest orzeczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. W ocenie skarżącego, tożsame z takim orzeczeniem jest orzeczenie Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności. W związku z tym skarżący zarzucił też, że w sprawie mogło dojść do naruszenia przepisów postępowania. Jeżeli było potrzebne bowiem jakieś dodatkowe orzeczenie w sprawie, to organ powinien był o nie wezwać. Podał też skarżący, że do dnia [...].2003 r. był uprawniony do zasiłku stałego z tytułu sprawowania osobistej opieki na synem i opłacano za niego składki emerytalno-rentowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji i powtarzając motywy tam przedstawione. Dodało, że nie jest organem właściwym do kwestionowania orzeczeń Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Na wstępie zastrzec należy, że zadanie sądu administracyjnego polega na badaniu zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. W ocenie tej sąd uwzględnia stan prawny obowiązujące w dacie zaskarżonej decyzji i do tego stanu nawiązują poniższe uwagi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są trafne. Organy obu instancji podstawie prawnej swych rozstrzygnięć powołały przepisy art. 31b ust. 1-6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, ale w istocie postępowanie przeprowadziły w nawiązaniu tylko do ust. 1-2 tego artykułu. Oba wymienione ustępy nawiązują do przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy i uzależniają przyznanie świadczenia w postaci składek na ubezpieczenie między innymi od stopnia i zakresu niepełnosprawności orzeczonej przez odpowiedni organ. Od tej przesłanki przepis ust. 3 abstrahuje. Przepis ten stanowi odrębną, samodzielną podstawę przyznania świadczenia i określa, wespół z ust. 5 samodzielnie przesłanki. Tymczasem organ I instancji do treści tego przepisu w ogóle się nie odniósł, a organ odwoławczy nie uczynił tej kwestii przedmiotem rozpoznania, lecz tylko polemiki z treścią odwołania. Przyznanie świadczenia na podstawie omawianego przepisu uzależnione jest od rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Ustawodawca nie wskazał przy tym żadnej relacji czasowej pomiędzy rezygnacją, a wystąpieniem o przyznanie świadczenia, nie można więc z góry założyć, że rezygnacja z zatrudnienia mająca miejsce znacznie wcześniej wyklucza skorzystanie z uprawnienia. Istotne jest to, aby przyczyną rezygnacji i pozostawania bez zatrudnienia była ciężka choroba osoby bliskiej, o jakiej mowa w przepisie. Ustawodawca też zdecydował, że ustaleń co do istnienia takiej choroby organ dokonuje na podstawie orzeczenia o stanie zdrowia wydanego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Od tak nakazanego trybu dowodzenia organ nie może dowolnie odstępować i dokonywać ustaleń w tej mierze w oparciu o inne dowody. Niewątpliwie zaś orzeczenie Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności jest innym dokumentem niż orzeczenie lekarza o stanie zdrowia. Rozważania zatem dotyczące interpretacji orzeczeń o stopniu niepełnosprawności i ich przydatności w rozstrzyganiu sprawy o przyznanie świadczenia z art. 31b ust. 3 ustawy nie mają znaczenia. W tej kwestii myli się zarówno organ, jak i sam skarżący. Konsekwencją jednak wadliwie dokonanej przez organ wykładni w/w przepisu było zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego i poczynienia ustaleń i ocen odnoszących się do wszystkich przesłanek z art. 31b ust. 3. W szczególności organy nie pouczyły i nie wezwały skarżącego do przedłożenia dokumentu, który w sprawie mógł mieć najistotniejsze znaczenie. Dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i pkt 1c. w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzje organów obu instancji należało uchylić.